Kwas hialuronowy – rodzaje, właściwości i zastosowanie

Kwas hialuronowy naturalnie występuje w organizmach ludzi i zwierząt, a jego największe ilości znajdują się w tkankach łącznych, nabłonkowych i nerwowych. Iniekcje kwasu hialuronowego znajdują szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach medycyny, przede wszystkim w ortopedii i medycynie estetycznej, ale także w leczeniu niektórych dolegliwości urologicznych i ginekologicznych. Potencjalne właściwości odżywcze kwasu hialuronowego wciąż są przedmiotem badań.

1. Właściwości i rodzaje kwasu hialuronowego
2. Występowanie kwasu hialuronowego
3. Kwas hialuronowy w diecie
4. Medyczne zastosowanie kwasu hialuronowego
5. Suplementacja kwasem hialuronowym

Właściwości i rodzaje kwasu hialuronowego

Kwas hialuronowy to długi łańcuch złożony z powtarzających się par dwóch cząsteczek cukrowych. Pierwszej o nazwie kwas glukuronowy i drugiej zwanej N-acetyloglukozaminą. Te pary łączą się ze sobą w powtarzalnej sekwencji, tworząc prostą, liniową strukturę bez rozgałęzień. Cząsteczki kwasu hialuronowego mogą być bardzo duże, a ich długość wpływa na to, jak zachowują się w organizmie. Rodzaje kwasu hialuronowego różnią się głównie masą cząsteczkową i stopniem usieciowania, co pozwala wyróżnić kwas hialuronowy niskocząsteczkowy, wysokocząsteczkowy, nieusieciowany oraz usieciowany, każdy o odmiennych właściwościach biologicznych i zastosowaniach.

Kwas hialuronowy ma silne właściwości higroskopijne (zdolność wiązania wody), dlatego może tworzyć bardzo wilgotne i lepkie żele. To właśnie dzięki temu działa jak naturalny smar w tkankach i zapewnia elastyczność oraz odpowiednie nawodnienie różnych struktur. W wodzie przyjmuje postać luźnego, zwiniętego łańcucha, który łatwo się odkształca i dostosowuje do warunków fizycznych, co oznacza, że jego lepkość może się zmieniać w zależności od nacisku czy tarcia. W przeciwieństwie do wielu innych podobnych substancji nie zawiera grup siarkowych, co czyni go bardziej neutralnym chemicznie.

Występowanie kwasu hialuronowego

Szczególnie duże stężenia kwasu hialuronowego obserwuje się w skórze, gdzie odpowiada za jej nawilżenie, elastyczność i jędrność, stanowiąc nawet połowę całkowitej ilości kwasu hialuronowego w organizmie człowieka.

Naturalny "smar" dla stawów

Wysokie jego stężenie występuje także w mazi stawowej, gdzie działa jako naturalny smar i amortyzator, poprawiając ruchomość stawów i chroniąc powierzchnie stawowe przed tarciem. Znajduje się również w ciele szklistym oka, stabilizuje strukturę gałki ocznej i zapewnia odpowiednie napięcie wewnątrzgałkowe. Co ważne, kwas hialuronowy występuje w ścianach naczyń krwionośnych, w pępowinie, w płynie pęcherzykowym w jajnikach, w błonach śluzowych, a także w otoczeniu komórek w wielu narządach.

Rusztowanie dla komórek

Obecność kwasu hialuronowego w przestrzeni międzykomórkowej umożliwia tworzenie rusztowania dla komórek i zapewnia odpowiednie środowisko dla ich rozwoju, przemieszczania się oraz komunikacji biochemicznej. Choć jego synteza zachodzi w komórkach różnych typów, takich jak fibroblasty (komórki tworzące kolagen i inne składniki tkanki łącznej), chondrocyty (komórki chrząstki), keratynocyty (komórki naskórka), to jego stężenie i rozmieszczenie dynamicznie zmienia się z wiekiem,  pod wpływem procesów zapalnych, urazów oraz działania enzymów rozkładających kwas hialuronowy, zwłaszcza hialuronidaz (obecnych np. w ślinie).

Kwas hialuronowy w diecie

Kwas hialuronowy nie występuje w żywności roślinnej, ani nie jest naturalnie obecny w produktach pochodzenia roślinnego, ponieważ jest związkiem charakterystycznym dla tkanek zwierzęcych. W diecie człowieka jego śladowe ilości mogą znajdować się w niektórych produktach zawierających dużo tkanki łącznej, takich jak skóra, ścięgna, chrząstki, galarety mięsne, wywary kostne i buliony z kości oraz głowizna, czy nóżki wieprzowe. Nie są to jednak produkty standaryzowane pod względem zawartości kwasu hialuronowego, a ilości obecne w diecie są trudne do oszacowania i raczej niskie w porównaniu z dawkami stosowanymi w badaniach klinicznych.

Suplement diety - pozyskiwanie 

Do produkcji suplementów diety kwas hialuronowy pozyskiwany jest najczęściej metodą fermentacji biotechnologicznej z wykorzystaniem bakterii, takich jak Streptococcus zooepidemicus. Rzadziej spotyka się suplementy oparte na ekstraktach zwierzęcych, np. z grzebieni kogucich. Dostępne formy suplementów to najczęściej kapsułki, tabletki, proszek do rozpuszczenia oraz płyny doustne. Dawkowanie waha się najczęściej od 100 do 240 mg na dobę.

Medyczne zastosowanie kwasu hialuronowego

W ortopedii iniekcje z kwasem hialuronowym stosowane są głównie w chorobie zwyrodnieniowej stawów, zwłaszcza kolanowego. Zaobserwowano, że mogą zmniejszać ból i poprawiać ruchomość w stawie. Stosuje się je również w innych stawach, takich jak barkowy, biodrowy czy skokowy, a także w urazach tkanek miękkich, gdyż wspierać mogą procesy regeneracyjne i łagodzenie stanu zapalnego.

Medycyna estetyczna

W medycynie estetycznej służą jako wypełniacze do redukcji zmarszczek, poprawy owalu twarzy i przywracania objętości tkanek, zapewniając naturalny efekt i z reguły dobrą tolerancję organizmu. Kwas hialuronowy podawany iniekcyjnie wykorzystywany jest również w niektórych zabiegach ginekologii oraz w urologii, m.in. w leczeniu objawów pęcherza nadreaktywnego.

Ogólna charakterystyka kwasu hialuronowego

Suplementacja kwasem hialuronowym

Dane z badań z udziałem ludzi dotyczące doustnej suplementacji kwasem hialuronowym w monoterapii (bez dodatku innych substancji aktywnych), są ograniczone, pochodzą z badań wstępnych lub przeprowadzonych na małych grupach.

Działanie na skórę

W badaniu przeprowadzonym w kontekście dermatologicznym stosowanie dawek 120–240 mg dziennie przez 6–12 tygodni powiązane zostało ze zwiększeniem nawilżenia skóry, zwiększenia jej elastyczności oraz redukcji widoczności zmarszczek. Jednym ze wskaźników poprawy stanu skóry było lepsze zatrzymywanie wody w warstwie rogowej naskórka. W jednym z badań wykazano także wzrost grubości naskórka po trzymiesięcznej suplementacji.

Wpływ na ból

W badaniu pilotażowym przeprowadzonym wśród osób z przewlekłym bólem przyjmowanie kwasu hialuronowego w dawce 140 mg dziennie było związane z redukcją subiektywnego odczuwania bólu oraz ograniczeniem stosowania leków przeciwbólowych już po dwóch tygodniach.

W terapii oka

W obszarze okulistycznym suplementacja w dawce 240 mg dziennie przez 8 tygodni wykazywała korzystny wpływ na objawy zespołu suchego oka. Stosowanie suplementacji związane było ze zwiększeniem wydzielania łez, czy obniżeniem subiektywnej oceny nasilenia dolegliwości takich jak pieczenie i uczucie piasku pod powiekami.

Źródła: 

• Kim Y, Moon CH, Kim BY, Jang SY. Oral Hyaluronic Acid Supplementation for the Treatment of Dry Eye Disease: A Pilot Study. J Ophthalmol. 2019;2019:5491626. Published 2019 Sep 25. doi:10.1155/2019/5491626
• Gao YR, Wang RP, Zhang L, et al. Oral administration of hyaluronic acid to improve skin conditions via a randomized double-blind clinical test. Skin Res Technol. 2023;29(11):e13531. doi:10.1111/srt.13531
• Galla R, Mulè S, Ferrari S, Molinari C, Uberti F. Non-Animal Hyaluronic Acid and Probiotics Enhance Skin Health via the Gut-Skin Axis: An In Vitro Study on Bioavailability and Cellular Impact. Int J Mol Sci. 2025;26(3):897. Published 2025 Jan 22. doi:10.3390/ijms26030897
• Concoff A, Sancheti P, Niazi F, Shaw P, Rosen J. The efficacy of multiple versus single hyaluronic acid injections: a systematic review and meta-analysis. BMC Musculoskelet Disord. 2017;18(1):542. Published 2017 Dec 21. doi:10.1186/s12891-017-1897-2
• Khan M, Shanmugaraj A, Prada C, Patel A, Babins E, Bhandari M. The Role of Hyaluronic Acid for Soft Tissue Indications: A Systematic Review and Meta-Analysis. Sports Health. 2023;15(1):86-96. doi:10.1177/19417381211073316
• Migliorini F, Maffulli N, Schäfer L, Kubach J, Betsch M, Pasurka M. Less Pain with Intra-Articular Hyaluronic Acid Injections for Knee Osteoarthritis Compared to Placebo: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Pharmaceuticals (Basel). 2024;17(11):1557. Published 2024 Nov 20. doi:10.3390/ph17111557
• Hsu TF, Su ZR, Hsieh YH, et al. Oral Hyaluronan Relieves Wrinkles and Improves Dry Skin: A 12-Week Double-Blinded, Placebo-Controlled Study. Nutrients. 2021;13(7):2220. Published 2021 Jun 28. doi:10.3390/nu13072220
• Jensen GS, Attridge VL, Lenninger MR, Benson KF. Oral intake of a liquid high-molecular-weight hyaluronan associated with relief of chronic pain and reduced use of pain medication: results of a randomized, placebo-controlled double-blind pilot study. J Med Food. 2015;18(1):95-101. doi:10.1089/jmf.2013.0174