Kwas alfa-liponowy (ALA) - właściwości, na co pomaga

Kwas alfa-liponowy (ALA) to związek naturalnie obecny w organizmach żywych oraz w ograniczonych ilościach w niektórych produktach spożywczych, który od lat znajduje zastosowanie w suplementach diety. W suplementach stosowany jest zazwyczaj w formie kapsułek lub tabletek, a jego dawki i sposób podawania różnią się w zależności od celu stosowania oraz stanu zdrowia. Temat jego właściwości i potencjalnych zastosowań był wielokrotnie analizowany w badaniach klinicznych i przeglądach naukowych.

1. Budowa i występowanie ALA
2. ALA a zdrowie metaboliczne
3. Inne właściwości ALA
4. Stosowanie ALA
5. Z czym łączyć?

Budowa i występowanie ALA

Kwas alfa-liponowy to substancja, która naturalnie występuje w organizmie człowieka i bierze udział w wytwarzaniu energii z pożywienia. Jest to związek zawierający siarkę, a jego budowa przypomina trochę witaminy z grupy B, choć nie jest witaminą. Ma formę małej cząsteczki, która dobrze rozpuszcza się zarówno w wodzie, jak i w tłuszczu, co pozwala jej działać w różnych częściach komórki, także w mitochondriach, czyli strukturach odpowiedzialnych za produkcję energii.

Kwas alfa-liponowy można znaleźć w niewielkich ilościach w takich produktach jak czerwone mięso i podroby, zwłaszcza wątroba i nerki czy szpinak i brokuły. Organizm potrafi go sam wytwarzać, ale w ograniczonych ilościach.

ALA a zdrowie metaboliczne

Zaburzenia wskaźników metabolicznych i naczyniowych

W badaniach klinicznych zaobserwowano, że stosowanie kwasu alfa-liponowego może pomagać na zaburzenia wskaźników metabolicznych i naczyniowych, szczególnie u osób z zaburzeniami gospodarki glukozowo-lipidowej. W badaniach z udziałem ludzi suplementacja związana była z obniżeniem stężeń interleukiny 6, czynnika martwicy nowotworów alfa oraz białka C-reaktywnego, co wskazuje na zmniejszenie przewlekłego stanu zapalnego. Obserwowano również spadek stężenia glukozy na czczo oraz hemoglobiny glikowanej. Może to świadczyć o poprawie kontroli glikemii i zwiększeniu wrażliwości na insulinę.

Wpływ na cholesterol

W analizach wyników badań z udziałem ludzi oceniono także wpływ ALA na profil lipidowy. Wykazano obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz trójglicerydów, natomiast zmiany w stężeniu cholesterolu frakcji HDL nie były istotne statystycznie. Efekty te były bardziej wyraźne przy dłuższym czasie stosowania oraz przy dawkach przekraczających 600 miligramów dziennie.

"ALA wykazuje właściwości, które sprawiają, że łatwo przekracza barierę krew-mózg, co sprawia, że z powodzeniem wykazuje właściwości wspomagające pracę mózgu. Badania wskazują, że właściwość ta pozwala na zapobieganie m.in. udarom." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Wpływ na ciśnienie krwi

Stosowanie kwasu alfa-liponowego w badaniach z udziałem ludzi wiązało się także z redukcją skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego, szczególnie w interwencjach trwających do dwunastu tygodni i obejmujących dawki poniżej 800 miligramów dziennie. W kilku randomizowanych badaniach klinicznych zaobserwowano, że stosowanie tego związku może być związane z poprawą funkcji śródbłonka naczyniowego, co oceniano na podstawie wzrostu wskaźnika rozszerzalności naczyń krwionośnych zależnego od przepływu, czyli tzw. FMD, który wzrósł w grupach otrzymujących suplementację w porównaniu z grupami kontrolnymi. Analizy podgrup sugerowały, że efekt ten może zależeć od wieku uczestników i ich stanu zdrowia.

Wpływ na profil wagę i odchudzanie

Zmiany dotyczyły również profilu hormonalnego, ponieważ suplementacja została powiązana z obniżeniem stężenia leptyny (hormonu sytości) i podwyższeniem poziomu adiponektyny (hormonu komórek tłuszczowych), zwłaszcza u osób młodszych oraz przy dłuższych interwencjach. W zakresie wskaźników antropometrycznych zaobserwowano niewielki, lecz istotny statystycznie spadek masy ciała i wskaźnika masy ciała BMI, a także zmniejszenie obwodu talii, szczególnie u osób z zespołem metabolicznym lub cukrzycą typu drugiego.

Zawartość kwasu alfa-liponowego w różnych produktach spożywczych

Inne właściwości ALA

W literaturze naukowej dostępne są również dane wskazujące na inne potencjalne zastosowania kwasu alfa-liponowego, wykraczające poza klasyczne aspekty metaboliczne. Choć część tych obserwacji pochodzi z badań przedklinicznych, to wyniki te wskazują na potencjalne wielokierunkowe zastosowania tego związku. Kwas alfa-liponowy był analizowany pod kątem wspierania płodności u kobiet i mężczyzn.

Suplementacja tym związkiem wiązała się z poprawą jakości komórek jajowych, większym odsetkiem zarodków klasy pierwszej, zmniejszeniem dolegliwości bólowych u kobiet z endometriozą, regulacją cyklu miesiączkowego oraz poprawą parametrów nasienia, takich jak liczebność, ruchliwość i morfologia plemników.

W badaniach eksperymentalnych na organizmach zwierzęcych dotyczących działania radioprotekcyjnego wykazano, że stosowanie kwasu alfa-liponowego może być związane z łagodzeniem skutków ubocznych radioterapii, takich jak uszkodzenia tkanek zdrowych w obrębie układu pokarmowego, nerwowego, oddechowego, krążenia czy hormonalnego. Działanie ochronne przypisywane jest mechanizmom o charakterze antyoksydacyjnym, przeciwzapalnym i przeciwapoptotycznym, które mogą ograniczać uszkodzenia komórkowe wywołane stresem oksydacyjnym oraz zmniejszać lokalną odpowiedź zapalną w tkankach poddanych napromienianiu.

"Kwas alfa-liponowy jest potrzebny, aby przekształcić składniki odżywcze w energię. Zbadano, że gdy podano go zwierzętom, wzrósł ich wydatek energetyczny i zaczęły tracić na wadze." Agata Bugorska - Trener personalny, szkoleniowiec IFAA

Stosowanie ALA

W suplementach diety kwas alfa-liponowy najczęściej występuje w formie kapsułek lub tabletek, a producenci zazwyczaj sugerują przyjmowanie go raz lub dwa razy dziennie w dawkach mieszczących się w przedziale od 200 do 600 miligramów na dobę. Zalecenia dotyczące stosowania często zawierają informację o przyjmowaniu preparatu na czczo lub między posiłkami, co ma na celu poprawę wchłaniania.

Z czym łączyć?

W preparatach wieloskładnikowych kwas alfa-liponowy bywa łączony z substancjami, które mają wspierać jego działanie antyoksydacyjne lub metaboliczne. Bywa łączony z substancjami, które mają wspierać jego działanie antyoksydacyjne lub metaboliczne, najczęściej są to witaminy z grupy B, zwłaszcza witamina B12, a także chrom, pierwiastek mineralny, który może wspomagać regulację poziomu glukozy we krwi.

W suplementach dedykowanych zdrowiu układu nerwowego lub diabetykom często pojawia się też koenzym Q10, L-karnityna, magnez, cynk oraz ekstrakty roślinne o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym, takie jak kurkumina, czy wyciąg z zielonej herbaty. W preparatach o profilu kardiometabolicznym kwas alfa-liponowy występuje niekiedy obok resweratrolu lub berberyny.

Źródła:

• Haghighatdoost, F., & Hariri, M. (2019). The effect of alpha-lipoic acid on inflammatory mediators: a systematic review and meta-analysis on randomized clinical trials. European journal of pharmacology, 849, 115–123. https://doi.org/10.1016/j.ejphar.2019.01.065
• Haghighatdoost, F., & Hariri, M. (2019). Does alpha-lipoic acid affect lipid profile? A meta-analysis and systematic review on randomized controlled trials. European journal of pharmacology, 847, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.ejphar.2019.01.001
• Mahmoudinezhad, M., & Farhangi, M. A. (2023). Alpha-lipoic acid supplementation affects serum lipids in a dose and duration-dependent manner in different health status. International journal for vitamin and nutrition research. Internationale Zeitschrift fur Vitamin- und Ernahrungsforschung. Journal international de vitaminologie et de nutrition, 93(4), 352–361. https://doi.org/10.1024/0300-9831/a000732
• Rahimlou, M., Asadi, M., Banaei Jahromi, N., & Mansoori, A. (2019). Alpha-lipoic acid (ALA) supplementation effect on glycemic and inflammatory biomarkers: A Systematic Review and meta- analysis. Clinical nutrition ESPEN, 32, 16–28. https://doi.org/10.1016/j.clnesp.2019.03.015
• Haghighatdoost, F., Gholami, A., & Hariri, M. (2020). Alpha-lipoic acid effect on leptin and adiponectin concentrations: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. European journal of clinical pharmacology, 76(5), 649–657. https://doi.org/10.1007/s00228-020-02844-w
• Namazi, N., Larijani, B., & Azadbakht, L. (2018). Alpha-lipoic acid supplement in obesity treatment: A systematic review and meta-analysis of clinical trials. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 37(2), 419–428. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2017.06.002
• Hajizadeh-Sharafabad, F., & Sharifi Zahabi, E. (2022). Role of alpha-lipoic acid in vascular function: A systematic review of human intervention studies. Critical reviews in food science and nutrition, 62(11), 2928–2941. https://doi.org/10.1080/10408398.2020.1861425
• Vajdi, M., Noshadi, N., Hassanizadeh, S., Bonyadian, A., Seyedhosseini-Ghaheh, H., & Askari, G. (2023). The effects of alpha lipoic acid (ALA) supplementation on blood pressure in adults: a GRADE-assessed systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in cardiovascular medicine, 10, 1272837. https://doi.org/10.3389/fcvm.2023.1272837
• Di Tucci, C., Galati, G., Mattei, G., Bonanni, V., Capri, O., D'Amelio, R., Muzii, L., & Benedetti Panici, P. (2021). The role of alpha lipoic acid in female and male infertility: a systematic review. Gynecological endocrinology : the official journal of the International Society of Gynecological Endocrinology, 37(6), 497–505. https://doi.org/10.1080/09513590.2020.1843619
• Jalilpiran, Y., Hajishafiee, M., Khorshidi, M., Rezvani, H., Mohammadi-Sartang, M., Rahmani, J., & Mousavi, S. M. (2021). The effect of Alpha-lipoic acid supplementation on endothelial function: A systematic review and meta-analysis. Phytotherapy research : PTR, 35(5), 2386–2395. https://doi.org/10.1002/ptr.6959
• Sheikholeslami, S., Khodaverdian, S., Dorri-Giv, M., Mohammad Hosseini, S., Souri, S., Abedi-Firouzjah, R., Zamani, H., Dastranj, L., & Farhood, B. (2021). The radioprotective effects of alpha-lipoic acid on radiotherapy-induced toxicities: A systematic review. International immunopharmacology, 96, 107741. https://doi.org/10.1016/j.intimp.2021.107741