Aronia - właściwości lecznicze i zastosowanie

Aronia czarna to krzew owocowy pochodzący z Ameryki Północnej, uprawiany obecnie w wielu krajach o klimacie umiarkowanym. Jej owoce to małe, czarne jagody o cierpkim smaku, bogate w polifenole, zwłaszcza antocyjany. Aronia jest znana ze swoich silnych właściwości przeciwutleniających i przeciwzapalnych, wykorzystywanych w profilaktyce zdrowotnej. Owoce aronii są niskokaloryczne, a jednocześnie dostarczają istotnych ilości witaminy C, K oraz manganu. Stosowana jest zarówno w postaci świeżej, soków, jak i suplementów diety.

Wygląd i występowanie aronii

Aronia czarna (Aronia melanocarpa) to krzew liściasty należący do rodziny różowatych (Rosaceae), osiągający wysokość do nawet 3 metrów, o zwartym, rozłożystym pokroju i ciemnozielonych, błyszczących liściach, które jesienią przybierają intensywnie czerwone barwy. Kwiaty aronii są drobne, białe lub lekko różowawe, zebrane w baldachogrona, pojawiają się w maju, a po ich przekwitnięciu rozwijają się owoce. Są to kuliste, lśniące, czarne jagody o średnicy do kilkunastu milimetrów, często z niebieskawym nalotem.

Naturalnym środowiskiem występowania aronii są tereny wschodniej części Ameryki Północnej, głównie wilgotne lasy i tereny podmokłe, gdzie roślina ta rośnie dziko. W Europie została introdukowana na początku XX wieku, a obecnie uprawiana jest w wielu krajach o klimacie umiarkowanym, w tym w Polsce, Rosji, Niemczech i krajach skandynawskich.

Zastosowanie aronii

Aronia czarna może być stosowana zarówno w formie naturalnej, jak i w postaci bardziej skoncentrowanych suplementów. Owoce aronii można spożywać na surowo, choć ze względu na ich cierpki smak częściej poddawane są obróbce, np. suszeniu, mrożeniu, tłoczeniu na sok, czy przetwarzaniu na konfitury, dżemy, nalewki lub herbaty. W domowych warunkach sok z aronii przygotowuje się poprzez tłoczenie świeżych lub wcześniej zamrożonych owoców, co pomaga złagodzić ich cierpkość i poprawić walory smakowe, a następnie pasteryzację w celu zachowania trwałości. Z suszonych owoców można przygotować napar, zalewając je gorącą wodą i parząc przez kilkanaście minut.

Suplementy z aronią

Aronia w postaci suplementów dostępna jest jako kapsułki, tabletki, proszki, ekstrakty wodno-alkoholowe oraz skoncentrowane soki, przy czym dawki mogą się znacznie różnić w zależności od postaci preparatu. Najczęściej stosowane dawki ekstraktu z aronii mieszczą się w przedziale od 100 do 300 mg polifenoli dziennie, przy czym niektóre badania wykorzystywały wyższe ilości.

W przypadku soków z aronii, w badaniach z udziałem ludzi stosowano zazwyczaj dawki od 50 do 300 ml dziennie, często w podziale na dwie lub trzy porcje w ciągu dnia. Istotne jest, aby produkty były standaryzowane na zawartość polifenoli, szczególnie antocyjanów, gdyż to właśnie te związki odpowiadają za większość korzystnych właściwości aronii.

Wartości odżywcze czarnej aronii

Aronia czarna jest owocem niskokalorycznym, dostarczającym około 50 kcal w 100 gramach świeżych owoców. Pod względem wartości odżywczych aronia nie jest szczególnie bogatym źródłem makroskładników, natomiast wyróżnia się wysoką zawartością niektórych witamin i minerałów. W 100 gramach świeżych owoców aronia dostarcza około 21 mg witaminy C, co stanowi około 25% zalecanego dziennego spożycia (RDA), oraz znaczące ilości witaminy K, około 19,3 µg, czyli blisko 20% RDA.

W zakresie składników mineralnych aronia jest dobrym źródłem manganu, dostarczając około 0,5 mg w 100 gramach, co pokrywa 25% dziennego zapotrzebowania na ten pierwiastek. Pozostałe witaminy i minerały, takie jak witaminy z grupy B, żelazo, potas czy wapń, występują w mniejszych ilościach.

Skład odżywczy świeżych owoców aronii

Właściwości prozdrowotne aronii

Aronia melanocarpa to owoc bogaty w polifenole, w szczególności antocyjany, procyjanidyny i kwasy fenolowe, którym przypisuje się silne właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne. W badaniach klinicznych z udziałem ludzi wykazano, że suplementacja produktami z aronii może wpływać na redukcję markerów stanu zapalnego, takich jak białko C-reaktywne (CRP), interleukina 6 (IL-6) i czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-α), przy jednoczesnym wzroście poziomu interleukiny 10 (IL-10), co wskazuje na działanie immunomodulujące.

Na wolne rodniki, cukier i cholesterol

Dodatkowo zaobserwowano wzrost aktywności enzymów antyoksydacyjnych, w tym dysmutazy ponadtlenkowej (SOD), katalazy (CAT) i peroksydazy glutationowej (GSH-Px), co wspiera organizm w neutralizacji nadmiaru wolnych rodników i ograniczaniu stresu oksydacyjnego. W kontekście chorób kardiometabolicznych takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie, czy dyslipidemia, analiza 17 badań wykazała, że aronia może przyczyniać się do obniżenia poziomu glukozy we krwi, a suplementacja trwająca od 6 tygodni do 3 miesięcy wykazywała tendencję do obniżania poziomu cholesterolu frakcji LDL, choć nie stwierdzono wpływu na masę ciała, ciśnienie tętnicze, trójglicerydy, ani poziomy cholesterolu całkowitego i HDL.

W sporcie

W badaniach na sportowcach, takich jak wioślarze, piłkarze, triathloniści i biegacze, zaobserwowano, że suplementacja aronią wpływa na stres oksydacyjny po wysiłku, stan zapalny, poziom żelaza, krzepliwość krwi, skład ciała i kondycję fizyczną, co może mieć duże znaczenie w okresach największego obciążenia wysiłkiem. Dodatkowo, jeden duży przegląd badań podkreślił także potencjalny pozytywny wpływ aronii na mikrobiotę jelitową oraz integralność bariery jelitowej, co wiąże się z jej udziałem w utrzymaniu homeostazy organizmu i ograniczaniu przewlekłych stanów zapalnych.

Mimo że efekty zdrowotne aronii wydają się obiecujące, jej działanie zależy od wielu zmiennych, takich jak dawka, czas trwania suplementacji, stan zdrowia uczestników, czy forma podania produktu. Niezbędne są dalsze badania kliniczne o wysokiej jakości metodologicznej, które pozwolą lepiej zrozumieć mechanizmy działania aronii i określić optymalne warunki jej stosowania.

Źródła:

• Kaczmarczyk S, Dziewiecka H, Pasek M, Ostapiuk-Karolczuk J, Kasperska A, Skarpańska-Stejnborn A. Effects of black chokeberry (Aronia melanocarpa) supplementation on oxidative stress, inflammation and gut microbiota: a systematic review of human and animal studies. Br J Nutr. 2025;133(1):58-81. doi:10.1017/S0007114524002976
• Sarıkaya B, Kolay E, Guney-Coskun M, Yiğit-Ziolkowski A, Aktaç Ş. The Effect of Black Chokeberry (Aronia melanocarpa) on Human Inflammation Biomarkers and Antioxidant Enzymes: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. Nutr Rev. Published online November 5, 2024. doi:10.1093/nutrit/nuae143
• Zare R, Kimble R, Ali Redha A, Cerullo G, Clifford T. How can chokeberry (Aronia) (poly)phenol-rich supplementation help athletes? A systematic review of human clinical trials. Food Funct. 2023;14(12):5478-5491. Published 2023 Jun 19. doi:10.1039/d3fo00336a
• Christiansen CB, Mellbye FB, Hermansen K, Jeppesen PB, Gregersen S. Effects of Aronia melanocarpa on Cardiometabolic Diseases: A Systematic Review of Quasi-Design Studies and Randomized Controlled Trials. Rev Diabet Stud. 2022;18(2):76-92. doi:10.1900/RDS.2022.18.76
• Chrubasik C, Li G, Chrubasik S. The clinical effectiveness of chokeberry: a systematic review. Phytother Res. 2010;24(8):1107-1114. doi:10.1002/ptr.3226