Pokrzywa indyjska - co to jest? Działanie i zastosowanie

Pokrzywa indyjska, znana również pod nazwą łacińską Coleus forskohlii, to roślina należąca do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), pochodząca głównie z terenów subtropikalnych i tropikalnych Azji Południowej, zwłaszcza Indii, Nepalu, Sri Lanki i Tajlandii, a także spotykana w niektórych regionach Afryki Wschodniej. Pokrzywa indyjska jest rośliną o wielokierunkowym działaniu biologicznym, jednak mimo obiecujących wyników wstępnych, większość danych pochodzi z badań przedklinicznych lub krótkotrwałych prób klinicznych.

1. Występowanie i wygląd pokrzywy indyjskiej
2. Pokrzywa indyjska w grupie Plecranthus
3. Coleus
4. Działanie i zastosowanie pokrzywy indyjskiej

Występowanie i wygląd pokrzywy indyjskiej

Pokrzywa indyjska preferuje suche, skaliste zbocza i dobrze przepuszczalne gleby, często występując na wysokościach od około 600 do 1800 metrów nad poziomem morza. Roślina ta rośnie zazwyczaj w warunkach pełnego nasłonecznienia, a jej naturalne siedliska obejmują zarówno lasy liściaste, jak i zarośla. Pokrzywa indyjska osiąga zazwyczaj do 1 m wysokości i charakteryzuje się jajowatymi, ząbkowanymi liśćmi o długości do 10 centymetrów, ułożonymi naprzeciwlegle.

Cechy charakterystyczne

Jedną z cech ułatwiających jej rozpoznanie jest fioletowo-zielone zabarwienie liści, czasem z wyraźnym purpurowym unerwieniem lub brzegiem, co zależy od konkretnej odmiany i warunków środowiskowych. Kwiaty tej rośliny są drobne, rurkowate, zebrane w wiechowate kwiatostany na szczycie pędów, zwykle o barwie lawendowej. Kwitnienie następuje zazwyczaj w okresie późnego lata, choć w warunkach tropikalnych może kwitnąć niemal przez cały rok.

Korzenie

System korzeniowy pokrzywy indyjskiej jest dobrze rozwinięty, a gruby, bulwiasty korzeń palowy jest szczególnie charakterystyczny, co ma znaczenie m.in. w kontekście pozyskiwania surowca zielarskiego. W środowisku naturalnym roślina ta może być trudna do odróżnienia od innych przedstawicieli rodzaju Plectranthus, które mają podobny pokrój i liście, dlatego kluczowe staje się rozpoznanie szczegółowych cech morfologicznych oraz obserwacja charakterystycznego zapachu liści - intensywnego, przypominającego zapach kamfory lub mięty.

Pokrzywa indyjska w grupie Plecranthus

Rodzaj Plectranthus, który kiedyś obejmował wiele tropikalnych i subtropikalnych roślin, został podzielony na trzy mniejsze grupy: Coleus, Plectranthus sensu stricto i Equilabium. Wiele gatunków z tych grup zawiera substancje chemiczne, które mogą wpływać na organizm. Najważniejsze z nich to diterpenoidy, czyli charakterystyczne związki roślinne o zróżnicowanej budowie.

W roślinach z grupy Coleus występują specjalne formy tych związków, tzw. abietany, które mają tlen w konkretnym miejscu cząsteczki (w pozycji C-14). W Plectranthus sensu stricto abietany wyglądają inaczej, bowiem zamiast tlenu zawierają rzadkie grupy kwasowe. Equilabium z kolei nie wytwarza tych związków wcale. Do tej pory opisano już około 240 różnych abietanów z tych roślin, co potwierdza, że podział na trzy grupy był uzasadniony.

Coleus

Wszystkie te rośliny były wykorzystywane w zielarstwie ludowym, szczególnie te, które dziś zalicza się do Coleus, takie jak dawny Plectranthus barbatus (czyli Coleus forskohlii), czy Plectranthus amboinicus. Stosowano je np. na problemy trawienne, infekcje skórne, czy problemy z układem oddechowym. Działanie tych roślin może wynikać z obecności różnych grup związków: monoterpenów, seskwiterpenów, fenoli i diterpenoidów.

Związki obecne w roślinach z rodzaju Plectranthus wykazują potencjał przeciwzapalny i przeciwbólowy, co znajduje częściowe potwierdzenie we współczesnej literaturze naukowej, w tym w przeglądach badań przedklinicznych, choć jakość wielu dostępnych danych nadal wymaga poprawy i dalszej weryfikacji eksperymentalnej.

Ogólna charakterystyka pokrzywy indyjskiej

Działanie i zastosowanie pokrzywy indyjskiej

Pokrzywa indyjska jest rośliną, której działanie odchudzające oraz wpływ na inne procesy metaboliczne badano zarówno w modelach zwierzęcych, jak i u ludzi. Forskolina, główna substancja aktywna, prawdopodobnie działa poprzez aktywację enzymu cyklazy adenylanowej, co może prowadzić do wzrostu poziomu cAMP (przekaźnika wtórnego) w komórkach. Zwiększone stężenie tego przekaźnika wtórnego może wpływać na różne procesy fizjologiczne, takie jak rozpad tłuszczów, rozszerzanie naczyń krwionośnych, rozkurcz mięśni gładkich, czy regulacja odpowiedzi zapalnej.

Hamowanie wzrostu wagi

W eksperymentach na szczurach karmionych wysokokaloryczną dietą wykazano, że podawanie ekstraktu z C. forskohlii związane było z hamowaniem przyrostu masy ciała, ograniczeniem nadmiernego spożycia pokarmu i ochroną przed rozwojem zaburzeń lipidowych. W badaniach z udziałem kobiet z nadwagą suplementacja standaryzowanym ekstraktem przez 12 tygodni nie przyniosła znaczących zmian w składzie ciała, czy masie tłuszczowej, jednak zaobserwowano wyraźne tendencje do łagodzenia przyrostu masy ciała i zmniejszenia uczucia głodu oraz zmęczenia.

Nadwaga i otyłość

Podobne wyniki przyniosło badanie z udziałem osób z nadwagą i otyłością, w którym wykazano istotne zmniejszenie obwodu talii i bioder oraz poprawę wrażliwości na insulinę u osób przyjmujących ekstrakt z pokrzywy indyjskiej wraz z dietą redukcyjną.

Układ oddechowy

Co więcej, w zwierzęcym modelu doświadczalnym ekstrakt z tej rośliny łagodził zmiany zapalne w drogach oddechowych w przebiegu astmy, obniżając poziomy cytokin prozapalnych i ograniczając przebudowę oskrzeli. W badaniu nad działaniem regulacyjnym w odniesieniu do ciśnienia tętniczego wykazano, że stosowanie preparatów z C. forskohlii związane było z obniżeniem ciśnienia u osób starszych z nadciśnieniem.

Zdrowie oczu

Ponadto, w modelach zwierzęcych z cukrzycą i zaćmą, ekstrakty z liści tej rośliny prowadziły do obniżenia poziomu glukozy, wzrostu poziomów enzymów antyoksydacyjnych i ograniczenia zmętnienia soczewki.

"Co jest największym zagrożeniem dla wątroby? Największym zagrożeniem nie są wcale sterydy anaboliczno-androgenne tylko antybiotyki! We wszystkich krajach na pierwszym miejscu wyszczególniono amoksycylinę w połączeniu z kwasem klawulanowym." Maciej Sulikowski Ekspert SFD

Zdrowie wątroby

Warto dodać, że w modelu zwierzęcym z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby (NASH) ekstrakt z pokrzywy indyjskiej wywierał wpływ na aktywność enzymów wątrobowych, w tym cytochromów z grupy CYP. Suplementacja, w niektórych przypadkach, wymaga zatem konsultacji z lekarzem, co brać pod uwagę powinny osoby stosujące leki na wątrobę i niektóre inne substancje farmakologicznie czynne.

Źródła:

• Shivaprasad, H. N., Gopalakrishna, S., Mariyanna, B., Thekkoot, M., Reddy, R., & Tippeswamy, B. S. (2014). Effect of Coleus forskohlii extract on cafeteria diet-induced obesity in rats. Pharmacognosy research, 6(1), 42–45. https://doi.org/10.4103/0974-8490.122916
• Henderson, S., Magu, B., Rasmussen, C., Lancaster, S., Kerksick, C., Smith, P., Melton, C., Cowan, P., Greenwood, M., Earnest, C., Almada, A., Milnor, P., Magrans, T., Bowden, R., Ounpraseuth, S., Thomas, A., & Kreider, R. B. (2005). Effects of coleus forskohlii supplementation on body composition and hematological profiles in mildly overweight women. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 2(2), 54–62. https://doi.org/10.1186/1550-2783-2-2-54
• Loftus, H. L., Astell, K. J., Mathai, M. L., & Su, X. Q. (2015). Coleus forskohlii Extract Supplementation in Conjunction with a Hypocaloric Diet Reduces the Risk Factors of Metabolic Syndrome in Overweight and Obese Subjects: A Randomized Controlled Trial. Nutrients, 7(11), 9508–9522. https://doi.org/10.3390/nu7115483
• Suzuki, S., Nishijima, C., Sato, Y., Umegaki, K., Murata, M., & Chiba, T. (2020). Coleus forskohlii Extract Attenuated the Beneficial Effect of Diet-Treatment on NASH in Mouse Model. Journal of nutritional science and vitaminology, 66(2), 191–199. https://doi.org/10.3177/jnsv.66.191
• Jagtap, M., Chandola, H. M., & Ravishankar, B. (2011). Clinical efficacy of Coleus forskohlii (Willd.) Briq. (Makandi) in hypertension of geriatric population. Ayu, 32(1), 59–65. https://doi.org/10.4103/0974-8520.85729
• Soni, P., & Bodakhe, S. H. (2022). Protective effect of Coleus forskohlii leaf-extract compound on progression of cataract against Fructose-Induced experimental cataract in rats. Drug and chemical toxicology, 45(1), 170–179. https://doi.org/10.1080/01480545.2019.1668404
• Ma, C., Zou, L., Xia, Y., Tu, Y., Xue, D., Yang, Y., Liu, D., Liu, Y., Wu, H., Dan, H., & You, P. (2019). Extracts of Coleus forskohlii relieves cough and asthma symptoms via modulating inflammation and the extracellular matrix. Journal of cellular biochemistry, 120(6), 9648–9655. https://doi.org/10.1002/jcb.28243
• Paton, A. J., Mwanyambo, M., Govaerts, R. H. A., Smitha, K., Suddee, S., Phillipson, P. B., Wilson, T. C., Forster, P. I., & Culham, A. (2019). Nomenclatural changes in Coleus and Plectranthus (Lamiaceae): a tale of more than two genera. PhytoKeys, 129, 1–158. https://doi.org/10.3897/phytokeys.129.34988
• Lukhoba, C. W., Simmonds, M. S., & Paton, A. J. (2006). Plectranthus: a review of ethnobotanical uses. Journal of ethnopharmacology, 103(1), 1–24. https://doi.org/10.1016/j.jep.2005.09.011
• Barbosa, M. O., Wilairatana, P., Leite, G. M. L., Delmondes, G. A., Silva, L. Y. S. D., Júnior, S. C. A., Dantas, L. B. R., Bezerra, D. S., Beltrão, I. C. S. L., Dias, D. Q., Ribeiro-Filho, J., Felipe, C. F. B., Coutinho, H. D. M., Menezes, I. R. A., & Kerntopf Mendonça, M. R. (2023). Plectranthus Species with Anti-Inflammatory and Analgesic Potential: A Systematic Review on Ethnobotanical and Pharmacological Findings. Molecules (Basel, Switzerland), 28(15), 5653. https://doi.org/10.3390/molecules28155653
• Grayer, R. J., Paton, A. J., Simmonds, M. S. J., & Howes, M. R. (2021). Differences in diterpenoid diversity reveal new evidence for separating the genus Coleus from Plectranthus. Natural product reports, 38(10), 1720–1728. https://doi.org/10.1039/d0np00081g