MK-7 vs MK-4 - jakie różnice między formami witaminy K2

Witamina K jest nazwą obejmującą grupę związków rozpuszczalnych w tłuszczach, które uczestniczą w procesach zależnych od prawidłowej aktywacji wybranych białek organizmu. W żywności i suplementach wyróżnia się witaminę K1, czyli filochinon, oraz witaminę K2, czyli grupę menachinonów. Do najlepiej rozpoznawalnych form witaminy K2 należą MK-4 i MK-7, które mają wspólny rdzeń chemiczny. Ta pozornie techniczna różnica ma znaczenie dla ich właściwości fizykochemicznych, czy sposobu wchłaniania.

1. Budowa witaminy K2
2. Wchłanianie witaminy K2
3. Rola witaminy K2

Budowa witaminy K2

Witamina K2 nie jest pojedynczą substancją, lecz grupą menachinonów oznaczanych symbolem MK oraz liczbą wskazującą liczbę specyficznych jednostek w łańcuchu bocznym. MK-4, czyli menachinon-4, jest krótszą formą witaminy K2 i może powstawać w tkankach z innych form witaminy K, w tym z filochinonu (witaminy K1), pochodzącego głównie z zielonych warzyw liściastych. Dłuższy łańcuch MK-7 wpływa na większą lipofilność tej cząsteczki, czyli jej rozpuszczalność w środowisku tłuszczowym, natomiast krótsza struktura MK-4 wiąże się z innym rozmieszczeniem i inną dynamiką przemian w organizmie.

W żywności MK-4 występuje przede wszystkim w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak mięso, jaja, nabiał czy podroby, chociaż jej zawartość zależy od gatunku produktu, sposobu żywienia zwierząt i metody analitycznej.  MK-7, czyli menachinon-7, jest dłuższą formą witaminy K2 i najczęściej kojarzy się ją z produktami fermentowanymi, zwłaszcza natto, czyli fermentowaną soją tradycyjnie spożywaną w Japonii. Obecność MK-7 w fermentowanej żywności wynika z aktywności wybranych bakterii, które mogą syntetyzować menachinony w trakcie fermentacji.

Wchłanianie witaminy K2

Ponieważ MK-4 i MK-7 są związkami rozpuszczalnymi w tłuszczach, ich wchłanianie jest powiązane z obecnością tłuszczu w posiłku, wydzielaniem żółci oraz trawieniem lipidów. Po spożyciu witamina K jest włączana do struktur transportujących lipidy, a następnie może być przenoszona z krążeniem do tkanek, w których uczestniczy w przemianach wybranych białek zależnych od witaminy K. Do takich białek należą między innymi białka związane z prawidłowym krzepnięciem krwi oraz białka obecne w tkance kostnej.

"Menachinony mogą powstawać w organizmach ssaków i ptaków, poprzez przemianę spożytego filochinonu, wytwarzanego przez komórki roślinne. Jednak głównym ich producentem są bakterie probiotyczne, zasiedlające przewody pokarmowe zwierząt, w związku z czym powstające w efekcie aktywności życiowej bakterii związki z grupy witaminy K2 przedostają się do wnętrza organizmu gospodarza - jednak u ludzi ten proces jest bardzo mało wydajny." Sławomir Ambroziak - Farmakolog

Różnice między MK-4 i MK-7 stają się szczególnie widoczne w opisie ich zachowania po spożyciu. MK-7 zwykle charakteryzuje się dłuższym czasem utrzymywania się w krążeniu. MK-4 ma krótszy profil osoczowy, dlatego jej stężenie we krwi po przyjęciu może zmieniać się szybciej, a sama obecność w osoczu nie musi w pełni odzwierciedlać jej dystrybucji tkankowej.

Nie oznacza to prostego podziału na formę „silniejszą” i „słabszą”, ponieważ czas obecności w krwiobiegu jest tylko jednym ze wskaźników opisujących zachowanie składnika w organizmie. Obie formy mogą pełnić rolę źródła witaminy K, a ich biologiczne znaczenie należy rozpatrywać w szerszym kontekście stanu odżywienia oraz charakteru spożywanych produktów, czy stosowanego preparatu.

Szacunkowa zawartość witaminy K2 w niektórych produktach spożywczych

Rola witaminy K2

Witamina K jest potrzebna organizmowi do prawidłowego wykorzystania części białek związanych z krzepnięciem krwi i zdrowiem kości. W kościach często omawia się osteokalcynę, czyli białko, które po udziale witaminy K może wiązać wapń w tkance kostnej. W badaniach pojawia się także białko Matrix Gla, czyli MGP, obecne między innymi w ścianach naczyń krwionośnych i tkankach miękkich.

W suplementach MK-7 występuje zwykle w małych dawkach liczonych w mikrogramach, samodzielnie albo razem z witaminą D, wapniem, magnezem lub innymi składnikami diety. MK-4 również jest formą witaminy K2, jednak w typowych suplementach częściej spotyka się MK-7. Przy porównywaniu obu form znaczenie mają dawka, rodzaj preparatu, regularność stosowania oraz to, czy suplement jest przyjmowany z posiłkiem zawierającym tłuszcz. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby stosujące leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna lub acenokumarol, ponieważ zmiany w podaży witaminy K mogą wpływać na stabilność leczenia.

Źródła:

• Sato, T., Schurgers, L. J., & Uenishi, K. (2012). Comparison of menaquinone-4 and menaquinone-7 bioavailability in healthy women. Nutrition journal, 11, 93. https://doi.org/10.1186/1475-2891-11-93
• Walther, B., Karl, J. P., Booth, S. L., & Boyaval, P. (2013). Menaquinones, bacteria, and the food supply: the relevance of dairy and fermented food products to vitamin K requirements. Advances in nutrition (Bethesda, Md.), 4(4), 463–473. https://doi.org/10.3945/an.113.003855
• Vermeer, C., Raes, J., van 't Hoofd, C., Knapen, M. H. J., & Xanthoulea, S. (2018). Menaquinone Content of Cheese. Nutrients, 10(4), 446. https://doi.org/10.3390/nu10040446