Domowe sposoby na katar – jak się pozbyć kataru?

Katar, czyli fachowo nieżyt nosa, to ogólnie nic przyjemnego! Katar jest stanem zapalnym błony śluzowej nosa, powiązanym ze wzmożonym wydzielaniem śluzu. Wprawdzie ten śluz pomaga w usuwaniu drobnoustrojów, toksyn, alergenów oraz drobin ciał obcych, niemniej bywa uciążliwy i krępujący, szczególnie gdy utrzymuje się długi czas.

1. Medycyna w walce z katarem
2. Siarka – twór piekła czy dar nieba?
3. Ekscytujące aromaty
4. Aromaterapia w praktyce
5. Katar sienny pod kontrolą
6. Imbir króluje
7. Ciemna jak tabaka w… nosie

Medycyna w walce z katarem

Katar jako problem medyczny najczęściej ma dwie przyczyny – infekcję lub alergię. I chociaż istnieją oczywiście środki farmakologiczne, skutecznie hamujące katar, zazwyczaj nie są one pozbawione wad. Najczęściej chodzi w tym przypadku o efekty niepożądane w postaci spowolnienia umysłowego, utrudniające naukę lub wykonywanie pracy zawodowej.

I właśnie głównie z tego powodu wielu z nas poszukuje domowych sposobów na katar pośród środków naturalnych, niegenerujących niepożądanych efektów działania, czyli tzw. potocznie skutków ubocznych. Przyjrzyjmy się więc dzisiaj niektórym z nich…

Siarka – twór piekła czy dar nieba?

Starym i sprawdzonym, domowym sposobem na katar związany z infekcją górnych dróg oddechowych są warzywa obfitujące w biologiczne związki siarki, a w pierwszej kolejności czosnek, cebula i chrzan. I chociaż nie zawsze zabiegi związane ze stosowaniem tych środków w łagodzeniu kataru będę przyjemne, niemniej ich skuteczność okazuje się najczęściej niezwykle spektakularna, albowiem biologiczne związki siarki obdarzone są silną aktywnością przeciwwirusową, przeciwbakteryjną, przeciwgrzybiczą i przeciwzapalną.

Najprostszym sposobem wykorzystania tych warzyw w walce z katarem jest po prostu ich konsumpcja. Po spożyciu czosnku, cebuli czy chrzanu – w efekcie przebiegu procesów metabolicznych – powstają bowiem bardzo lotne związki siarki, a przede wszystkim szczególnie aktywny przeciwdrobnoustrojowo i przeciwzapalnie siarkowodór, które bez większych problemów penetrują górne drogi oddechowe.

Innym sposobem aplikacji tych domowych środków na katar jest rozprowadzenie cienkiej warstwy zmiażdżonego czosnku, posiekanej cebuli lub startego chrzanu na talerzyku, pochylenie głowy nad talerzykiem i przykrycie jej ręcznikiem, i wdychanie nosem siarkowych oparów.

Bardzo dobre wyniki w walce z katarem daje też macerat uzyskany poprzez zalanie zmiażdżonego czosnku olejem rzepakowym, wcierany w kark i górny obszar klatki piersiowej.

Ekscytujące aromaty

Niemniej skuteczne w walce z katarem od biologicznych związków siarki są olejki eteryczne. Olejki eteryczne to ciekłe, lotne substancje zapachowe, gromadzone w wyspecjalizowanych komórkach tkanki wydzielniczej roślin. Pod względem chemicznym nie są one jednorodnymi substancjami, tylko złożonymi mieszankami rozmaitych związków, takich jak ketony, aldehydy, alkohole, estry, laktony i terpeny.

Olejki eteryczne służą roślinom do wabienia owadów zapylających, odstraszania roślinożerców i hamowania rozwoju gatunków konkurencyjnych. Ta ostatnia właściwość olejków eterycznych, nazywana oddziaływaniem allelopatycznym, odpowiada również za ich aktywność przeciwbakteryjną, przeciwgrzybiczą i przeciwwirusową. W badaniach naukowych dowiedziono ponadto silnej aktywności przeciwzapalnej niektórych olejków eterycznych lub ich poszczególnych składników.

Aromaterapia, czyli gałąź medycyny niekonwencjonalnej operująca olejkami eterycznymi, za najskuteczniejsze środki w walce z katarem uznaje takie olejki, jak eukaliptusowy, miętowy, sosnowy, tymiankowy, rozmarynowy, lawendowy, cytrynowy i majerankowy. Ten ostatni jest tradycyjnym środkiem leczniczym ze wskazaniem do leczenia kataru u niemowląt i małych dzieci, zwykle w postaci maści majerankowej. Natomiast dla najmłodszych zdecydowanie niewskazany jest olejek miętowy, albowiem jego główny składnik aktywny – mentol – może prowokować u niemowląt skurcz krtani.

Należy również pamiętać, że olejek cytrynowy, miętowy, eukaliptusowy i rozmarynowy działają pobudzająco, więc lepiej stosować je z rana, podczas gdy wieczorną porą najlepszym wyborem będzie uspokajający olejek lawendowy.

Aromaterapia w praktyce

Podstawowymi metodami aromaterapii są różnego rodzaju inhalacje, szczególnie adekwatne w sytuacji walki z infekcją kataralną. Można w tym celu korzystać oczywiście ze specjalnych inhalatorów, nebulizatorów czy dyfuzorów, ale najprostszym sposobem domowej inhalacji jest miska z gorącą wodą doprawioną kilkoma kroplami olejku eterycznego, nad którą pochylamy przykrytą ręcznikiem głowę, wdychając aromatyczne opary.

Podobnie skutecznym sposobem jest dodatek kilku kropli olejku eterycznego do gorącej kąpieli. Warto również dodawać po kilka aromatycznych kropelek do nawilżacza powietrza, albowiem optymalna wilgotność pomieszczeń jest ważnym elementem terapeutycznym, ułatwiającym walkę z katarem.

Katar sienny pod kontrolą

Jak dowiodły badania, aromaterapia okazuje się również skuteczna w przypadku alergicznego nieżytu nosa, zwanego potocznie katarem siennym. A to głównie z tego powodu, że niektóre składniki olejków eterycznych posiadają zdolność blokowania aktywności histaminy – przekaźnika odpowiedzialnego za reakcje alergiczne naszego organizmu.

We wspomnianych tutaj badaniach naukowcy dowiedli skuteczności w leczeniu kataru siennego inhalacji z olejku sandałowego, geraniowego i muszkatołowego (ten ostatni nie może być stosowany u dzieci poniżej 6-ego roku życia), jednak aromaterapia wskazuje jako skuteczny przy tej przypadłości również olejek rumiankowy, lawendowy, miętowy i cytrynowy.

Imbir króluje

Ponieważ w tradycyjnej medycynie tajskiej imbir był środkiem rutynowo ordynowanym przy infekcji kataralnej, zaś w tradycyjnej medycynie chińskiej przy astmie oskrzelowej, dlatego naukowcy postanowili sprawdzić, czy ekstrakt z imbiru wykaże skuteczność w leczeniu kataru siennego i jak będzie wyglądała ta skuteczność w porównaniu z popularnym lekiem przeciwalergicznym – loratadyną.

I jak orzekli autorzy tego badania w jego końcowych wnioskach, ekstrakt z imbiru jest równie skuteczny jak loratadyna w łagodzeniu objawów kataralnych i poprawie jakości życia u pacjentów z alergicznym nieżytem nosa, przy czym nie powoduje takich skutków ubocznych stosowania leków przeciwhistaminowych, jak senność, zmęczenie, zawroty głowy i zaparcia, dlatego może być z powodzeniem stosowany w katarze siennym jako terapia alternatywna.

"Imbirem wspomaga redukcję poziomu stanu zapalnego w organizmie. Naukowcy wskazują, że już 1 g suplementu przyczynia się do poprawy funkcjonowania organizmu skutecznie pozwalając wyzbyć się stanów zapalnych. Co więcej, istnieją przesłanki, że imbir wpływa też na poziom cholesterolu, jak i wrażliwość insulinową, co przekłada się na poprawę zdrowia metabolicznego." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Do walki z katarem siennym możemy spokojnie wykorzystać dostępne w aptekach, kapsułkowane ekstrakty z imbiru, przeznaczone do leczenia choroby lokomocyjnej. Ale pragnąc pozostać bliżej natury, możemy też przygotować tradycyjną miksturę babuni, mieszając świeżo starty imbir z miodem i sokiem z cytryny. Jeżeli jednak zdecydujemy się na to drugie rozwiązania, musimy pamiętać, że do stosowania w przypadku kataralnych problemów alergicznych nadaje się tylko miód spadziowy, który jest wolny od pyłków roślinnych. Ewentualnie możemy w ogóle zastąpić w tym przepisie miód, przykładowo melasą trzcinową lub karobową.

Ciemna jak tabaka w… nosie

W miejscu zakończenia, w konwencji ciekawostki, warto wspomnieć o przeciwkataralnych właściwościach tabaki… Otóż warto wiedzieć, że ten wyrób tytoniowy, zanim stał się używką, trafił do Europy jako środek leczniczy, między innymi jako lek na katar. I jak niesie wieść gminna, rzeczywiście jest to podobno sprawdzony i bardzo skuteczny sposób na katar związany z infekcją górnych dróg oddechowych.

Niespodziewanie i nieco przypadkowo ta stara mądrość ludowa znalazła potwierdzenie we współczesnych badaniach naukowych, kiedy to przy okazji pandemii COVID-19 ustalono, że główny składnik aktywny tabaki – nikotyna – hamuje wirulencję wirusów, czyli ich zdolność wnikania, rozmnażania się oraz uszkadzania zainfekowanych tkanek gospodarza.

Oczywiście tabaka nie będzie dobrym sposobem na katar dla abstynentów nikotynowych. Jednak skierowane do nich propozycje rynkowe obejmują tabaki beztytoniowe, oparte na sproszkowanych suszach ziołowych, rekomendowane przez ich producentów jako skuteczne remedia na katar.

Autor: Sławomir Ambroziak

Źródła:                                

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8532887/
• https://www.frontiersin.org/journals/pharmacology/articles/10.3389/fphar.2024.1447097/full
• https://www.czytelniamedyczna.pl/2430,ocena-olejkow-i-ich-skladnikow-w-aspekcie-dzialania-przeciwzapalnego-i-immunosty.html
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4808543/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7171779/
• https://www.nature.com/articles/s41598-023-29118-6