Grzyb maitake - właściwości, na co pomaga

Maitake (Grifola frondosa), czyli żagwica listkowata, to grzyb należący do rodziny żagwiowatych, który w warunkach naturalnych tworzy rozgałęzione owocniki. Struktura całego owocnika przypomina rozwijającą się paproć, co znajduje swoje odzwierciedlenie w łacińskiej nazwie gatunkowej frondosa, odnoszącej się do liściastego wyglądu. Eksperymenty na zwierzętach wskazują, że wyciągi z maitake mogą pobudzać działanie układu immunologicznego, a dodatkowo świeże i suszone grzyby mają liczne zastosowania kulinarne.

1. Wygląd maitake
2. Występowanie maitake
3. Właściwości kulinarne maitake
4. Działanie maitake
5. Badania nad maitake

Wygląd maitake

Owocniki maitake mogą mieć nawet do kilkudziesięciu centymetrów średnicy i kilkunastu kilogramów masy. Owocnik składa się z licznych, dachówkowato ułożonych kapeluszy wyrastających z centralnego, przysadzistego trzonu. Każdy z kapeluszy jest cienki, wachlarzowaty, lekko pofałdowany, zwykle o średnicy od kilku do kilkunastu centymetrów, o powierzchni matowej i barwie zmiennej, szarej z oliwkowym lub brązowym odcieniem.

Miąższ grzyba jest biały, jędrny i elastyczny, a w starszych okazach bardziej łykowaty. Hymenofor (w którym powstają zarodniki) znajduje się po spodniej stronie kapelusza, jest rurkowaty, biały lub kremowy, a jego pory drobne.

Występowanie maitake

Maitake rośnie zwykle u podstawy starych, często obumarłych lub osłabionych drzew liściastych, głównie dębów, buków, klonów, rzadziej grabów lub kasztanowców, gdzie występuje jako saprotrof (organizm żywiący się rozkładającą się materią), ale również może działać pasożytniczo, zwłaszcza w przypadku drzew z uszkodzonym systemem korzeniowym. Grzyb ten pojawia się zazwyczaj w drugiej połowie lata i jesienią, często wielokrotnie w tym samym miejscu, gdyż grzybnia może przetrwać w podłożu przez wiele sezonów.

Naturalny zasięg występowania maitake obejmuje strefy umiarkowane półkuli północnej, w szczególności Japonię, Chiny i Koreę, gdzie jest stosunkowo pospolity i od dawna znany, a także wschodnią część Ameryki Północnej, gdzie występuje dziko w lasach liściastych i jest chętnie poszukiwany przez grzybiarzy.

"Grzyby są pełne składników odżywczych, oferując szereg potencjalnych korzyści zdrowotnych. Ponadto są niskokaloryczne i zawierają błonnik, stanowiąc dobry dodatek do dań dla osób odchudzających się." Agata Bugorska - Trener personalny, szkoleniowiec IFAA

W Europie występuje zdecydowanie rzadziej. Pojedyncze doniesienia o jego obecności pochodzą z rozproszonych lokalizacji, zwykle w lasach dębowych lub parkach z wieloletnimi drzewami. Pomimo ograniczonego występowania w naturze, maitake jest od lat przedmiotem intensywnej uprawy w warunkach kontrolowanych, głównie w Azji, ale także w Stanach Zjednoczonych i wybranych krajach europejskich.

Właściwości kulinarne maitake

Maitake ma wysokie walory kulinarne i od wieków ceniony jest w kuchni japońskiej, chińskiej i koreańskiej jako grzyb jadalny o delikatnym, lekko orzechowym smaku i przyjemnym, umiarkowanie intensywnym aromacie. Jego miąższ jest jędrny i zachowuje strukturę nawet po obróbce cieplnej, dzięki czemu dobrze nadaje się do smażenia, duszenia, pieczenia oraz gotowania w zupach i bulionach. Szczególnie cenione są młode owocniki, które charakteryzują się delikatniejszą konsystencją i bardziej wyrazistym smakiem, natomiast starsze egzemplarze, zwłaszcza grubsze fragmenty trzonu, mogą być twardsze i wymagają dłuższego gotowania.

Stir-fry

Maitake często wykorzystywany jest jako składnik dań jednogarnkowych, potraw stir-fry, a także jako element wegetariańskich dań głównych. Grzyb ten dobrze komponuje się z sosem sojowym, imbirem, czosnkiem, olejem sezamowym i innymi składnikami charakterystycznymi dla kuchni azjatyckiej, ale coraz częściej pojawia się również w nowoczesnych interpretacjach kuchni zachodniej. Dzięki możliwościom uprawy maitake jest dostępny komercyjnie i spotykany nie tylko w formie świeżej, ale również suszonej, co pozwala na zachowanie jego walorów smakowych i wykorzystanie jako przyprawy lub dodatku do wywarów i sosów.

Suplementy diety z maitak

Maitake wykorzystuje się też do produkcji suplementów diety. Na rynku europejskim maitake dostępny jest głównie w formie ekstraktów standaryzowanych na zawartość polisacharydów beta-glukanowych. Typowe dawki suplementacyjne wahają się od 500 do 1500 mg dziennie dla wyciągów wodnych lub alkoholowo-wodnych.

Ogólna charakterystyka maitake

Działanie maitake

Badania prowadzone głównie na zwierzętach sugerują, że ekstrakty z maitake, zwłaszcza te bogate w polisacharydy, mogą pomagać na wzmocnienie układu odpornościowego i wpływać na rozwój nowotworów. U myszy, którym podawano takie wyciągi, zaobserwowano wzrost liczby ważnych komórek odpornościowych, limfocytów T (zarówno CD4+, jak i CD8+), komórek NK oraz makrofagów, czyli tych, które biorą udział w rozpoznawaniu i niszczeniu patogenów oraz komórek nowotworowych. Dodatkowo wzrastał poziom substancji sygnałowych, takich jak TNF-α, IFN-γ, IL-2, czy IL-12, które wspomagają i koordynują odpowiedź immunologiczną.

Nowotwory

W niektórych badaniach laboratoryjnych substancje aktywne maitake spowalniały wzrost guzów i poprawiały wskaźniki remisji, zwłaszcza gdy stosowano wyższe dawki. Trzeba jednak zaznaczyć, że jakość wielu z tych badań pozostawiała sporo do życzenia. Choć wyniki są obiecujące, nadal brakuje dobrze zaprojektowanych badań z udziałem ludzi, które mogłyby potwierdzić te obserwacje w praktyce klinicznej.

Badania nad maitake

W kilku pojedynczych badaniach klinicznych ekstrakty z maitake oceniano w kontekście zróżnicowanych stanów chorobowych, jednak wyniki należy traktować ostrożnie ze względu na ograniczoną liczbę uczestników, brak podwójnie ślepej próby w części z nich oraz zróżnicowane protokoły. W badaniu z udziałem kobiet z zespołem policystycznych jajników wykazano, że standaryzowany wyciąg z maitake może wspomagać owulację, osiągając skuteczność zbliżoną do cytrynianu klomifenu, zwłaszcza gdy obie substancje stosowano razem.

W innym badaniu z udziałem osób z zespołem mielodysplastycznym (zaburzeniem produkcji szpiku) stosowanie ekstraktu związane było z większą aktywnością neutrofili i monocytów, szczególnie w odpowiedzi na stymulację bakteryjną. W kolejnym badaniu klinicznym oceniającym maitake u pacjentów poddawanych radio- i chemioterapii z powodu raka głowy i szyi zaobserwowano mniejszą częstość działań niepożądanych oraz lepszą jakość życia w porównaniu z grupą placebo.

Źródła:

• Chen, J. T., Tominaga, K., Sato, Y., Anzai, H., & Matsuoka, R. (2010). Maitake mushroom (Grifola frondosa) extract induces ovulation in patients with polycystic ovary syndrome: a possible monotherapy and a combination therapy after failure with first-line clomiphene citrate. Journal of alternative and complementary medicine (New York, N.Y.), 16(12), 1295–1299. https://doi.org/10.1089/acm.2009.0696
• Harada, E., Morizono, T., Kanno, T., Saito, M., & Kawagishi, H. (2020). Medicinal Mushroom, Grifola gargal (Agaricomycetes), Lowers Triglyceride in Animal Models of Obesity and Diabetes and in Adults with Prediabetes. International journal of medicinal mushrooms, 22(1), 79–91. https://doi.org/10.1615/IntJMedMushrooms.2019033285
• Hu, Q., & Xie, B. (2022). Effect of Maitake D-fraction in advanced laryngeal and pharyngeal cancers during concurrent chemoradiotherapy: A randomized clinical trial. Acta biochimica Polonica, 69(3), 625–632. https://doi.org/10.18388/abp.2020_5996
• Wesa, K. M., Cunningham-Rundles, S., Klimek, V. M., Vertosick, E., Coleton, M. I., Yeung, K. S., Lin, H., Nimer, S., & Cassileth, B. R. (2015). Maitake mushroom extract in myelodysplastic syndromes (MDS): a phase II study. Cancer immunology, immunotherapy : CII, 64(2), 237–247. https://doi.org/10.1007/s00262-014-1628-6
• Zhang, T., Zhao, F., Wu, K. N., Jia, Y., Liao, X. L., Yang, F. W., Zhang, J. H., & Ma, B. (2019). Zhongguo Zhong yao za zhi = Zhongguo zhongyao zazhi = China journal of Chinese materia medica, 44(23), 5174–5183. https://doi.org/10.19540/j.cnki.cjcmm.20190823.401
• Zhao, F., Guo, Z., Ma, Z. R., Ma, L. L., & Zhao, J. (2021). Antitumor activities of Grifola frondosa (Maitake) polysaccharide: A meta-analysis based on preclinical evidence and quality assessment. Journal of ethnopharmacology, 280, 114395. https://doi.org/10.1016/j.jep.2021.114395
• Ulbricht, C., Weissner, W., Basch, E., Giese, N., Hammerness, P., Rusie-Seamon, E., Varghese, M., & Woods, J. (2009). Maitake mushroom (Grifola frondosa): systematic review by the natural standard research collaboration. Journal of the Society for Integrative Oncology, 7(2), 66–72.