Liść oliwny - właściwości i jak stosować?

Liście mają od wieków występują w zielarstwie, dlatego stosunkowo często pojawia się pytanie, na co pomaga ten surowiec i czy jego zastosowania mają potwierdzenie w badaniach. Naukowcy jeszcze sprawdzają w czym może pomagać liść oliwny, jednocześnie analizując skład oraz wyniki badań z udziałem ludzi, a także porównując obserwacje do przesłanek historycznych. W wielu opracowaniach zwraca się uwagę, że dawne źródła i współczesne badania w pewnej mierze są zgodne co do tego, w jakiej formie najlepiej stosować liście oliwki.

1. Pozyskiwanie liści oliwnych
2. Związki aktywne liścia oliwnego
3. Stosowanie liścia oliwnego

Pozyskiwanie liści oliwnych

Drzewo oliwne (Olea europaea) jest wolno rosnącym, niewysokim drzewem o skręconym pniu i gęstej koronie, dobrze znoszącym suszę i ubogie gleby. Liście ma skórzaste, ustawione naprzeciwlegle. Są wąskie i wydłużone, z wierzchu szarozielone, a od spodu srebrzyste. Liście oliwne pozyskuje się przede wszystkim z drzew oliwnych uprawianych w sadach.

Większość surowca dostępnego na rynku pochodzi z dwóch momentów sezonu: z cięć pielęgnacyjnych (przycinania koron) oraz z oczyszczania owoców w młynach i tłoczniach. Liście zbiera się z drzew, a po zbiorze suszy. Tradycyjnie suszenie przeprowadza się w cieniu, aby ograniczać niepożądane zmiany jakości. Drzewo oliwne kwitnie drobnymi, kwiatami o barwie od białej do jasnożółtej, zebranymi w skupiska. Pojedynczy kwiat jest mały, ale w jednym skupisku może być ich od kilkunastu do kilkudziesięciu.

Owocem jest pestkowiec, czyli typowy dla oliwki owoc z mięsistą częścią jadalną i twardą pestką w środku. W dojrzałości zwykle ciemnieje i właśnie z dojrzałej frakcji uzyskuje się oliwę w procesie tłoczenia. Rodzimy obszar występowania obejmuje Afrykę oraz region śródziemnomorski i sięga aż do południowo-środkowych Chin. Nie jest to roślina wyłącznie europejska. Jednocześnie uprawa oliwki, prowadzona od tysięcy lat w basenie Morza Śródziemnego, rozprzestrzeniła się szeroko poza ten region, wszędzie tam, gdzie warunki klimatyczne są zbliżone do śródziemnomorskich. Sady oliwne spotyka się w obu Amerykach i w Australii.

Ogólna charakterystyka liści oliwnych

Związki aktywne liścia oliwnego

Liście drzewa oliwnego są naturalnie bogate w polifenole, czyli związki roślinne, które rośliny wytwarzają między innymi w odpowiedzi na stres środowiskowy. W przypadku liścia oliwnego najczęściej mówi się o oleuropeinie oraz związkach z nią powiązanych, a także o hydroksytyrozolu i tyrozolu. Do tego dochodzą różne flawonoidy i proste kwasy fenolowe. To właśnie te substancje w dużej mierze odpowiadają za wytrawny, gorzki smak naparu z liści.

Na etykietach produktów z liściem oliwnym można spotkać informacje o standaryzacji, na przykład na zawartość oleuropeiny albo łączną zawartość polifenoli. Na różnice pomiędzy wybranymi produktami wpływa też odmiana drzewa, warunki uprawy, termin zbioru oraz sposób suszenia i przechowywania liści. W typowym naparze z liści także z liścia oliwnego praktycznie nie ma kalorii (~0,3 kcal/100 g), ani makroskładników, bo do wody przechodzą głównie śladowe ilości związków rozpuszczalnych, z węglowodanami na poziomie ułamków grama.

Stosowanie liścia oliwnego

Liść oliwny najczęściej wykorzystuje się w formie naparu, czyli herbaty z suszonych liści, którą pije się jak klasyczny ziołowy napój, zwykle 1-2 razy dziennie. W wersji domowej susz zalewa się gorącą wodą i parzy kilka minut, ma wyrazisty, gorzki smak. Rzadziej spotyka się liść oliwny jako przyprawę w kuchni, bo ma intensywną gorycz. Czasem dodaje się go w małej ilości do aromatyzowania marynat lub wywarów.

"Główna różnica między oliwkami zielonymi a czarnymi polega na stopniu ich dojrzałości w momencie zbioru. Zielone oliwki są zbierane przed pełnym dojrzeniem, a czarne oliwki pozostają na drzewie dłużej, aż osiągną pełną dojrzałość, co skutkuje ich ciemniejszym kolorem i łagodniejszym smakiem." Łukasz Domeracki - Dietetyk

Drugim popularnym sposobem na stosowanie liści oliwnych są suplementy, najczęściej kapsułki lub tabletki z ekstraktem. W takich preparatach ważne jest to, że jest to skoncentrowany wyciąg o konkretnej zawartości substancji bioaktywnych.

Liść oliwny bywa też składnikiem kosmetyków, głównie kremów, balsamów, serum i produktów do skóry wrażliwej. W domowej pielęgnacji pojawia się również jako składnik prostych płukanek do skóry głowy albo dodatków do kąpieli.

Źródła:

• de Bock, M., Derraik, J. G., Brennan, C. M., Biggs, J. B., Morgan, P. E., Hodgkinson, S. C., Hofman, P. L., & Cutfield, W. S. (2013). Olive (Olea europaea L.) leaf polyphenols improve insulin sensitivity in middle-aged overweight men: a randomized, placebo-controlled, crossover trial. PloS one, 8(3), e57622. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0057622
• Leach, M. J., & Breakspear, I. (2025). Efficacy and safety of olive leaf extract (Olea europaea L.) for glycaemic control in adults with type 2 diabetes mellitus (ESOLED): A pilot randomised controlled trial. Complementary therapies in clinical practice, 59, 101949. https://doi.org/10.1016/j.ctcp.2025.101949