Przyczyny bulgotania w brzuchu - jak temu zapobiegać?

Bulgotanie, przelewanie i „burczenie” w brzuchu to dźwięki powstające podczas przemieszczania gazów i płynnej treści przez żołądek oraz jelita. W medycynie określa się je jako szmery jelitowe, a szczególnie głośne odgłosy także jako borborygmi. Już w 1896 roku rozpoczęto badania ruchów przewodu pokarmowego z wykorzystaniem promieniowania rentgenowskiego, które pozwoliły dokładniej poznać perystaltykę, czyli skurcze odpowiedzialne za mieszanie i przesuwanie zawartości przewodu pokarmowego.

1. Bulgotanie a problemy jelitowe
2. Zapobieganie bulgotaniu
3. FAQ - Najczęściej zadawane pytania 

Bulgotanie a problemy jelitowe

Samo bulgotanie najczęściej ma charakter fizjologiczny i nie oznacza choroby. Jelita nie są bowiem nieruchomą „rurką”, a ich mięśnie regularnie kurczą się i rozluźniają, mieszając pokarm z płynami trawiennymi oraz przesuwając zawartość dalej. Dźwięk staje się słyszalny przede wszystkim wtedy, gdy w przewodzie pokarmowym jednocześnie znajdują się płyn i gaz. Część gazu może dostawać się do przewodu pokarmowego podczas połykania powietrza. Jego ilość może zwiększać szybkie jedzenie i picie, rozmowa podczas jedzenia, żucie gumy, ssanie twardych cukierków, picie przez słomkę oraz napoje gazowane.

Bulgotanie może pojawiać się po posiłku, kiedy zmienia się aktywność żołądka i jelit, ale również na czczo. Między posiłkami w żołądku i jelicie cienkim występują cykliczne serie skurczów określane jako wędrujący kompleks mioelektryczny (migrating motor complex, MMC). Jest to naturalny element pracy przewodu pokarmowego podczas okresów bez jedzenia, dlatego charakterystyczne „burczenie z głodu” nie musi oznaczać żadnej nieprawidłowości.

Czasami dźwięk jest odbierany jako pojedyncze burczenie, innym razem jako dłuższe przelewanie lub serię odgłosów przemieszczających się po brzuchu. Na podstawie samej głośności nie można ocenić, czy trawienie przebiega prawidłowo. Większe znaczenie ma obecność dodatkowych dolegliwości. Okresowe przelewanie bez bólu, biegunki, wymiotów, czy wyraźnego wzdęcia zwykle mieści się w zakresie prawidłowej aktywności przewodu pokarmowego. Tego typu objawy mogą występować między innymi przy nietolerancji niektórych cukrów, zespole jelita drażliwego, celiakii czy infekcjach przewodu pokarmowego.

Pojęcia związane z bulgotaniem w brzuchu

Zapobieganie bulgotaniu

Nie ma potrzeby całkowitego eliminowania odgłosów z brzucha, ponieważ są one elementem prawidłowej pracy przewodu pokarmowego. Gdy występują wyjątkowo często lub są uciążliwe, można zacząć od ograniczenia czynników zwiększających ilość połykanego powietrza: jeść wolniej, dokładniej przeżuwać, nie pić przez słomkę, ograniczyć napoje gazowane oraz częste żucie gumy. Przy powtarzających się dolegliwościach przydatna jest również obserwacja związku między posiłkami, a objawami. Krótki dzienniczek obejmujący spożywane produkty, ich ilość i występujące później dolegliwości pozwala znaleźć powtarzalny wzorzec bez wprowadzania szerokich i niepotrzebnych eliminacji żywieniowych.

Jeżeli przelewanie wyraźnie pojawia się po określonych węglowodanach, ich ilość można dostosować do indywidualnej tolerancji. Przy podejrzeniu nietolerancji laktozy nie trzeba automatycznie usuwać całego nabiału: tolerowana ilość laktozy różni się między osobami, a EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) wskazała, że większość osób z zaburzonym trawieniem laktozy toleruje pojedynczą dawkę o masie kilku gramów bez objawów lub jedynie z niewielkimi objawami, choć nie można ustalić jednej dawki odpowiedniej dla wszystkich.

Przy nawracających objawach nie warto samodzielnie rozpoczynać restrykcyjnej diety bezglutenowej, ani długotrwale eliminować dużych grup produktów. Dieta z ograniczeniem fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli (FODMAP) może zmniejszać niektóre dolegliwości u osób z zespołem jelita drażliwego, w tym wzdęcia, ale nie jest uniwersalną dietą na odgłosy jelitowe i nie powinna prowadzić do niepotrzebnych, trwałych ograniczeń żywieniowych. Uporczywe bulgotanie połączone z silnym lub narastającym bólem, długotrwałą biegunką lub zaparciem, wymiotami, krwią w stolcu albo niewyjaśnioną utratą masy ciała wymaga ustalenia przyczyny medycznej. 

„Bulgotanie w brzuchu najczęściej nie oznacza problemu zdrowotnego - jest naturalnym efektem przemieszczania gazów i płynów podczas pracy żołądka oraz jelit. Znaczenie diagnostyczne mają przede wszystkim dodatkowe objawy, a nie sama głośność odgłosów.” Anna Zięba - Dietetyk

FAQ - Najczęściej zadawane pytania 

Czy bulgotanie w brzuchu jest normalne?

Tak. Okresowe bulgotanie, burczenie i przelewanie jest naturalnym skutkiem pracy przewodu pokarmowego. Dźwięki powstają m.in. podczas przesuwania gazów i płynnej treści przez żołądek oraz jelita.

Dlaczego w brzuchu bulgocze po jedzeniu?

Po posiłku zwiększa się aktywność przewodu pokarmowego. Pokarm jest mieszany z płynami trawiennymi i przesuwany dalej, a obecne w jelitach gazy mogą powodować charakterystyczne odgłosy. Niektóre produkty mogą dodatkowo zwiększać fermentację jelitową.

Dlaczego brzuch burczy z głodu?

W okresach bez jedzenia w żołądku i jelicie cienkim występują cykliczne skurcze określane jako wędrujący kompleks mioelektryczny. Ich pojawienie się może powodować charakterystyczne „burczenie z głodu” i jest elementem fizjologicznej pracy przewodu pokarmowego.

Jak szybko ograniczyć bulgotanie w brzuchu?

Jeżeli przyczyną jest nadmierne połykanie powietrza, pomocne może być wolniejsze jedzenie, dokładne przeżuwanie, ograniczenie napojów gazowanych, gumy do żucia i picia przez słomkę. Przy nawracających dolegliwościach warto obserwować, po których produktach problem się nasila.

Czy bulgotanie może być spowodowane nietolerancją pokarmową?

Może, ale samo bulgotanie nie pozwala rozpoznać nietolerancji. Przykładowo przy nietolerancji laktozy mogą dodatkowo występować wzdęcia, nadmierne gazy, ból brzucha lub biegunka po produktach zawierających laktozę.

Czy stres może powodować przelewanie w jelitach?

Tak. Układ nerwowy wpływa na motorykę przewodu pokarmowego, dlatego stres i silne emocje mogą u niektórych osób zmieniać pracę jelit i nasilać odczuwanie przelewania, skurczów czy innych dolegliwości brzusznych.

Czy dieta z ograniczeniem FODMAP pomaga na bulgotanie?

Może pomóc niektórym osobom z zespołem jelita drażliwego, zwłaszcza gdy bulgotaniu towarzyszą wzdęcia, gazy i ból. Nie jest jednak uniwersalnym sposobem na odgłosy jelitowe i nie należy bez potrzeby długotrwale eliminować wielu grup produktów.

Kiedy bulgotanie w brzuchu powinno niepokoić?

Konsultacji medycznej wymaga przede wszystkim sytuacja, gdy uporczywemu przelewaniu towarzyszą silny lub narastający ból, długotrwała biegunka lub zaparcie, wymioty, krew w stolcu, gorączka albo niewyjaśniona utrata masy ciała.

Źródła:

• Hasler W. L. (2006). Gas and Bloating. Gastroenterology & hepatology, 2(9), 654–662.
• Deng, Y., Misselwitz, B., Dai, N., & Fox, M. (2015). Lactose Intolerance in Adults: Biological Mechanism and Dietary Management. Nutrients, 7(9), 8020–8035. https://doi.org/10.3390/nu7095380
• Halmos, E. P., Power, V. A., Shepherd, S. J., Gibson, P. R., & Muir, J. G. (2014). A diet low in FODMAPs reduces symptoms of irritable bowel syndrome. Gastroenterology, 146(1), 67–75.e5. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2013.09.046