Pieprz syczuański – działanie, właściwości

Pieprz syczuański jest pieprzem jedynie z nazwy i w rzeczywistości z pieprzem nie ma wiele wspólnego. Pieprz, czyli popularny pieprz czarny, jest bowiem przyprawą pozyskiwaną z owoców Piper nigrum – gatunku rośliny z rodziny pieprzowatych. Natomiast pieprz syczuański, zwany również pieprzem chińskim, to owoce kilku gatunków żółtodrzewów (Zanthoxylum) – roślin z rodziny rutowatych, do której należą również ich bliscy krewni – cytrusy.

1. Nie tylko z Syczuanu  
2. Symfonia smaku i aromatu
3. Z kuchni do medycyny
4. W tradycji medycyny chińskiej
5. W świetle badań naukowych              
6. Najcenniejsze składniki
7. Układ zawdzięczający swoją nazwę konopiom 
8. Zdrowie z kuchni orientalnej
9. Fenomen brunatnego tłuszczu
10. Solidna muskulatura

Nie tylko z Syczuanu  

Chińczycy używają do produkcji tej przyprawy owoców gatunków Zanthoxylum armatum, Zanthoxylum bungeanum i Zanthoxylum simulans, Indonezyjczycy – Zanthoxylum acanthopodium, a Japończycy i Koreańczycy – Zanthoxylum piperitum. Pieprz syczuański jest, a przynajmniej powinien być, jednym ze składników tradycyjnej chińskiej przyprawy 5 smaków.

Symfonia smaku i aromatu

Pomimo mylącej nazwy, pieprz syczuański różni się również znacznie od pieprzu czarnego smakiem i aromatem. W jego zapachu dominuje intensywny aromat kwiatowo-cytrusowy z lekko korzenną nutą. Jego wyważony, średnio pikantny smak zaskakuje cytrusową świeżością z delikatnymi drzewnymi nutami oraz unikalnym efektem lekkiego mrowienia, szczypania i drętwienia języka.

Mówiąc pejoratywnie, niektórzy recenzenci kulinarni porównują ten efekt do uczucia lizania baterii 9-woltowej. Zazwyczaj uznają również pieprz syczuański za najbardziej charakterystyczną przyprawę kuchni orientalnej, bez której nie mogą obyć się tak wykwintne dania azjatyckie, jak m.in. słynna kaczka po syczuańsku.

Z kuchni do medycyny

Jednak w swojej azjatyckiej ojczyźnie, pieprz syczuański to nie tylko przyprawa, ale również lekarstwo. Historię jego medycznego wykorzystania udało się prześledzić naukowcom do czasów dynastii Shang, która objęła panowanie nad Chinami ok. 1600 r. p.n.e. Wzmianki o leczniczych właściwościach pieprzu syczuańskiego pojawiają się następnie ok. 1100 r. p.n.e. w Księdze Pieśni, a jego zastosowania medyczne zostały całościowo opisane przez legendarnego chińskiego medyka Shenonnga w Shennong Bencaojing – księdze traktującej o uprawach i zastosowaniach roślin leczniczych.

"Łącząc kurkumę z czarnym pieprzem, tłuszczami lub fosfolipidami, sprawisz, że więcej kurkuminy dotrze do organizmu i pomoże wywrzeć działanie przeciwzapalne i nie tylko." Agata Bugorska - Szkoleniowiec IFAA

Był szeroko stosowany jako popularny lek ziołowy w Okresie Walczących Królestw, przypadającym na lata 480-221 p.n.e. Pieprz syczuański jest też lekiem objętym oficjalnie farmakopeą chińską, której ostatnie wydanie ukazało się w 2020 roku.

W tradycji medycyny chińskiej

Zgodnie z tradycją medycyny chińskiej, pieprz syczuański jest przede wszystkim lekiem przeciwbólowym i przeciwświądowym, stosowanym głównie w leczeniu dolegliwości układu trawiennego – bólów brzucha, wymiotów i biegunki o podłożu infekcyjnym i pasożytniczym, a także chorób i różnych problemów skórnych, przebiegających ze świądem i egzemą. Ponadto medycy chińscy przypisywali mu zwyczajowo aktywność energizującą i przeciwdepresyjną.

Ogólnie w tradycyjnym ziołolecznictwie azjatyckim, pieprz syczuański uznawany jest za skuteczny lek we wszelkiego rodzaju chorobach infekcyjnych – bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, wskazywany do leczenia przeziębienia i innych problemów górnych dróg oddechowych, biegunki, żółtaczki, chorób jamy ustnej i chorób układu kostno-stawowego. Jego właściwości przeciwbólowe zawsze wykorzystywane były również do uśmierzania bólu zębów.

W świetle badań naukowych              

Współcześni naukowcy, badający pieprz syczuański, zidentyfikowali w jego składzie niezwykłe bogactwo składników aktywnych biologicznie, w tym ponad 200 fitozwiązków o charakterze lotnym oraz obfitość związków nielotnych, głównie z fitochemicznych grup polifenoli i alkiloamidów.

W bardzo licznych, współczesnych badaniach ustalono, że pieprz syczuański wykazuje niespotykanie szerokie spektrum kierunków aktywności farmakologicznej, działając m.in. antyoksydacyjnie, przeciwzapalnie, przeciwbólowo, przeciwgorączkowo, przeciwreumatycznie, przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo, przeciwwirusowo, przeciwpasożytniczo, przeciwnowotworowo, przeciwbiegunkowo, przeciwcukrzycowo, żółciopędnie, hepatoprotekcyjnie i neuroprotekcyjnie.

Najcenniejsze składniki

Bogactwo związków lotnych, tworzących olejki eteryczne, jak też nielotnych polifenoli, takich jak m.in. flawonoidy, których zidentyfikowano ponad dziesięć, jest oczywiście bardzo cenne, niemniej nie ono wyróżnia pieprz syczuański na tle innych ziół i przypraw, albowiem zarówno olejki eteryczne, jak też flawonoidy, znajdziemy niemal w każdej roślinie konsumpcyjnej czy leczniczej.

Szczególnym wyróżnikiem pieprzu syczuańskiego są alkiloamidy, zwane inaczej alkamidami lub amidami kwasów tłuszczowych, gdyż związki takie powstają również naturalnie w naszym organizmie jako hormony tkankowe, aktywne w tzw. układzie endokannabinoidowym. Alkamidy pieprzu syczuańskiego to głównie kilka pochodnych dwóch związków – bungeanoolu i sanshoolu.

Układ zawdzięczający swoją nazwę konopiom 

Układ endokannabinoidowy, czyli inaczej endogenny układ kannabinoidowy, reguluje liczne procesy życiowe, w tym przyjmowanie pokarmu, metabolizm obwodowy i temperaturę ciała, i bierze udział w cyklu snu i czuwania. Układ endokannabinoidowy zawdzięcza swoją nazwę konopiom (cannabis), których związki aktywne, głównie THC i CBD, aktywują ten układ. Układ endokannabinoidowy jest regulowany naturalnie w naszym organizmie przez odpowiednie mediatory – amidy powstające ze spożywanych przez nas kwasów tłuszczowych, które oddziałują na specyficzne dla tego układu receptory, m.in. zlokalizowane w układzie nerwowym.

"Układ endokannabinoidowy w organizmie jest wszechobecny, a jego działania są wielokierunkowe. Dzięki stopniowemu „uwalnianiu” konopi (światowym trendom ku legalizacji), pojawia się coraz więcej rzetelnych badań na jej temat. Coraz więcej mówi się o jej działaniu terapeutycznym, aniżeli szkodliwym." Jakub Wiącek - Neurobiolog i Dietetyk

To właśnie te mediatory wpływają na regulację temperatury ciała, magazynowanie tłuszczu, regulację nastroju i zachowania, percepcję bólu, percepcję sensoryczną, aktywność motoryczną, modulację układu nerwowego, funkcje hormonalne, metabolizm komórkowy oraz czynności układu pokarmowego i odpornościowego. Dlatego właśnie naukowcy uważają, że za większość tych niezwykle szerokich właściwości zdrowotnych pieprzu syczuańskiego, m.in. jego aktywność przeciwbólową, w największym stopniu odpowiadają zawarte w jego owocach amidy kwasów tłuszczowych.

Zdrowie z kuchni orientalnej

Oczywiście każdy, kto gustuje w kuchni orientalnej, powinien jak najczęściej spożywać potrawy doprawione pieprzem syczuańskim, gdyż ten dopomaga w utrzymaniu wysokiej kondycji zdrowotnej. Niemniej warto zwrócić uwagę, że przyprawa ta może znajdować szczególne zastosowanie w dwóch konkretnych przypadkach – w żywieniu osób z tendencją do tycia oraz w diecie sportowców i ludzi aktywnych fizycznie. A to z uwagi na dwie ciekawe właściwości pieprzu syczuańskiego – zdolność do wspomagania procesu brunatnienia białej tkanki tłuszczowej oraz stymulacji procesu anabolizmu białek mięśniowych.

Fenomen brunatnego tłuszczu

Jak bowiem wykazano w badaniach, alkamidy pieprzu syczuańskiego mają zdolność regulacji metabolizmu tłuszczu, przede wszystkim promując brunatnienie białej tkanki tłuszczowej. Otóż związki te uruchamiają w białej (magazynowej) tkance tłuszczowej programy genetyczne, charakterystyczne dla tkanki brunatnej. Natomiast brunatna tkanka tłuszczowa, w przeciwieństwie do białej, nie gromadzi tłuszczu, tylko spala go intensywnie, zamieniając jego energię w ciepło; im więcej mamy więc tej tkanki – tym mniej tłuszczu gromadzimy w organizmie.

Niestety, u ludzi tkanka ta zanika wraz z wiekiem, stąd i wraz z wiekiem wzrasta tendencja do gromadzenia tłuszczu zapasowego. Stąd też i pieprz syczuański, obfitujący w składniki aktywne biologicznie, pozwalające na przeprogramowanie białej tkanki tłuszczowej w brunatną, może okazać się znakomitym dodatkiem żywieniowym w diecie osób z tendencją do tycia.

Solidna muskulatura

Przy okazji badania przeciwcukrzycowych właściwości pieprzu syczuańskiego okazało się, że charakterystyczne dla niego alkamidy znacząco zwiększały w mięśniach szkieletowych ekspresję insulinopodobnego czynnika wzrostu typu 1 (IGF-1) i jego receptora, a także receptora insuliny. A ponieważ zarówno insulina, jak też IGF-1, to hormony anaboliczne, gromadzące białka mięśniowe i powiększające masę mięśni szkieletowych, dlatego też w ślad za tym efektem doszło do aktywacji szlaków sygnalizacyjnych, zawiadujących procesami produkcji białek mięśniowych, przy jednoczesnym zahamowaniu szlaków zawiadujących ich degradacją, co ostatecznie doprowadziło do znacznego wzrostu masy białka całkowitego mięśni oraz znacznego przyrostu ogólnej masy mięśni szkieletowych.

Wyniki tego badania dostarczają więc pretekstu, aby kurczak w anegdotycznym kulturystycznym menu – kurczak plus ryż – był zawsze kurczakiem po syczuańsku.    

Autor: Sławomir Ambroziak

Źródła:            

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8479109/  
• https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844024092387
• https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2021/fo/d0fo02695f/unauth
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5424265/
• https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0944711323004737
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8385540/
• https://www.intechopen.com/chapters/77131