Co to jest i na co pomaga żeń-szeń?

Żeń-szeń (Panax ginseng) to jedna z najbardziej rozpoznawalnych roślin zielarskich świata. Od tysięcy lat stosowana w Azji Wschodniej jako naturalny środek o potencjale wzmacniającym ciało i umysł. Ze względu na charakterystyczny kształt przypominający ludzką sylwetkę „żeń-szeń” w języku chińskim oznacza „korzeń-człowiek”. Najczęściej występuje w chłodnych, górzystych rejonach Korei, północno-wschodnich Chin i rosyjskiego Dalekiego Wschodu, gdzie rośnie w cieniu lasów liściastych.

1. Wygląd żeń-szenia
2. Pomocne działanie żeń-szenia
3. Dawkowanie żeń-szenia

Wygląd żeń-szenia

Korzeń żeń-szenia ma barwę kremowo-żółtą, delikatnie włóknistą strukturę i słodko-gorzkawy smak. Wykorzystywany jest dopiero po kilku latach wzrostu, ponieważ dopiero wtedy osiąga pełnię wartości biologicznej. Istnieje kilka gatunków tej rośliny, różniących się zarówno miejscem pochodzenia, jak i zawartością substancji czynnych. Najbardziej znany to żeń-szeń koreański (Panax ginseng), nazywany też czerwonym, ponieważ jego korzenie są często poddawane parowaniu i suszeniu, co nadaje im ciemniejszy kolor oraz intensywniejszy aromat.

W Ameryce Północnej naturalnie występuje żeń-szeń amerykański (Panax quinquefolius), a w chińskiej fitoterapii stosuje się żeń-szeń chiński (Panax notoginseng). Z kolei Panax japonicus i Panax vietnamensis to odmiany rzadziej spotykane. W sklepach z suplementami diety można spotkać także żeń-szeń syberyjski (Eleutherococcus senticosus) oraz żeń-szeń indyjski (Ashwagandha somnifera), które jednak botanicznie nie należą do rodzaju Panax.

Pomocne działanie żeń-szenia

Najobszerniejsze dotychczas opracowanie kliniczne dotyczące wpływu żeń-szenia na zdrowie opublikowano we wrześniu 2025 roku. Analiza objęła 70 badań z udziałem 4506 osób i oceniała wpływ suplementacji różnymi gatunkami Panax na czynniki ryzyka chorób serca i metabolizmu.

Na jakie obszary działa źeń-szeń?

Wyniki wskazują, że regularne przyjmowanie preparatów z żeń-szenia może działać obniżająco na podwyższone stężenia białka C-reaktywnego (hs-CRP), czyli markera przewlekłego stanu zapalnego, oraz gamma-glutamylotransferazy (GGT), enzymu związanego z działaniem wątroby. Odnotowano także wzrost aktywności enzymów antyoksydacyjnych, takich jak superoksydaza dysmutazowa (SOD) i reduktaza glutationowa (GSH-Rd), co wiąże się z możliwością ochrony komórek organizmu przed starzeniem i toksynami.

Wyniki analizy

Przeprowadzona analiza wykazała, że działanie żeń-szenia nie jest stałe, ale zależy zarówno od dawki, jak i czasu stosowania. Większe ilości ekstraktu wiązały się z poprawą gospodarki węglowodanowej, czyli lepszą wrażliwością tkanek na insulinę (niższy wskaźnik HOMA-IR) oraz z obniżeniem poziomu glukozy i insuliny we krwi.

Uczestnicy badań, którzy przyjmowali żeń-szeń regularnie, mieli też nieco niższe ciśnienie rozkurczowe oraz niższe stężenie markerów zapalnych, takich jak interleukina-6 (IL-6). Kuracje trwające kilka tygodni wiązane były z wyraźniejszymi korzyściami metabolicznymi niż te prowadzone przez wiele miesięcy.

Ogólna charakterystyka żeń-szenia koreańskiego

Dawkowanie żeń-szenia

W praktyce żeń-szeń stosuje się najczęściej w formie standaryzowanych ekstraktów zawierających określoną ilość ginsenozydów (zwykle 4–8%). Najczęściej używanymi surowcami są żeń-szeń koreański i amerykański. Typowe dawki w badaniach klinicznych wynoszą od 200 do 1000 mg ekstraktu dziennie, przyjmowanego przez 8 do 12 tygodni. Większość uczestników badań dobrze tolerowała suplementację.

"Żeń-szeń, zwłaszcza żeń-szeń syberyjski i panax, jest znany ze swoich właściwości adaptogennych, które pomagają organizmowi przystosować się do stresu i wspomagają funkcje metaboliczne. Może zwiększać wytrzymałość i poprawiać wydajność energetyczną." Łukasz Domeracki - mgr inż. technologii żywności i żywienia człowieka

Preparaty żeń-szeniowe najlepiej przyjmować rano lub w pierwszej połowie dnia, ponieważ roślina może działać łagodnie pobudzająco. Eksperci podkreślają, że korzyści mogą być bardziej wyraźne u osób z nadmiernym stresem, zmęczeniem, podwyższonymi markerami zapalnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami metabolicznymi, a mniej u zdrowych dorosłych.

Ze względu na możliwe interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi, hipoglikemizującymi czy przeciwdepresyjnymi, suplementacja żeń-szeniem powinna być prowadzona rozsądnie i najlepiej po konsultacji ze specjalistą. Zioło to, choć nie jest „lekiem na wszystko”, pozostaje jednym z najlepiej udokumentowanych adaptogenów (surowców wzmacniających organizm w obliczu stresu).

Źródła:

Jafari, A., Mardani, H., Abbastabar, M., Mehdipoor, F., Parsi Nezhad, B., Kordkatuli, K., Bakhtiari Jami, P., Faghfouri, A. H., Musazadeh, V., & Alaghi, A. (2025). The Effect of Ginseng Supplementation on Cardiovascular Disease Risk Factors: A Comprehensive Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis. The British journal of nutrition, 1–107. Advance online publication. https://doi.org/10.1017/S0007114525103607