Miód manuka - co to jest? Na co pomaga?

Miód manuka od lat budzi zainteresowanie nie tylko jako produkt spożywczy, ale również jako środek o potencjale prozdrowotnym. Jego unikalne pochodzenie, skład chemiczny oraz właściwości fizykochemiczne odróżniają go od tradycyjnych miodów dostępnych w sprzedaży. Coraz więcej badań klinicznych i laboratoryjnych wskazuje, że manuka może mieć zastosowanie w różnych obszarach zdrowia człowieka. Dotyczy to zarówno chorób o podłożu zapalnym i bakteryjnym, jak i schorzeń okulistycznych, czy nawet stomatologicznych.

1. Charakterystyka manuki
2. Cena i jakość
3. Pomocne działania manuki

Charakterystyka manuki

Manuka to miód produkowany z nektaru krzewu Leptospermum scoparium, rosnącego naturalnie w Nowej Zelandii i południowo-wschodniej Australii, gdzie lokalne warunki klimatyczne i glebowe nadają mu unikalne cechy. W odróżnieniu od powszechnie dostępnych miodów wielokwiatowych manuka ma ciemniejszą barwę, gęstszą, kremową konsystencję i charakterystyczny, intensywny smak z wyczuwalną nutą gorzkawości oraz ziołowo-ziemistym aromatem.  Jego pochodzenie geograficzne jest ściśle kontrolowane, a autentyczność potwierdzana specjalnymi oznaczeniami.

Cena i jakość

Manuka jest droższy i rzadziej spotykany, niż klasyczne miody, co wynika z ograniczonej dostępności rośliny oraz czasochłonnego procesu produkcji i kontroli jakości. Stosuje się go najczęściej doustnie, łyżeczką, bez dodatków, aby nie zaburzyć jego właściwości, choć niektórzy dodają go do chłodnych napojów lub stosują jako dodatek do jogurtu. Bywa też używany miejscowo, na skórę lub błony śluzowe, zwłaszcza w przypadku podrażnień lub ran, zwykle w postaci czystej lub jako składnik specjalistycznych opatrunków.

Cechy charakterystyczne manuki

Pomocne działania manuki

Istnieją przesłanki, że manuka pomaga na zespół suchego oka, co znajduje potwierdzenie w wynikach kilku badań klinicznych.

Zespół suchego oka

Zespół suchego oka to przewlekła dolegliwość, w której powierzchnia oka jest niewystarczająco nawilżona, co prowadzi do uczucia pieczenia, suchości, dyskomfortu i zaburzeń widzenia. Leczenie często ogranicza się do objawowego stosowania sztucznych łez, jednak pojawiają się doniesienia o skuteczności naturalnych środków o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym, takich jak miód manuka.

W metaanalizie obejmującej pięć badań z udziałem 288 dorosłych pacjentów wykazano, że stosowanie manuki prowadziło do istotnej poprawy w skali oceniającej subiektywne nasilenie objawów zgłaszanych przez pacjenta. Zaobserwowano również poprawę wskaźników fizjologicznych filmu łzowego, w tym spadek szybkości jego parowania oraz zmniejszenie uszkodzeń powierzchni oka ocenianych angiografią fluoresceinową.

Stan zapalny

Istotne było także obniżenie poziomu metaloproteinazy MMP-9, będącej markerem stanu zapalnego. Pacjenci stosujący manukę rzadziej korzystali z dodatkowych preparatów nawilżających. Działania niepożądane ograniczały się do krótkotrwałego pieczenia lub zaczerwienienia, które były dobrze tolerowane.

Infekcje bakteryjne oporne na antybiotyki

Miód manuka znalazł również zastosowanie w zwalczaniu infekcji bakteryjnych opornych na antybiotyki. W przeglądzie szesnastu badań, obejmujących różne rodzaje miodu i ponad 30 szczepów bakterii wielolekoopornych, wykazano, że manuka skutecznie hamuje ich wzrost, niezależnie od mechanizmów oporności. Działanie to przypisuje się m.in. obecności metyloglioksalu, który uszkadza błony komórkowe bakterii i zaburza ich metabolizm.

Choroby przyzębia

Podobne efekty uzyskano w badaniach nad chorobami przyzębia, gdzie manuka wykazywała aktywność wobec patogenów takich jak Porphyromonas gingivalis, czy Aggregatibacter actinomycetemcomitans, nawet przy niskich stężeniach. W pięciu badaniach z udziałem ludzi i jedenastu badaniach in vitro udokumentowano istotne działanie przeciwdrobnoustrojowe, choć część analiz charakteryzowała się wysokim ryzykiem błędu.

Na błony śluzowe

W przypadku zapalenia błony śluzowej jamy ustnej wywołanego radioterapią wyniki były mniej spójne. W przeglądzie siedemnastu badań skuteczność manuki była ograniczona w porównaniu do konwencjonalnych miodów, które w większości przypadków lepiej łagodziły objawy zapalenia i wspomagały regenerację błony śluzowej. Sugeruje się, że skład manuki, mimo obecności metyloglioksalu, może nie być w tym przypadku optymalny.

Źródła:

• Hu J, Kong L, Zhu S, Ju M, Zhang Q. Efficacy and safety of manuka honey for dry eye. Clin Exp Optom. 2023;106(5):455-465. doi:10.1080/08164622.2022.2106779
• Nolan VC, Harrison J, Wright JEE, Cox JAG. Clinical Significance of Manuka and Medical-Grade Honey for Antibiotic-Resistant Infections: A Systematic Review. Antibiotics (Basel). 2020;9(11):766. Published 2020 Oct 31. doi:10.3390/antibiotics9110766
• Hbibi A, Sikkou K, Khedid K, El Hamzaoui S, Bouziane A, Benazza D. Antimicrobial activity of honey in periodontal disease: a systematic review. J Antimicrob Chemother. 2020;75(4):807-826. doi:10.1093/jac/dkz527
• Münstedt K, Momm F, Hübner J. Honey in the management of side effects of radiotherapy- or radio/chemotherapy-induced oral mucositis. A systematic review. Complement Ther Clin Pract. 2019;34:145-152. doi:10.1016/j.ctcp.2018.11.016