Tasznik pospolity - właściwości, działanie i zastosowanie

Tasznika pospolitego (Capsella bursa-pastoris) zalicza się do rodziny kapustowatych (Brassicaceae) i jest jednym z najszerzej rozprzestrzenionych gatunków kwitnących na świecie. Z czasem przekształcił się z rośliny wymagającej zapylania krzyżowego w samopłodny, mało wymagający gatunek, który łatwo rozprzestrzenia się w nowych miejscach. Co ciekawe, nasiona tasznika mogą przyciągać i zabijać nicienie, co pomaga roślinie lepiej kiełkować i rozwijać się w ubogich glebach (wykazuje ona protokarniworyzm).

1. Wygląd tasznika
2. Występowanie tasznika
3. Zastosowanie tasznika
4. Właściwości i działanie tasznika

Wygląd tasznika

Tasznik pospolity to drobna roślina zielna o wysokości sięgającej około pół metra. Ma charakterystyczne, sercowate lub trójkątne torebki nasienne przypominające kształtem pastusze sakiewki. Łodyga jest rozgałęziona u góry, pokryta drobnymi włoskami, a liście u nasady tworzą rozetę i są pierzasto podzielone. Liście łodygowe, z kolei, są mniejsze, obejmujące łodygę. Kwiaty są drobne, białe, zebrane w grona na szczytach pędów, a okres kwitnienia trwa od wczesnej wiosny do jesieni, przy czym roślina ma zdolność wytwarzania nasion przez większą część roku.

Występowanie tasznika

Tasznik pospolity występuje praktycznie na całym świecie, zwłaszcza w strefach umiarkowanych i subtropikalnych. Rośnie na polach, przydrożach, nieużytkach, w ogrodach, sadach, pastwiskach, a nawet w miastach. Jest uważany za chwast o wyjątkowej zdolności adaptacyjnej, który potrafi przystosować się do różnych warunków glebowych, klimatycznych i siedliskowych, który stał się gatunkiem kosmopolitycznym, czyli obecnym niemal na wszystkich kontynentach.

Zastosowanie tasznika

Tradycyjnie z tasznika sporządzano napary, odwary i nalewki, które miały wspierać pracę układu pokarmowego, łagodzić biegunki, a także działać moczopędnie i przeciwzapalnie w stanach zapalnych dróg moczowych. Obecnie tasznik dostępny jest w formie suplementów diety, najczęściej w postaci kapsułek, tabletek, kropli, wyciągów płynnych, herbatek oraz nalewek sprzedawanych w aptekach i sklepach zielarskich.

Zalecane dawki różnią się w zależności od formy produktu, ale zazwyczaj w przypadku kapsułek lub tabletek rekomenduje się przyjmowanie ich zgodnie z zaleceniami producenta umieszczonymi na opakowaniu, ponieważ brak jest jeszcze oficjalnie ustalonych dawek standaryzowanych w badaniach klinicznych.

Ogólna charakterystyka tasznika pospolitego

Właściwości i działanie tasznika

Tasznika pospolitego, roślinę od dawna wykorzystywaną w tradycyjnym zielarstwie krajów Dalekiego Wschodu, tradycyjnie stosowano przede wszystkim jako środek wspomagający funkcjonowanie układu pokarmowego. Nowoczesne badania wykazały, że tasznik pospolity zawiera nie tylko dobrze znane flawonoidy, kwasy fenolowe, aminokwasy, fitosterole, witaminy i minerały, ale także rzadkie związki siarkoorganiczne, kwasy organiczne, chinonoidy, sterole i glikozydy fenolowe.

Działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające

Składniki te wykazują działanie przeciwzapalne, obniżając poziom substancji odpowiedzialnych za stany zapalne, oraz silne właściwości przeciwutleniające, chroniąc komórki przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki. Skuteczność w niektórych tradycyjnych zastosowaniach została potwierdzona w kontrolowanych badaniach z udziałem ludzi.

Badanie z udziałem kobiet - zmniejszenie objętości krwawień

W badaniach klinicznych prowadzonych wśród kobiet cierpiących na obfite krwawienia miesiączkowe (heavy menstrual bleeding, HMB), które są istotnym problemem zdrowotnym obniżającym jakość życia oraz prowadzącym do niedoboru żelaza i anemii, wykazano, że kapsułki zawierające hydroalkoholowy wyciąg z tasznika pospolitego, podawane dwa razy dziennie przez dwa kolejne cykle menstruacyjne, w połączeniu z mefenamianem kwasu (500 mg co 8 godzin), prowadziły do istotnego zmniejszenia objętości krwawienia w porównaniu do grupy kontrolnej.

Grupa kontrolna otrzymywała wyłącznie mefenamian (niesteroidowy lek przeciwzapalny) i placebo. Różnica była istotna statystycznie, a sama terapia była dobrze tolerowana i akceptowana przez uczestniczki.

Krwotoki poporodowe

Podobnie, w randomizowanym badaniu klinicznym przeprowadzonym w Iranie na grupie 100 kobiet po porodzie drogami natury, oceniającym skuteczność tasznika w zapobieganiu wczesnym krwotokom poporodowym (postpartum hemorrhage, PPH), stwierdzono, że podanie 10 kropli podjęzykowych wodno-alkoholowego wyciągu z tasznika pospolitego w połączeniu z infuzją oksytocyny (20 U w 1 litrze roztworu Ringera) prowadziło do znacznie większego zmniejszenia krwawienia poporodowego oraz korzystnych zmian w poziomie hemoglobiny i hematokrytu (wskaźników aktywności krwiotwórczej) sześć godzin po porodzie w porównaniu z grupą, która otrzymywała jedynie oksytocynę z placebo.

Cholesterol i tłuszcz w wątrobie

Poza tym w eksperymentach laboratoryjnych i na organizmach zwierzęcych zaobserwowano, że tasznik wykazuje właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne, przeciwbakteryjne, czy przeciwgrzybicze. Ekstrakt etanolowy tej rośliny hamował działanie enzymów odpowiedzialnych za odkładanie się tłuszczu w komórkach wątroby. Gdy myszy karmione były tłustą dietą, suplementacja ekstraktem z tasznika sprawiała, że przybierały mniej na wadze, miały mniej tłuszczu w wątrobie i tkance tłuszczowej oraz niższy poziom cholesterolu we krwi.

W innym badaniu ekstrakt tasznika obniżał poziom cholesterolu LDL (lipoprotein o niskiej gęstości) u myszy i w komórkach ludzkiej wątroby, co wiązało się z wpływem na specjalne białka (między innymi PCSK9), które odgrywają rolę w metabolizmie cholesterolu.

Hemoroidy i działanie ochronne

W badaniach nad hemoroidami u szczurów okazało się, że zarówno ekstrakty wodne, jak i etanolowe, a także specjalny osad bogaty w kwasy organiczne, łagodziły zmiany zapalne, zmniejszały uszkodzenia tkanek oraz poprawiały poziom enzymów chroniących przed stresem oksydacyjnym, czyli działaniem szkodliwych cząsteczek tlenu. Co ciekawe, w badaniu na zwierzętach tasznik wykazał też działanie ochronne przed szkodami, jakie w sercu wywołuje doksorubicyna, lek stosowany w chemioterapii.

Zaćma

Dodatkowo w modelu zaćmy flawonoidy z tasznika pomagały chronić soczewki oka przed uszkodzeniem oksydacyjnym, zmniejszały ilość białek związanych ze śmiercią komórek i zwiększały poziom tych, które chronią komórki przed obumieraniem.

Źródła: 

• Hintz M, Bartholmes C, Nutt P, et al. Catching a 'hopeful monster': shepherd's purse (Capsella bursa-pastoris) as a model system to study the evolution of flower development. J Exp Bot. 2006;57(13):3531-3542. doi:10.1093/jxb/erl158
• Roberts HR, Warren JM, Provan J. Evidence for facultative protocarnivory in Capsella bursa-pastoris seeds. Sci Rep. 2018;8(1):10120. Published 2018 Jul 4. doi:10.1038/s41598-018-28564-x
• Wei ZZ, Zhou TQ, Xia ZM, et al. Four organosulfur compounds from the seeds of Capsella bursa-pastoris and their anti-inflammatory activities. Nat Prod Res. 2023;37(16):2688-2696. doi:10.1080/14786419.2022.2130307
• Zhou TQ, Wei ZZ, Zhang JR, et al. Phytochemical Constituents from the Seeds of Capsella bursa-pastoris and Their Antioxidant Activities. Plant Foods Hum Nutr. 2023;78(4):776-782. doi:10.1007/s11130-023-01097-z
• Gümüşok S, Kırcı D, Demirci B, Kılıç CS. Essential Oil Composition of Capsella bursa-pastoris (L.) Medik. Aerial Parts. Turk J Pharm Sci. 2023;20(5):341-344. doi:10.4274/tjps.galenos.2022.15098
• Cha JM, Suh WS, Lee TH, Subedi L, Kim SY, Lee KR. Phenolic Glycosides from Capsella bursa-pastoris (L.) Medik and Their Anti-Inflammatory Activity. Molecules. 2017;22(6):1023. Published 2017 Jun 20. doi:10.3390/molecules22061023
• Choi HK, Shin EJ, Park SJ, et al. Ethanol Extract of Capsella bursa-pastoris Improves Hepatic Steatosis Through Inhibition of Histone Acetyltransferase Activity. J Med Food. 2017;20(3):251-257. doi:10.1089/jmf.2016.3877
• Apaydin Yildirim B, Aydin T, Kordali S, Yildirim S, Cakir A, Yildirim F. Antihemorrhoidal activity of organic acids of Capsella bursa-pastoris on croton oil-induced hemorrhoid in rats. J Food Biochem. 2020;44(9):e13343. doi:10.1111/jfbc.13343
• Hwang JT, Choi E, Choi HK, Park JH, Chung MY. The Cholesterol-Lowering Effect of Capsella Bursa-Pastoris Is Mediated via SREBP2 and HNF-1α-Regulated PCSK9 Inhibition in Obese Mice and HepG2 Cells. Foods. 2021;10(2):408. Published 2021 Feb 12. doi:10.3390/foods10020408
• Jeong Y, Lee SH, Lee J, et al. Water Extract of Capsella bursa-pastoris Mitigates Doxorubicin-Induced Cardiotoxicity by Upregulating Antioxidant Enzymes. Int J Mol Sci. 2023;24(21):15912. Published 2023 Nov 2. doi:10.3390/ijms242115912
• Xie LK, Xu XJ, Wu X, et al. Capsella bursa-pastoris (L.) Medic. extract alleviate cataract development by regulating the mitochondrial apoptotic pathway of the lens epithelial cells. J Ethnopharmacol. 2022;284:114783. doi:10.1016/j.jep.2021.114783
• Naafe M, Kariman N, Keshavarz Z, Khademi N, Mojab F, Mohammadbeigi A. Effect of Hydroalcoholic Extracts of Capsella Bursa-Pastoris on Heavy Menstrual Bleeding: A Randomized Clinical Trial. J Altern Complement Med. 2018;24(7):694-700. doi:10.1089/acm.2017.0267
• Ghalandari S, Kariman N, Sheikhan Z, Mojab F, Mirzaei M, Shahrahmani H. Effect of Hydroalcoholic Extract of Capsella bursa pastoris on Early Postpartum Hemorrhage: A Clinical Trial Study. J Altern Complement Med. 2017;23(10):794-799. doi:10.1089/acm.2017.0095
• Łukaszyk A, Kwiecień I, Szopa A. Traditional Uses, Bioactive Compounds, and New Findings on Pharmacological, Nutritional, Cosmetic and Biotechnology Utility of Capsella bursa-pastoris. Nutrients. 2024;16(24):4390. Published 2024 Dec 20. doi:10.3390/nu16244390