Kocanka piaskowa - właściwości, wpływ na wątrobę, zastosowanie

Kocanka piaskowa (Helichrysum arenarium) to roślina należąca do rodziny astrowatych. Jej łacińska nazwa wywodzi się od greckich słów helios (słońce) i chrysos (złoto), co nawiązuje do intensywnie żółtych, trwałych kwiatostanów. Nawet po ususzeniu roślina długo zachowuje swój wygląd i teksturę, jakby była wciąż świeża. Dzięki temu w języku angielskim określa się ją czasem jako „everlasting”, czyli „wiecznie trwająca”. Choć sporo jest przesłanek anegdotycznych o jej działaniu, to niewiele było badań na ten temat we współczesnej nauce.

1. Wygląd i zastosowanie kocanki piaskowej
2. Właściwości kocanki piaskowej
3. Wpływ kocanki na wątrobę

Wygląd i zastosowanie kocanki piaskowej

Kocanka piaskowa to roślina o charakterystycznym, suchozielonym wyglądzie, łatwa do rozpoznania nie tyle po samych żółtych kwiatostanach w formie koszyczków, co po teksturze. Jej liście są bowiem szarozielone, filcowato owłosione, a łodygi twarde i wyciągnięte ku górze. Nie bez znaczenia jest też jej występowanie. Wiąże się z siedliskami ubogimi w materię organiczną, bo preferuje gleby piaszczyste, kwaśne i dobrze przepuszczalne, często o słabej retencji wodnej, co wyjaśnia jej występowanie głównie na wrzosowiskach, murawach napiaskowych, poligonach wojskowych, w borach sosnowych i na skrajach wydm.

Naturalnie występuje w Europie Środkowej i Wschodniej. Zastosowanie kocanki piaskowej polega najczęściej na przygotowaniu naparu z wysuszonych i rozdrobnionych kwiatostanów, które zalewa się gorącą wodą i pozostawia do zaparzenia przez kilka minut.

Właściwości kocanki piaskowej

Kocanka piaskowa i kocanka włoska mogą korzystnie wpływać na osoby z cechami zespołu metabolicznego. W badaniu z udziałem osób z co najmniej dwoma zaburzeniami metabolicznymi uczestnicy codziennie przez 28 dni pili napar zawierający 1 gram suszonego surowca jednej z tych dwóch odmian. U osób spożywających kocankę włoską zaobserwowano spadek masy ciała, obniżenie wskaźnika masy ciała (Body Mass Index, BMI) oraz redukcję tłuszczu trzewnego i całkowitego.

W grupie pijącej napar z kocanki piaskowej wystąpił większy spadek poziomu glukozy we krwi i poprawa profilu lipidowego. Na początku badania u większości uczestników występował podwyższony poziom cholesterolu frakcji LDL (lipoprotein o niskiej gęstości), jednak dwa tygodnie po zakończeniu suplementacji wartości te mieściły się w normie u 84% osób pijących napar z kocanki piaskowej i 71% pijących napar z kocanki włoskiej.

W osobnym badaniu oceniano wpływ obu naparów na mikrobiotę jelitową, markery zapalne i poziom zonuliny – białka wskazującego na przepuszczalność bariery jelitowej. Czterotygodniowe spożywanie naparów spowodowało zmniejszenie liczebności niektórych bakterii z typu Firmicutes oraz niewielki, ale istotny statystycznie spadek różnorodności mikrobiologicznej według indeksu Shannona.

Mimo to napar z kocanki włoskiej powiązany został z obniżeniem poziomu zonuliny i markerów stanu zapalnego, co może świadczyć o uszczelnieniu bariery jelitowej. Dodatkowo odnotowano tendencję do spadku udziału bakterii z typu Proteobacteria, często związanych z dysbiozą.

Ogólna charakterystyka kocanki piaskowej

Wpływ kocanki na wątrobę

W tradycyjnym zielarstwie kocanka włoska i piaskowa były stosowane przy schorzeniach wątroby i dróg żółciowych. Współczesne badania potwierdzają jedynie część tych zastosowań. Zaobserwowano, że napar z kocanki włoskiej może wspierać metabolizm tłuszczów w wątrobie, a kocanka piaskowa wykazuje działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, co jedynie pośrednio sugeruje możliwe korzyści dla wątroby.

Kocanka piaskowa jest obecnie badana pod kątem działania przeciwnowotworowego, przeciwzapalnego i przeciwbakteryjnego, głównie w modelach in vitro. Wstępne wyniki wskazują na cytotoksyczność wobec komórek nowotworowych, hamowanie szlaków zapalnych związanych z miażdżycą oraz skuteczność wobec bakterii opornych na antybiotyki. Efekty te są obiecujące, ale wymagają ostrożnej interpretacji, ponieważ nie potwierdzono ich jeszcze w badaniach klinicznych.

Źródła:

• Kenig S, Kramberger K, Šik Novak K, et al. Helichrysum italicum (Roth) G. Don and Helichrysum arenarium (L.) Moench infusions in reversing the traits of metabolic syndrome: a double-blind randomized comparative trial. Food Funct. 2022;13(14):7697-7706. Published 2022 Jul 18. doi:10.1039/d2fo00880g
• Petelin A, Šik Novak K, Hladnik M, et al. Helichrysum italicum (Roth) G. Don and Helichrysum arenarium (L.) Moench Infusion Consumption Affects the Inflammatory Status and the Composition of Human Gut Microbiota in Patients with Traits of Metabolic Syndrome: A Randomized Comparative Study. Foods. 2022;11(20):3277. Published 2022 Oct 20. doi:10.3390/foods11203277
• Pljevljakušić D, Bigović D, Janković T, Jelačić S, Šavikin K. Sandy Everlasting (Helichrysum arenarium (L.) Moench): Botanical, Chemical and Biological Properties. Front Plant Sci. 2018;9:1123. Published 2018 Aug 7. doi:10.3389/fpls.2018.01123
• Gradinaru AC, Silion M, Trifan A, Miron A, Aprotosoaie AC. Helichrysum arenarium subsp. arenarium: phenolic composition and antibacterial activity against lower respiratory tract pathogens. Nat Prod Res. 2014;28(22):2076-2080. doi:10.1080/14786419.2014.924931
• Zheljazkov VD, Semerdjieva I, Yankova-Tsvetkova E, et al. Chemical Profile and Antimicrobial Activity of the Essential Oils of Helichrysum arenarium (L.) Moench. and Helichrysum italicum (Roth.) G. Don. Plants (Basel). 2022;11(7):951. Published 2022 Mar 31. doi:10.3390/plants11070951
• Mao Z, Gan C, Zhu J, et al. Anti-atherosclerotic activities of flavonoids from the flowers of Helichrysum arenarium L. MOENCH through the pathway of anti-inflammation. Bioorg Med Chem Lett. 2017;27(12):2812-2817. doi:10.1016/j.bmcl.2017.04.076
• Nalkiran I, Sevim Nalkiran H. Phytochemical Profile and Anticancer Potential of Helichrysum arenarium Extracts on Glioblastoma, Bladder Cancer, and Breast Cancer Cells. Pharmaceuticals (Basel). 2025;18(2):144. Published 2025 Jan 22. doi:10.3390/ph18020144