Bor w żywności – naturalne źródła pierwiastka

Bor jest pierwiastkiem śladowym naturalnie obecnym w środowisku i w wielu produktach roślinnych. Do organizmu człowieka trafia głównie wraz z żywnością oraz wodą pitną. W diecie osób dorosłych jego ilość zależy przede wszystkim od udziału warzyw, owoców, orzechów i produktów roślinnych. W ostatnich latach bor stał się także składnikiem suplementów diety, dlatego coraz częściej pojawia się w opisach składu produktów spożywczych.

1. Budowa i występowanie boru
2. Szacunkowa zawartość boru w niektórych produktach spożywczych
3. Suplementacja diety borem
4. Działanie boru

Budowa i występowanie boru

Pod względem chemicznym bor jest pierwiastkiem o symbolu B i liczbie atomowej 5. W przyrodzie nie występuje w postaci czystej, lecz w formie związków, najczęściej jako borany i kwas borowy. W żywności obecny jest głównie w postaci rozpuszczalnych form nieorganicznych, które mogą być wchłaniane w przewodzie pokarmowym. Najwyższe ilości boru stwierdza się w produktach roślinnych, zwłaszcza w owocach, warzywach liściastych, roślinach strączkowych, orzechach oraz w niektórych suszonych owocach.

Zawartość boru w roślinach 

Zawartość boru w roślinach zależy od jego ilości w glebie, rodzaju podłoża, warunków klimatycznych oraz sposobu nawożenia. W glebie bor pełni istotną funkcję dla wzrostu roślin, ponieważ uczestniczy w procesach związanych z budową ścian komórkowych i rozwojem tkanek. W wodzie pitnej jego stężenie jest zróżnicowane geograficznie, a w niektórych regionach może stanowić istotne źródło całkowitego pobrania.

Produkty pochodzenia zwierzęcego

Produkty pochodzenia zwierzęcego zazwyczaj zawierają mniejsze ilości boru niż produkty roślinne. W technologii żywności związki boru nie są powszechnie stosowane jako dodatki do żywności w Unii Europejskiej, a ich użycie podlega przepisom prawa żywnościowego. W suplementach diety bor może występować w postaci różnych soli i kompleksów, takich jak cytrynian, czy glukonian boru, przy czym jego obecność musi być wyraźnie wskazana w wykazie składników. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności nie ustanowił zalecanego dziennego spożycia boru jako niezbędnego składnika odżywczego.

Szacunkowa zawartość boru w niektórych produktach spożywczych

Suplementacja diety borem

W przypadku spożycia z dietą w populacjach europejskich średnie dzienne pobranie boru najczęściej mieści się w zakresie około 1-3 mg na dobę, przy czym wartości te mogą się różnić w zależności od wzorców żywieniowych. Dieta o wysokim udziale warzyw, owoców i produktów roślinnych może wiązać się z wyższym pobraniem tego pierwiastka. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ustalił tolerowany górny poziom spożycia dla osób dorosłych na poziomie 10 mg boru na dobę, odnosząc się do całkowitego pobrania ze wszystkich źródeł, czyli z żywności, wody oraz suplementów diety.

W przypadku dzieci i młodzieży wartości te są niższe i zależą od wieku oraz masy ciała. Tolerowany górny poziom spożycia został określony na podstawie dostępnych danych toksykologicznych, w których analizowano zależność między dawką a występowaniem niepożądanych efektów zdrowotnych. W żywności konwencjonalnej trudno osiągnąć poziom przekraczający ustalony limit, natomiast w przypadku suplementów diety zawierających bor istotne znaczenie ma zawartość pierwiastka w jednej porcji oraz liczba porcji przyjmowanych w ciągu dnia. Na etykiecie suplementu powinna być podana ilość boru w przeliczeniu na porcję dzienną.

Działanie boru

Aktualnie w wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej nie znajdują się zatwierdzone oświadczenia odnoszące się do boru jako składnika wpływającego na konkretne funkcje organizmu człowieka. W związku z tym komunikacja marketingowa dotycząca produktów zawierających bor powinna ograniczać się do informacji o jego obecności, ilości oraz roli technologicznej, bez sugerowania działania prozdrowotnego. W ocenie bezpieczeństwa uwzględnia się również możliwe narażenie z innych źródeł środowiskowych, dlatego całkowite pobranie powinno być analizowane w odniesieniu do wszystkich potencjalnych dróg ekspozycji.

Źródła:

• Naghii, M. R., Wall, P. M., & Samman, S. (1996). The boron content of selected foods and the estimation of its daily intake among free-living subjects. Journal of the American College of Nutrition, 15(6), 614–619. https://doi.org/10.1080/07315724.1996.10718638
• Choi, M. K., & Jun, Y. S. (2008). Analysis of boron content in frequently consumed foods in Korea. Biological trace element research, 126(1-3), 13–26. https://doi.org/10.1007/s12011-008-8179-7