Anabolizm
Anabolizm to część metabolizmu, czyli całego zbioru przemian chemicznych zachodzących w żywych komórkach. Obejmuje reakcje syntezy, w których z prostszych cząsteczek powstają struktury bardziej złożone. Britannica opisuje anabolizm jako ciągi reakcji enzymatycznych prowadzących do budowy dużych cząsteczek, takich jak białka, węglowodany złożone, lipidy czy kwasy nukleinowe, z mniejszych elementów wyjściowych. Tego typu przemiany wymagają nakładu energii, dlatego anabolizm jest zwykle kojarzony z procesami „budującymi” i zużywającymi energię chemiczną zgromadzoną między innymi w ATP.
Najprościej można powiedzieć, że anabolizm odpowiada za tworzenie nowej materii biologicznej. To właśnie w jego ramach aminokwasy są łączone w białka, cukry proste w bardziej złożone polisacharydy, a mniejsze elementy lipidowe w rozbudowane struktury tłuszczowe i błonowe. W komórce nie jest to jeden pojedynczy proces, lecz ogromna sieć wzajemnie powiązanych szlaków. Każdy z nich przebiega etapami, z udziałem określonych enzymów, a ich wspólną cechą jest to, że prowadzą od prostszych substratów do bardziej złożonych produktów. W tym sensie anabolizm jest biochemicznym językiem wzrostu, odtwarzania i organizacji materii żywej.
Przeciwieństwem anabolizmu jest katabolizm. Katabolizm obejmuje reakcje rozkładu, w których duże i bardziej złożone cząsteczki są rozbijane na mniejsze fragmenty. Britannica definiuje go jako sekwencje reakcji enzymatycznych, w których większe cząsteczki w żywych komórkach ulegają degradacji, a część uwolnionej przy tym energii zostaje zachowana w związkach wysokoenergetycznych, takich jak ATP. O ile więc anabolizm buduje i zużywa energię, o tyle katabolizm rozkłada i energię uwalnia. Oba kierunki nie konkurują ze sobą w prosty sposób, lecz tworzą razem jeden spójny system, bez którego komórka nie mogłaby istnieć.
To rozróżnienie dobrze widać na prostych przykładach. Gdy komórka syntetyzuje białko z aminokwasów, zachodzi przemiana anaboliczna. Gdy to samo białko zostaje później rozłożone do prostszych elementów, mamy do czynienia z katabolizmem. Podobnie glukoza może być spalana i rozkładana w celu uzyskania energii, co należy do katabolizmu, ale może też zostać wykorzystana do budowy glikogenu albo innych związków zapasowych, co wpisuje się w anabolizm. Życie komórki polega więc nie na samym tworzeniu ani nie na samym rozpadzie, lecz na stałej równowadze między obiema stronami metabolizmu.
W sensie biologicznym anabolizm jest nieodłączny od wzrostu, odnowy struktur komórkowych i utrzymywania uporządkowanej budowy organizmu. Katabolizm dostarcza energii i prostszych składników, z których anabolizm może następnie tworzyć nowe cząsteczki. Dlatego w podręcznikowym ujęciu oba pojęcia zawsze powinny występować razem. Anabolizm bez katabolizmu nie miałby skąd czerpać energii i materiału wyjściowego, a katabolizm bez anabolizmu prowadziłby jedynie do rozpadu bez odbudowy. To właśnie ich wzajemne powiązanie tworzy metabolizm jako całość, czyli dynamiczny porządek chemiczny życia.