Shilajit Mumio
Shilajit, nazywany także mumio lub mumijo, nie jest pojedynczym związkiem chemicznym, lecz złożonym surowcem naturalnym o charakterze organiczno-mineralnym. W piśmiennictwie opisuje się go jako ciemną, lepką masę lub wysięk pojawiający się w rejonach górskich, zwłaszcza w obszarach Himalajów, a jego powstawanie łączy się z długotrwałym rozkładem materii roślinnej z udziałem mikroorganizmów oraz procesami geochemicznymi zachodzącymi przez bardzo długi czas. Jednocześnie nowsze przeglądy podkreślają, że skład shilajitu nie jest w pełni jednolity ani ostatecznie ustalony, ponieważ materiał różni się w zależności od miejsca pochodzenia, sposobu zbioru, oczyszczania i zastosowanych metod analitycznych.
Najczęściej wymienianymi składnikami tej mieszaniny są substancje humusowe, w tym kwasy fulwowe i huminowe, a także różne frakcje organiczne i śladowe ilości składników mineralnych. Właśnie dlatego shilajit najlepiej opisywać encyklopedycznie jako naturalny kompleks wieloskładnikowy, a nie jako jeden „aktywny składnik”.
Jego nazwa funkcjonuje równolegle w tradycjach surowcowych Azji, w piśmiennictwie chemicznym oraz na rynku ekstraktów i żywic, ale z naukowego punktu widzenia najważniejsze pozostaje to, że jest materiałem bardzo złożonym, którego profil chemiczny może się wyraźnie zmieniać między próbkami. To dobry przykład surowca, przy którym botanika, geochemia i technologia oczyszczania są równie ważne jak sama nazwa handlowa.