Biegunka tłuszczowa - co to jest? Przyczyny, objawy

Biegunka należy do zaburzeń, których nie powinno się bagatelizować, ponieważ może prowadzić do szybkiej utraty wody i pierwiastków mineralnych, a w cięższych przypadkach nawet do groźnych powikłań ogólnoustrojowych. Choć wiele epizodów biegunki ma charakter przejściowy, część z nich wiąże się z dalej idącymi zmianami. Do takich sytuacji należy biegunka tłuszczowa, która zwykle nie wynika wyłącznie z podrażnienia jelit, lecz z problemów z rozkładem, wchłanianiem albo transportem tłuszczów w przewodzie pokarmowym.

1. Przyczyny biegunki tłuszczowej
2. Objawy biegunki tłuszczowej
3. Jeżeli problem utrzymuje się dłużej
4. Diagnostyka biegunek tłuszczowych

Przyczyny biegunki tłuszczowej

Biegunka tłuszczowa to rodzaj biegunki, w której w stolcu pojawia się zbyt duża ilość tłuszczu. Oznacza to, że organizm nie trawi albo nie wchłania tłuszczów tak, jak powinien. Problem ten zwykle nie dotyczy jednego posiłku, lecz utrzymuje się przez dłuższy czas lub nawraca. Stolec może być wtedy luźny, obfity, jasny, połyskujący i trudny do spłukania, ponieważ zawiera więcej niestrawionego tłuszczu.

Taka sytuacja może wynikać z kilku różnych mechanizmów. Pierwszym z nich jest zbyt mała ilość enzymów trawiennych produkowanych przez trzustkę. Enzymy te są potrzebne do rozkładu tłuszczu na mniejsze cząsteczki, które mogą zostać wchłonięte w jelicie. Gdy trzustka pracuje gorzej, tłuszcz przechodzi do dalszych części przewodu pokarmowego w zbyt dużej ilości. Drugą możliwą przyczyną są zaburzenia wydzielania lub przepływu żółci. Żółć pomaga rozproszyć tłuszcz w treści pokarmowej, dzięki czemu jego trawienie staje się łatwiejsze. Gdy jest jej za mało albo nie może prawidłowo dotrzeć do jelita, wchłanianie tłuszczów staje się mniej skuteczne.

Znaczenie mogą mieć także choroby jelita cienkiego, ponieważ to właśnie tam dochodzi do wchłaniania większości tłuszczów. Jeżeli błona jelita jest uszkodzona lub objęta stanem zapalnym, organizm może mieć trudność z przejmowaniem składników odżywczych z pokarmu. Biegunka tłuszczowa może pojawiać się między innymi w przewlekłych chorobach trzustki, celiakii, chorobie Leśniowskiego-Crohna, po części operacji przewodu pokarmowego, w chorobach wątroby i dróg żółciowych oraz w niektórych zakażeniach pasożytniczych.

Konsekwencje zaburzonego przyswajania tłuszczy przez przewód pokarmowy

Objawy biegunki tłuszczowej

Objawy biegunki tłuszczowej nie ograniczają się jedynie do częstszych wypróżnień. Charakterystyczny bywa sam wygląd stolca. Może on być jasny, mazisty, obfity, tłusty, pienisty albo pozostawiać tłusty ślad w muszli klozetowej. Część osób zauważa również bardzo nieprzyjemny zapach stolca oraz to, że wypróżnienia są trudniejsze do spłukania. Oprócz tego często pojawiają się wzdęcia, uczucie pełności, przelewanie w brzuchu, skurcze jelit i dyskomfort po posiłkach, zwłaszcza bardziej tłustych.

Jeżeli problem utrzymuje się dłużej

Wtedy mogą dołączyć objawy niedożywienia makroskładnikami i/lub niedoborów witamin i pierwiastków mineralnych. Główny problem mogą stanowić witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, czyli witamina A, witamina D, witamina E i witamina K, ponieważ ich wchłanianie z przewodu pokarmowego zależy od obecności tłuszczu w posiłku. Niedoborom tych witamin towarzyszyć mogą m.in. spadek masy ciała, osłabienie, większa męczliwość, suchość skóry, pogorszenie stanu włosów oraz gorsza tolerancja wysiłku. To może wiązać się między innymi z większą skłonnością do siniaków, pogorszeniem widzenia po zmroku, osłabieniem mięśni albo problemami z gospodarką kostną.

"Jeśli biegunka trwa dłużej niż dwa dni, pojawia się wysoka gorączka, silny ból brzucha, krew w stolcu albo bardzo szybkie odwodnienie – trzeba iść do lekarza. To może być coś więcej niż reakcja na trening i lepiej to sprawdzić." Łukasz Domeracki - Dietetyk

Diagnostyka biegunek tłuszczowych

Wykrywanie biegunek tłuszczowych przez lekarza opiera się na połączeniu wywiadu i badań dodatkowych. Lekarz zwykle pyta o wygląd stolca (np. z pomocą skali Bristol), czas trwania objawów, spadek masy ciała, przebyte choroby trzustki, wątroby, jelit i pęcherzyka żółciowego, a także o stosowane leki i wcześniejsze operacje.

W badaniach laboratoryjnych próbek kału można ocenić obecność zwiększonej ilości tłuszczu. Wykorzystuje się również badania krwi, które pomagają ocenić stan odżywienia, czynność wątroby, trzustki oraz ewentualne niedobory witamin i innych składników odżywczych. W zależności od podejrzewanej przyczyny potrzebne mogą być także badania obrazowe jamy brzusznej, badania endoskopowe albo testy w kierunku celiakii i wybranych zakażeń.

Źródła:

• Azer SA, Sankararaman S. Steatorrhea. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; May 16, 2023.
• Omer E, Chiodi C. Fat digestion and absorption: Normal physiology and pathophysiology of malabsorption, including diagnostic testing. Nutr Clin Pract. 2024;39 Suppl 1:S6-S16. doi:10.1002/ncp.11130
• Domínguez-Muñoz JE. Pancreatic exocrine insufficiency: diagnosis and treatment. J Gastroenterol Hepatol. 2011;26 Suppl 2:12-16. doi:10.1111/j.1440-1746.2010.06600.x