Zatkany nos bez kataru - przyczyny, domowe sposoby

Zatkany nos nie zawsze oznacza, że w przewodach nosowych znajduje się duża ilość wydzieliny. Uczucie niedrożności może wynikać przede wszystkim z obrzęku błony śluzowej albo ze zwężenia przestrzeni, przez którą przepływa powietrze. W XIX wieku opisano wiele czynników potencjalnie blokujących pasaż zatokowy, a dziś wiadomo, że zatkanie nosa bez wyraźnego kataru może mieć przyczyny zarówno alergiczne, drażniące, jak i anatomiczne, hormonalne, czy nawet polekowe.

1. Zatkanie nosa bez kataru
2. Sposoby na zatkany nos bez kataru
3. FAQ - najczęściej zadawane pytania 

Zatkanie nosa bez kataru

Obrzęk błony śluzowej nosa i  alergie

Jedną z częstszych przyczyn zablokowania przepływu powietrza przez górne drogi oddechowe jest obrzęk błony śluzowej nosa. Tkanki wewnątrz nosa są silnie unaczynione i mogą zwiększać swoją objętość pod wpływem różnych bodźców, dlatego nos może wydawać się całkowicie zablokowany mimo braku widocznej wydzieliny. Tak dzieje się między innymi w alergicznym nieżycie nosa. Kontakt z pyłkami, roztoczami kurzu domowego, sierścią zwierząt lub innym alergenem może wywołać obrzęk, kichanie, świąd nosa i pogorszenie jego drożności. Katar nie musi jednak występować u każdej osoby z tymi dolegliwościami, ani przy każdym zaostrzeniu alergii.

Niealergiczny nieżyt nosa, ostre potrawy i alkohol

Podobne dolegliwości może powodować niealergiczny nieżyt nosa. W takim przypadku objawy nie wynikają z reakcji na konkretny alergen, lecz mogą pojawiać się po kontakcie z dymem tytoniowym, spalinami, intensywnymi zapachami, aerozolami, środkami chemicznymi, bardzo zimnym lub suchym powietrzem albo po nagłej zmianie temperatury. U części osób zatkanie nosa nasila również alkohol lub ostre potrawy. Wrażliwa błona śluzowa reaguje wtedy rozszerzeniem naczyń i obrzękiem, nawet jeśli produkcja śluzu pozostaje niewielka.

Przyczyny anatomiczne, polipy i  powiększony migdałek

Osobną grupę stanowią przyczyny anatomiczne. Skrzywiona przegroda nosowa może powodować stałe lub okresowe utrudnienie oddychania, często wyraźniejsze po jednej stronie. Przepływ powietrza mogą ograniczać również polipy nosa, przerost małżowin nosowych oraz, szczególnie u dzieci, powiększony migdałek gardłowy. Charakterystyczne może być nasilenie zatkania podczas leżenia, ponieważ ukrwienie błony śluzowej zmienia się wraz z pozycją ciała. Utrzymująca się jednostronna niedrożność wymaga oceny lekarskiej.

Nadmierne stosowania niektórych kropli i aerozoli oraz postostałe przyczyny

Zatkany nos może być też skutkiem zbyt długiego stosowania niektórych kropli i aerozoli obkurczających naczynia błony śluzowej. Po kilku dniach regularnego używania może rozwinąć się tzw. polekowy nieżyt nosa, w którym po ustąpieniu działania preparatu niedrożność powraca lub staje się silniejsza. Na drożność nosa mogą wpływać również niektóre leki stosowane w innych problemach zdrowotnych (np. w zaburzeniach erekcji u mężczyzn).  Konsultacji wymaga szczególnie niedrożność utrzymująca się przez wiele tygodni, wyraźnie jednostronna albo połączona z częstymi krwawieniami, bólem twarzy, zaburzeniami węchu lub problemami z oddychaniem podczas snu.

Warunki w pomieszczeniu

Przyczyną mogą być także warunki panujące w pomieszczeniu. Suche, mocno ogrzewane powietrze sprzyja wysychaniu i podrażnieniu śluzówki. Może pojawić się uczucie „pełnego” nosa, pieczenie, strupy lub okresowe krwawienie, choć typowego wodnistego kataru nie ma. Co ciekawe, niedrożność nosa bywa również związana ze zmianami hormonalnymi. Może występować między innymi w ciąży, a u części osób zmienia się również w zależności od cyklu hormonalnego. Niektóre choroby, w tym zaburzenia czynności tarczycy, także mogą współwystępować z przewlekłymi dolegliwościami ze strony nosa.

Domowe sposoby na zatkany nos - metody o największych ograniczeniach

Sposoby na zatkany nos bez kataru

Roztwór soli i płukanie nosa

Jedną z najprostszych metod jest stosowanie roztworu soli do nosa. Gotowy aerozol z solą fizjologiczną może nawilżyć błonę śluzową i pomóc usunąć drobne zanieczyszczenia, alergeny oraz zaschniętą wydzielinę. Inną możliwością jest płukanie nosa odpowiednim roztworem soli. Do takiego zabiegu nie powinno się używać wody prosto z kranu. Bezpieczniejsze jest zastosowanie wody sterylnej lub destylowanej albo wody wcześniej zagotowanej i ostudzonej. Sprzęt do irygacji trzeba po użyciu dokładnie umyć i pozostawić do wyschnięcia.

Nawilżacze powietrza

Jeżeli problem nasila się w suchych pomieszczeniach, pomocne może być ograniczenie przesuszenia powietrza. Nawilżacz należy jednak regularnie myć (co 2-3 dni) i wymieniać w nim wodę zgodnie z instrukcją producenta, ponieważ zaniedbane urządzenie może być źródłem drobnoustrojów. W pomieszczaniach wilgotnych oraz mocno zakurzonych i w regionach miejskich z dużym ruchem drogowym warto rozważyć zastosowanie oczyszczacza powietrza z filtrem HEPA (z ang. high-efficiency particulate air filters). Ciepły prysznic bywa odczuwany jako chwilowa ulga, ponieważ wilgotne powietrze zmniejsza uczucie suchości błony śluzowej.

Przy podejrzeniu alergii

Przy podejrzeniu alergii znaczenie ma ograniczenie kontaktu z czynnikiem wywołującym objawy. W okresie wysokiego stężenia pyłków można po powrocie do domu umyć twarz i włosy, zmienić odzież oraz nie suszyć prania na zewnątrz. Przy alergii na roztocze pomocne jest regularne pranie pościeli i ograniczanie gromadzenia kurzu w sypialni. Jeżeli zatkanie pojawia się po kontakcie z dymem, perfumami, odświeżaczami powietrza lub środkami czyszczącymi, najlepiej ograniczyć ekspozycję na bodziec.

Pozycja podczas snu

Warto też zwrócić uwagę na pozycję podczas snu. U części osób leżenie całkowicie płasko nasila uczucie zatkania, dlatego niewielkie uniesienie górnej części tułowia może zmniejszyć dolegliwości nocne. Picie odpowiedniej ilości płynów pomaga utrzymać prawidłowe nawodnienie organizmu i błon śluzowych, ale samo zwiększenie spożycia wody nie jest leczeniem przewlekłej niedrożności nosa.

Nie ma również wiarygodnych podstaw, aby traktować olejki eteryczne, czosnek, czy inne popularne domowe preparaty jako sposób usuwający przyczynę zatkania nosa. Olejków eterycznych nie należy wprowadzać bezpośrednio do nosa, ani wdychać w zbyt wysokich stężeniach, ponieważ mogą podrażniać błonę śluzową. Inhalacje nad naczyniem z wrzącą wodą nie są potrzebne i wiążą się z ryzykiem oparzenia.

"Zatkany nos bez kataru nie musi oznaczać infekcji. Często problemem jest obrzęk błony śluzowej wywołany alergią, suchym powietrzem lub substancjami drażniącymi, a czasem przyczyną są polipy, skrzywiona przegroda albo zbyt długie stosowanie aerozoli obkurczających. Jeśli niedrożność utrzymuje się długo lub dotyczy głównie jednej strony nosa, warto poszukać jej konkretnej przyczyny."  Anna Zięba - Dietetyk

FAQ - najczęściej zadawane pytania 

Dlaczego mam zatkany nos, ale nie mam kataru?

Uczucie zatkania może wynikać z obrzęku błony śluzowej, a nie z nagromadzenia wydzieliny. Przyczyną mogą być m.in. alergia, suche lub zimne powietrze, dym i intensywne zapachy, a także problemy anatomiczne.

Czy zatkany nos bez kataru może być objawem alergii?

Tak. Alergiczny nieżyt nosa może powodować obrzęk błony śluzowej i niedrożność. Katar nie musi występować przy każdym zaostrzeniu alergii.

Dlaczego nos zatyka się szczególnie w nocy?

Leżenie może zmieniać ukrwienie błony śluzowej i nasilać uczucie niedrożności. U części osób niewielkie uniesienie górnej części tułowia podczas snu może zmniejszyć dolegliwości.

Czy sól fizjologiczna pomaga na zatkany nos?

Aerozol z solą fizjologiczną może nawilżać błonę śluzową oraz pomagać usuwać alergeny, zanieczyszczenia i zaschniętą wydzielinę. Można również stosować odpowiednio przygotowane roztwory do irygacji nosa.

Czy można płukać nos wodą z kranu?

Nie należy używać do irygacji zwykłej wody bezpośrednio z kranu. W tekście zalecana jest woda sterylna lub destylowana albo wcześniej zagotowana i ostudzona.

Czy krople i aerozole udrażniające nos można stosować przez dłuższy czas?

Niektóre preparaty obkurczające błonę śluzową są przeznaczone wyłącznie do krótkotrwałego stosowania. Nadużywanie ich może doprowadzić do polekowego nieżytu nosa i ponownego lub jeszcze silniejszego zatkania.

Czy suche powietrze może powodować zatkanie nosa?

Tak. Mocno ogrzewane i suche powietrze może wysuszać oraz podrażniać błonę śluzową. Oprócz uczucia niedrożności mogą wtedy pojawić się pieczenie, strupy i okresowe krwawienia.

Czy inhalacja nad gorącą wodą jest dobrym sposobem na zatkany nos?

Inhalacje nad naczyniem z wrzącą wodą nie są konieczne, a wiążą się z ryzykiem oparzenia. Bezpieczniejszym sposobem na zmniejszenie uczucia suchości może być np. ciepły prysznic.

Kiedy zatkany nos bez kataru powinien skłonić do wizyty u lekarza?

Konsultacji wymaga szczególnie niedrożność utrzymująca się przez wiele tygodni, wyraźnie jednostronna lub połączona z częstymi krwawieniami, bólem twarzy, zaburzeniami węchu albo problemami z oddychaniem podczas snu.

Źródła:

• Hellings, P. W., Klimek, L., Cingi, C., Agache, I., Akdis, C., Bachert, C., Bousquet, J., Demoly, P., Gevaert, P., Hox, V., Hupin, C., Kalogjera, L., Manole, F., Mösges, R., Mullol, J., Muluk, N. B., Muraro, A., Papadopoulos, N., Pawankar, R., Rondon, C., … Fokkens, W. J. (2017). Non-allergic rhinitis: Position paper of the European Academy of Allergy and Clinical Immunology. Allergy, 72(11), 1657–1665. https://doi.org/10.1111/all.13200
• Seidman, M. D., Gurgel, R. K., Lin, S. Y., Schwartz, S. R., Baroody, F. M., Bonner, J. R., Dawson, D. E., Dykewicz, M. S., Hackell, J. M., Han, J. K., Ishman, S. L., Krouse, H. J., Malekzadeh, S., Mims, J. W., Omole, F. S., Reddy, W. D., Wallace, D. V., Walsh, S. A., Warren, B. E., Wilson, M. N., … Guideline Otolaryngology Development Group. AAO-HNSF (2015). Clinical practice guideline: Allergic rhinitis. Otolaryngology--head and neck surgery : official journal of American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery, 152(1 Suppl), S1–S43. https://doi.org/10.1177/0194599814561600
• Rabago, D., & Zgierska, A. (2009). Saline nasal irrigation for upper respiratory conditions. American family physician, 80(10), 1117–1119.