Bylica piołun – właściwości, działanie, zastosowanie

Bylica piołun (Artemisia absinthium) to wieloletnia roślina zielna należąca do rodziny astrowatych (Asteraceae). Wydziela intensywny zapach, związany z obecnością licznych olejków eterycznych, głównie tujonu, który wraz z innymi związkami nadaje jej charakterystyczną gorzkość i wykazuje działanie biologiczne. Roślina ta jest uprawiana w celach zielarskich, głównie do pozyskiwania ziela, wykorzystywanego w fitoterapii, przemyśle kosmetycznym oraz niekiedy w produkcji napojów alkoholowych, takich jak absynt.

1. Wygląd piołunu
2. Występowanie piołunu
3. Działanie piołunu u ludzi
4. Inne właściwości prozdrowotne piołunu

Wygląd piołunu

Bylica piołun osiąga zazwyczaj wysokość oscylującą wokół 1 metra, jest cała pokryta srebrzystoszarymi włoskami, a jej łodyga jest sztywna, rozgałęziona w górnej części i lekko zdrewniała u nasady. Liście są pierzasto podzielone, matowe, z obu stron gęsto pokryte włoskami, co nadaje im szarawy odcień – charakterystyczną cechę pozwalającą łatwo odróżnić piołun od innych gatunków bylic.

Dolne liście są osadzone na ogonkach, natomiast górne są siedzące (bez ogonka). Kwiaty zebrane są w drobne, kuliste koszyczki, barwy żółtawej, układające się w wiechowate kwiatostany pojawiające się w okresie od lipca do września.

Występowanie piołunu

Piołun występuje naturalnie na obszarach Europy, Azji Zachodniej oraz Afryki Północnej, preferując suche, nasłonecznione stanowiska, często o charakterze ruderalnym – można go spotkać na przydrożach, nieużytkach, w pobliżu starych murów i zabudowań, a także na suchych łąkach i zboczach. W Polsce jest gatunkiem pospolitym w całym kraju, szczególnie licznie występuje w rejonach nizinnych i wyżynnych.

Ogólna charakterystyka piołunu

Działanie piołunu u ludzi

Choć bylica piołun ma długą historię stosowania w tradycyjnych systemach leczniczych, zwłaszcza w terapii zaburzeń trawiennych i chorób pasożytniczych, to jednak liczba nowoczesnych, dobrze zaprojektowanych badań klinicznych z jej udziałem pozostaje ograniczona.

Choroby jelit

Wśród nielicznych dostępnych doniesień wyróżniają się dwa kontrolowane badania przeprowadzone u pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna, przewlekłą zapalną chorobą jelit, w której dochodzi do nadmiernej aktywacji układu odpornościowego i produkcji cytokin prozapalnych. W pierwszym badaniu przeprowadzonym w pięciu niemieckich ośrodkach klinicznych uczestniczyło 40 pacjentów, którzy od co najmniej trzech tygodni przyjmowali stabilną dawkę glikokortykosteroidów (leków przeciwzapalnych, w tym przypadku odpowiednika ≤40 mg prednizonu dziennie).

Przez 10 tygodni pacjenci przyjmowali kapsułki z zielem bylicy (3 × 500 mg dziennie) lub placebo. Poza steroidami dopuszczono inne leki na chorobę Crohna, o ile ich dawki były wcześniej stabilne: 5-aminosalicylany (miejscowe leki przeciwzapalne, np. mesalazyna), azatioprynę (hamuje namnażanie limfocytów) i metotreksat (stosowany przy oporności na inne terapie).

Stan pacjentów oceniano co dwa tygodnie oraz w 12., 16. i 20. tygodniu po zakończeniu interwencji, używając wskaźników: CDAI (Crohn’s Disease Activity Index – nasilenie objawów choroby), IBDQ (ocena jakości życia w NZJ), HAMD (21-punktowa skala depresji) oraz VA-Scale (wizualna ocena objawów i samopoczucia). Od trzeciego tygodnia rozpoczęto redukcję dawek steroidów, a w dziesiątym zakończono stosowanie bylicy i placebo.

Skuteczność

W grupie z bylicą 90% pacjentów wykazywało poprawę, mimo zmniejszenia dawek steroidów, a u 65% wystąpiła niemal całkowita remisja po 8 tygodniach – w grupie placebo nie obserwowano podobnego efektu. Remisja utrzymywała się do końca badania (20. tydzień) bez konieczności ponownego włączenia glikokortykosteroidów, poza dwoma przypadkami, natomiast w grupie placebo aż 80% pacjentów ponownie wymagało leczenia steroidami.

Kolejne badanie 

Potwierdzeniem potencjalnych właściwości immunomodulujących bylicy są także wyniki mniejszego, ale dobrze kontrolowanego badania, w którym 10 pacjentów z chorobą Crohna otrzymywało przez 6 tygodni 3 razy dziennie po 750 mg sproszkowanego ziela jako uzupełnienie standardowej terapii (bez zmiany dawek stosowanych leków). W tej grupie poziom TNF-alfa (tumour necrosis factor alpha – cytokina o silnym działaniu prozapalnym, kluczowa w patogenezie choroby Crohna) spadł z 24,5 pg/ml do 8,0 pg/ml, w przeciwieństwie do grupy kontrolnej, gdzie zmiana była niewielka (z 25,7 do 21,1 pg/ml).

Równolegle CDAI spadł z wartości 275 do poniżej 175 punktów, a u 8 z 10 pacjentów osiągnięto remisję objawów (remisja definiowana jako spadek CDAI poniżej 170 lub redukcja o ≥70 punktów). Także w tym badaniu zaobserwowano poprawę nastroju ocenianą za pomocą skali HAMD.

Inne właściwości prozdrowotne piołunu

Jako prebiotyk

W początkowych badaniach laboratoryjnych zauważono, że bylica piołun może wykazywać nie tylko działanie przeciwdrobnoustrojowe, ale także prebiotyczne. Ekstrakt metanolowy z tej rośliny został przebadany metodą mikrorozcieńczeń w celu oceny aktywności przeciwbakteryjnej i przeciwgrzybiczej i wykazał szerokie spektrum działania – zwalczał oba rodzaje potencjalnie patogennych mikroorganizmów.

Bezpieczeństwo

Dokładna analiza chemiczna pozwoliła zidentyfikować aż 90 różnych związków, z czego aż 69 po raz pierwszy opisano właśnie u tego gatunku. Główne substancje, które miały tu znaczenie, to flawonoidy, kwasy chinowe i glukarowe, w tym kwas salicylowy, kawowy, kastycyna, czy 3,4-dikawoilochinowy. Co ważne, ekstrakt okazał się bezpieczny – nawet bardzo duża dawka (5000 mg/kg masy ciała) nie wywołała żadnych niepożądanych objawów u myszy.

Dla flory jelitowej

Dodatkowo inne badanie skupiło się na działaniu olejków eterycznych pozyskiwanych z A. absinthium i A. annua na korzystne bakterie i drożdże probiotyczne. Testowano bardzo niskie stężenia (od 0,5% do 0,00048% objętości), które – jak się okazało – nie tylko były bezpieczne, ale nawet wspierały wzrost takich szczepów jak Lactobacillus casei, czy Saccharomyces boulardii. Sugeruje to, że olejki eteryczne z bylic mogą działać prebiotycznie, czyli wspomagać rozwój korzystnych mikroorganizmów w jelitach.

Źródła:

• Krebs S, Omer TN, Omer B. Wormwood (Artemisia absinthium) suppresses tumour necrosis factor alpha and accelerates healing in patients with Crohn's disease - A controlled clinical trial. Phytomedicine. 2010;17(5):305-309. doi:10.1016/j.phymed.2009.10.013
• Omer B, Krebs S, Omer H, Noor TO. Steroid-sparing effect of wormwood (Artemisia absinthium) in Crohn's disease: a double-blind placebo-controlled study. Phytomedicine. 2007;14(2-3):87-95. doi:10.1016/j.phymed.2007.01.001
• Szopa A, Pajor J, Klin P, et al. Artemisia absinthium L.-Importance in the History of Medicine, the Latest Advances in Phytochemistry and Therapeutical, Cosmetological and Culinary Uses. Plants (Basel). 2020;9(9):1063. Published 2020 Aug 19. doi:10.3390/plants9091063
• Liu Z, Li X, Jin Y, et al. New Evidence for Artemisia absinthium as an Alternative to Classical Antibiotics: Chemical Analysis of Phenolic Compounds, Screening for Antimicrobial Activity. Int J Mol Sci. 2023;24(15):12044. Published 2023 Jul 27. doi:10.3390/ijms241512044
• Polito F, Di Mercurio M, Rizzo S, et al. Artemisia spp. Essential Oils: From Their Ethnobotanical Use to Unraveling the Microbiota Modulation Potential. Plants (Basel). 2024;13(7):967. Published 2024 Mar 27. doi:10.3390/plants13070967