Czy opalanie jest zdrowe?

Opalanie nie jest z definicji ani zdrowe, ani całkowicie niezdrowe, bo jego skutki zależą od czasu, pory dnia, nasilenia słońca, typu skóry i sposobu ochrony. Słońce jest człowiekowi potrzebne, ale nadmiar ekspozycji może prowadzić do szkód, które narastają po cichu przez lata. W praktyce najważniejsze nie jest samo pytanie, czy warto wychodzić na słońce, tylko jak robić to rozsądnie i bezpiecznie. Dobrze więc wiedzieć, co organizm może zyskiwać dzięki ekspozycji na światło słoneczne i gdzie zaczyna się realne ryzyko.

1. Zalety opalania
2. Wady opalania

Zalety opalania

Udział w syntezie witaminy D

Ekspozycja na słońce daje organizmowi kilka realnych korzyści, ale tylko wtedy, gdy jest umiarkowana i nie prowadzi do oparzenia skóry. Najczęściej mówi się o syntezie witaminy D, ponieważ promieniowanie ultrafioletowe docierające do skóry uczestniczy w procesach, dzięki którym organizm może ją wytwarzać. Witamina D jest potrzebna między innymi do prawidłowego gospodarowania wapniem i fosforem, a więc ma znaczenie dla kości, zębów i pracy mięśni. Samo opalanie nie powinno być jednak traktowane jako niezawodny sposób dbania o stan odżywienia witaminą D przez cały rok.

Hormony i neuroprzekaźniki

Kontakt z naturalnym światłem pomaga też regulować rytm dobowy wydzielania hormonów i neuroprzekaźników, czyli mechanizm odpowiadający za pory snu i czuwania. Osobom, które regularnie przebywają na zewnątrz w ciągu dnia, często łatwiej jest oddzielać czas aktywności od czasu odpoczynku, co może sprzyjać lepszej jakości snu i samopoczuciu w ciągu dnia. Ekspozycja na jasne światło dzienne wiąże się z lepszym funkcjonowaniem psychofizycznym niż stałe przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach.

Wpływ na skórę

W niektórych kulturach opalenizna bywa postrzegana jako cecha atrakcyjna, ponieważ kojarzy się z wypoczynkiem, aktywnością na świeżym powietrzu i estetycznym wyglądem skóry. Dodatkowo, w przypadku skóry skłonnej do trądziku krótka ekspozycja na słońce może czasem przejściowo zmniejszać widoczność zmian, głównie przez lekkie przesuszenie powierzchni skóry i optyczne wyrównanie kolorytu. Nie jest to jednak metoda leczenia, ponieważ nadmierne opalanie może nasilać przesuszenie, sprzyjać późniejszemu wzrostowi wydzielania sebum oraz zwiększać ryzyko podrażnień i przebarwień.

Warunki zdrowego opalania

Wady opalania

Zagrożenia związane z opalaniem są dobrze znane i zaczynają się już wtedy, gdy skóra otrzymuje większą dawkę promieniowania, niż jest w stanie bezpiecznie znieść. Najbardziej widocznym skutkiem jest oparzenie słoneczne, czyli zaczerwienienie, ból, pieczenie, tkliwość, a czasem także obrzęk i pęcherze. Nie jest to drobna reakcja kosmetyczna, ale objaw uszkodzenia skóry. Takie epizody, zwłaszcza powtarzane, zwiększają ryzyko późniejszych problemów, w tym nowotworów skóry. Dotyczy to zarówno czerniaka, jak i innych nowotworów rozwijających się latami pod wpływem kumulacji uszkodzeń.

Na czy polega ryzyko?

Niebezpieczeństwo polega na tym, że szkody narastają stopniowo i przez długi czas mogą być słabo zauważalne. Nawet bez silnego oparzenia może dochodzić do przedwczesnego starzenia skóry, pojawiania się przebarwień, utraty elastyczności, przesuszenia, pogrubienia naskórka i szybszego tworzenia zmarszczek. Nadmierna ekspozycja na słońce szkodzi również oczom, zwłaszcza gdy nie stosuje się okularów z odpowiednim filtrem.

"Jeśli pragniesz cieszyć się zdrową skórą i korzystać z bezpiecznych kąpieli słonecznych, koniecznie zadbaj o odpowiednią ochronę przeciwsłoneczną. Krem z właściwym SPF, odzież ochronna i nakrycie głowy ochronią Twoją skórę przed promieniami UV." Agata Bugorska - Dietetyk

Nie tylko opalanie

Problemem nie jest tylko plażowanie. Duża dawka promieniowania może działać także podczas spaceru, jazdy samochodem, pracy na zewnątrz, uprawiania sportu, siedzenia przy wodzie albo w górach, gdzie odbicie promieni i warunki otoczenia dodatkowo zwiększają ekspozycję. Znaczenie ma też typ skóry. Osoby z jasną karnacją, piegami, jasnymi oczami lub skłonnością do łatwego czerwienienia się zwykle ulegają oparzeniu szybciej. Niektóre leki, między innymi część antybiotyków, retinoidów, leków przeciwzapalnych i preparatów moczopędnych, mogą zwiększać nadwrażliwość skóry na słońce i sprzyjać szybszemu występowaniu podrażnienia lub oparzenia.

Trzeba też pamiętać, że krem z filtrem nie daje pełnej odporności na słońce, tylko zmniejsza część ryzyka i musi być nakładany odpowiednio często oraz w odpowiedniej ilości. Warto tutaj zaznaczyć, że nadmierne stosowanie filtrów przeciwsłonecznych może budzić pytania o obciążenie środowiska, ponieważ część substancji po spłukaniu trafia do wód i może oddziaływać na organizmy wodne.

Źródła:

• Raymond-Lezman JR, Riskin SI. Benefits and Risks of Sun Exposure to Maintain Adequate Vitamin D Levels. Cureus. 2023;15(5):e38578. Published 2023 May 5. doi:10.7759/cureus.38578
• Neale RE, Lucas RM, Byrne SN, et al. The effects of exposure to solar radiation on human health. Photochem Photobiol Sci. 2023;22(5):1011-1047. doi:10.1007/s43630-023-00375-8
• Gonzaga ER. Role of UV light in photodamage, skin aging, and skin cancer: importance of photoprotection. Am J Clin Dermatol. 2009;10 Suppl 1:19-24. doi:10.2165/0128071-200910001-00004