Białko
Białko (proteiny, polipeptydy) należy do podstawowych składników odżywczych niezbędnych w codziennej diecie człowieka. Pod względem chemicznym białka są zbudowane z aminokwasów połączonych w łańcuchy polipeptydowe. W ich skład wchodzą głównie atomy węgla, wodoru, tlenu, azotu, a niekiedy także siarki. Białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej, pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej oraz pomaga w utrzymaniu zdrowych kości — są to oświadczenia zdrowotne zatwierdzone przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Proteiny są składnikiem wielu struktur organizmu, w tym tkanek, enzymów i hormonów. Odpowiednia podaż białka w diecie jest istotnym elementem prawidłowo zbilansowanego sposobu żywienia. Źródłami białka w codziennej diecie są m.in. jaja, mięso, ryby, produkty mleczne oraz wybrane produkty roślinne, takie jak rośliny strączkowe, soja czy orzechy. Ilość spożywanego białka powinna być dostosowana do wieku, masy ciała, poziomu aktywności fizycznej oraz ogólnego zapotrzebowania energetycznego. Niedostateczna podaż białka w diecie może prowadzić do zaburzeń stanu odżywienia. Z kolei nadmierne spożycie białka powinno być rozpatrywane w kontekście całkowitego bilansu energetycznego oraz ogólnego sposobu żywienia.
Białko - dawkowanie
Zapotrzebowanie na białko zależy od poziomu aktywności fizycznej oraz indywidualnych potrzeb organizmu. U osób o niskiej aktywności fizycznej przyjmuje się spożycie na poziomie około 0,8 g białka na kilogram masy ciała dziennie.
Osoby aktywne fizycznie mogą mieć zwiększone zapotrzebowanie na białko. W praktyce żywieniowej podaż ta bywa wyższa w zależności od rodzaju uprawianej dyscypliny sportowej, intensywności treningów oraz całkowitej podaży energii.
Całkowita ilość spożywanego białka powinna być ustalana w odniesieniu do pozostałych składników diety, takich jak węglowodany i tłuszcze, oraz dostosowana do indywidualnych celów żywieniowych.
Białko, a odżywka białkowa
Odżywki białkowe są produktami stanowiącymi skoncentrowane źródło białka w wygodnej formie proszku do rozpuszczania. Mogą być wykorzystywane jako element uzupełnienia diety w sytuacjach, gdy podaż białka z tradycyjnych posiłków jest niewystarczająca lub trudna do zrealizowania.
Produkty te dostępne są zarówno w wariantach opartych na białkach pochodzenia zwierzęcego (np. serwatkowych, jajecznych, wołowych), jak i roślinnego. Wśród białek serwatkowych wyróżnia się koncentrat (WPC), izolat (WPI) oraz hydrolizat (WPH), które różnią się stopniem przetworzenia oraz zawartością białka w przeliczeniu na 100 g produktu.
Koncentrat białek serwatkowych (WPC) zawiera zazwyczaj około 70–80% białka. Izolat (WPI) charakteryzuje się wyższą zawartością białka oraz niższą ilością tłuszczu i laktozy. Hydrolizat (WPH) to forma poddana częściowej hydrolizie enzymatycznej.
Odżywka białkowa stanowi uzupełnienie diety i nie powinna zastępować zróżnicowanego sposobu żywienia ani zdrowego stylu życia.
Białko, a wykorzystanie w sporcie
W żywieniu osób aktywnych fizycznie białko może być dostarczane zarówno z tradycyjnych produktów spożywczych, jak i z odżywek białkowych. Wybór formy zależy od indywidualnych preferencji, tolerancji pokarmowej oraz całkowitego zapotrzebowania na białko.
Różnice pomiędzy koncentratem, izolatem i hydrolizatem dotyczą głównie zawartości białka oraz stopnia przetworzenia technologicznego, natomiast wszystkie stanowią źródło aminokwasów niezbędnych w diecie.