Męczennica - właściwości, działanie, na co pomaga

Męczennica cielista, czyli Passiflora incarnata, to wieloletnie pnącze pochodzące z południowo-wschodnich rejonów Stanów Zjednoczonych, które obecnie rośnie również w innych ciepłych regionach Ameryki Północnej i Południowej. W warunkach szklarniowych męczennica bywa uprawiana także w Europie. Passiflora incarnata znana jest z tego, że może pomagać na niektóre problemy natury neuropsychologicznej. Jej działanie zostało opisane w licznych pracach naukowych.

1. Wygląd i występowanie męczennicy
2. Właściwości i działanie męczennicy cielistej
3. Męczennica cielista a marakuja
4. Stosowanie męczennicy cielistej

Wygląd i występowanie męczennicy

Męczennica cielista charakteryzuje się wijącymi, delikatnie owłosionymi pędami, które mogą osiągać kilka metrów długości. Jej łodygi wspinają się za pomocą charakterystycznych wąsów czepnych. Liście są trójklapowe (mają 3 „palce”), charakteryzują się wyraźnie ząbkowanymi brzegami i ciemnozielonym kolorem, a na ich spodzie często widoczne są drobne gruczoły i miękkie unerwienie.

Kwiaty - najbardziej rozpoznawalny element rośliny

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów rośliny są okazałe, pojedyncze kwiaty o średnicy dochodzącej do 8–10 centymetrów. Płatki zewnętrzne są najczęściej biało-fioletowe, a centralna część kwiatu składa się z wyrostków w odcieniach purpury i fioletu, tworzących charakterystyczny pierścień wokół pręcików i słupka.

Po zapyleniu roślina wytwarza jadalne owoce o elipsoidalnym kształcie i długości kilku centymetrów, w kolorze zielono-żółtym, zawierające liczne czarne nasiona otoczone galaretowatym miąższem. W warunkach naturalnych Passiflora incarnata występuje najczęściej na otwartych, nasłonecznionych terenach, na obrzeżach lasów, wzdłuż dróg, czy nawet na nieużytkach

Ogólna charakterystyka męczennicy cielistej

Właściwości i działanie męczennicy cielistej

Wpływ na sen

W badaniach z udziałem dorosłych ludzi z zaburzeniami snu wykazano, że spożycie herbaty lub ekstraktu z męczennicy poprawia subiektywną jakość snu oraz zwiększa całkowity czas snu mierzony metodą polisomnografii, czyli obiektywnym zapisem parametrów snu w warunkach klinicznych. W jednym z takich badań osoby z rozpoznaną bezsennością według kryteriów DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, czyli Podręcznik Diagnostyczno-Statystyczny Zaburzeń Psychicznych) po dwóch tygodniach suplementacji wykazały poprawę długości snu i efektywności snu, a także skrócenie czasu wybudzania po zaśnięciu, co nie było obserwowane w grupie placebo.

"Odpowiednia ilość snu na dobę, jak i jego jakość, jest kluczowym elementem dbania o formę, ale i nie tylko. Brak odpowiedniej ilości snu oznacza spore kłopoty ze zdrowiem, które w pierwszych fazach objawiają się chorobami metabolicznymi." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Stany lękowe

Zaobserwowano też, że męczennica pomaga na stany lękowe, co potwierdziły badania, w których zastosowano standaryzowane skale oceny lęku, takie jak Hamilton Anxiety Scale. W jednym z badań wykazano, że skuteczność działania przeciwlękowego męczennicy była porównywalna do działania jednej z benzodiazepin (mexazolamu, leku przeciwlękowego), przy jednocześnie niższym ryzyku działań niepożądanych, takich jak senność.

Pomimo ograniczonej liczby dostępnych badań, w większości z nich odnotowano zmniejszenie objawów lęku, szczególnie u osób z nasilonymi dolegliwościami. Co istotne, stosowanie preparatów zawierających Passiflora incarnata nie wiązało się z pogorszeniem funkcji poznawczych, ani zaburzeniami pamięci.

Wpływ na metabolizm glukozy

Warto też zwrócić uwagę na to, że męczennica pomagać może w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi u osób z cukrzycą typu 2, szczególnie kiedy spożywana jest w postaci mąki z łupiny owocu męczennicy żółtej. W dwóch niezależnych badaniach klinicznych suplementacja taką formą przez okres kilku tygodni prowadziła do obniżenia poziomu glukozy na czczo, poprawy wartości hemoglobiny glikowanej oraz spadku wskaźnika insulinooporności HOMA-IR, co sugeruje korzystny wpływ na metabolizm glukozy i potencjalne działanie wspomagające terapię przeciwcukrzycową.

Męczennica cielista a marakuja

Passiflora incarnata, czyli męczennica cielista, to gatunek należący do tej samej rodziny co Passiflora edulis, znana szerzej jako marakuja, jednak pełni zupełnie inną rolę. Owoce marakui cenione są głównie w kuchni, natomiast męczennica cielista słynie głównie ze swoich właściwości zielarskich. Skórki, liście i inne części marakui zawierają wiele naturalnych związków, które mogą wspierać zdrowie, takich jak flawonoidy, kwasy fenolowe i barwniki roślinne zwane karotenoidami.

Właściwości na podstawie badań

W badaniach w laboratoriach i na zwierzętach wykazano, że składniki te mają silne właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne, co pośrednio może pomagać w ochronie komórek przed nowotworami, chorobami serca i cukrzycą. U zwierząt z cukrzycą obserwowano, że suplementacja skórką marakui poprawiała poziom cukru we krwi, zmniejszała oporność na insulinę i chroniła wątrobę przed stłuszczeniem.

Aplikowanie ekstraktów z marakui związane było też z obniżeniem poziomów cząsteczek odpowiedzialnych za stan zapalny i ograniczeniem uszkodzeń DNA w badaniach na komórkach. Choć wyniki są bardzo obiecujące, większość tych efektów zaobserwowano na zwierzętach i w warunkach laboratoryjnych, dlatego potrzebne są dalsze badania na ludziach, aby potwierdzić ich działanie.

Stosowanie męczennicy cielistej

Męczennica najczęściej stosowana jest w postaci naparów z suszonych liści, ekstraktów wodno-alkoholowych lub kapsułek zawierających standaryzowane wyciągi. W badaniach klinicznych typowe dawki ekstraktu wahały się od 250 do 500 mg na dobę, natomiast w formie herbaty zaleca się najczęściej spożycie 1 filiżanki naparu z około 2-4 g suchego surowca, zwykle raz dziennie wieczorem.

Z czym łączyć?

Podobnie jak związki zawarte w męczennicy, również składniki aktywne obecne w szafranie, kozłku lekarskim i chmielu wykazują działanie uspokajające, przeciwlękowe i wspierające sen. Szafran zawiera krocynę i safranal, które mogą wpływać na mózg, wykazując działanie poprawiające nastrój i zmniejszające objawy lęku oraz łagodnej depresji.

Kozłek lekarski, znany jako waleriana, działa poprzez układ hamujący w mózgu, co może ułatwiać zasypianie i łagodzić napięcie nerwowe. Chmiel, wykorzystywany nie tylko w piwowarstwie, ale też w ziołolecznictwie, zawiera związki takie jak humulon i lupulon, które również mogą modulować działanie systemu hamującego nadmierne pobudzenie w mózgu i wspierać  redukcję stresu.

Źródła: 

• Janda, K., Wojtkowska, K., Jakubczyk, K., Antoniewicz, J., & Skonieczna-Żydecka, K. (2020). Passiflora incarnata in Neuropsychiatric Disorders-A Systematic Review. Nutrients, 12(12), 3894. https://doi.org/10.3390/nu12123894
• Miyasaka, L. S., Atallah, A. N., & Soares, B. G. (2007). Passiflora for anxiety disorder. The Cochrane database of systematic reviews, (1), CD004518. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004518.pub2
• Weyya, G., Belay, A., & Tadesse, E. (2024). Passion fruit (Passiflora edulis Sims) by-products as a source of bioactive compounds for non-communicable disease prevention: extraction methods and mechanisms of action: a systematic review. Frontiers in nutrition, 11, 1340511. https://doi.org/10.3389/fnut.2024.1340511
• Sousa, D. F., Veras, V. S., Freire, V. E. C. S., Paula, M. L., Serra, M. A. A. O., Costa, A. C. P. J., da Conceição S O Cunha, M., Queiroz, M. V. O., Damasceno, M. M. C., Paes, F. E. R., Freitas, R. W. J. F., & Araújo, M. F. M. (2020). Effectiveness of Passion Fruit Peel Flour (Passiflora edulis L.) versus Turmeric Flour (Curcuma longa L.) on Glycemic Control: Systematic Review and Meta-Analysis. Current diabetes reviews, 16(5), 450–456. https://doi.org/10.2174/1573399815666191026125941
• Ngan, A., & Conduit, R. (2011). A double-blind, placebo-controlled investigation of the effects of Passiflora incarnata (passionflower) herbal tea on subjective sleep quality. Phytotherapy research : PTR, 25(8), 1153–1159. https://doi.org/10.1002/ptr.3400
• Lee, J., Jung, H. Y., Lee, S. I., Choi, J. H., & Kim, S. G. (2020). Effects of Passiflora incarnata Linnaeus on polysomnographic sleep parameters in subjects with insomnia disorder: a double-blind randomized placebo-controlled study. International clinical psychopharmacology, 35(1), 29–35. https://doi.org/10.1097/YIC.0000000000000291
• de Queiroz, M.doS., Janebro, D. I., da Cunha, M. A., Medeiros, J.dosS., Sabaa-Srur, A. U., Diniz, M.deF., & Dos Santos, S. C. (2012). Effect of the yellow passion fruit peel flour (Passiflora edulis f. flavicarpa deg.) in insulin sensitivity in type 2 diabetes mellitus patients. Nutrition journal, 11, 89. https://doi.org/10.1186/1475-2891-11-89
• Salter, S., & Brownie, S. (2010). Treating primary insomnia - the efficacy of valerian and hops. Australian family physician, 39(6), 433–437.
• Sadat Rafiei, S. K., Abolghasemi, S., Frashidi, M., Ebrahimi, S., Gharei, F., Razmkhah, Z., Tavousi, N., Mahmoudvand, B., Faani, M., Karimi, N., Abdi, A., Soleimanzadeh, M., Ahmadpour Youshanlui, M., Sadatmadani, S. F., Alikhani, R., Pishkari, Y., & Deravi, N. (2023). Saffron and Sleep Quality: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. Nutrition and metabolic insights, 16, 11786388231160317. https://doi.org/10.1177/11786388231160317