Podwyższone ALT – co to jest? Normy, badanie

Badanie ALT, wykonywane na podstawie próbki krwi żylnej, pobranej od pacjenta, jest jednym z rutynowych badań w diagnostyce chorób wątroby, szczególnie przydatnym w rozpoznaniu ostrych i przewlekłych stanów zapalnych tego narządu. Najczęściej nieprawidłowy wynik ALT świadczy o przebiegu niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD), albowiem jest to najpowszechniejsza w ludzkiej populacji choroba wątroby, związana z rozwojem stanu zapalnego w obszarze jej tkanki.

1. Słów kilka o ALT
2. Dlaczego jest tak ważny w diagnostyce ALT?
3. Wyniki ALT
4. Oby badanie nie było potrzebne
5. Co warto wiedzieć o NAFLD
6. Zabójcy wątroby
7. Wątrobie na ratunek
8. Niestraszna nam ALT

Słów kilka o ALT

Aminotransferaza alaninowa (ALT) jest enzymem cytoplazmatycznym (charakterystycznym dla środowiska wewnątrzkomórkowego) z grupy aminotransferaz, uczestniczącym w przemianach aminokwasów. Jest przede wszystkim ważnym enzymem w procesie glukoneogenezy, przekształcającym w wątrobie pochodzące z białek aminokwasy w energetyczną glukozę. ALT występuje w największych ilościach w naszym organizmie, w komórkach wątroby (hepatocytach), w znacznie mniejszych w komórkach nerek (nefrocytach), a poza tym w komórkach mięśnia sercowego i mięśni szkieletowych (miocytach) oraz komórkach tkanki płucnej (pneumocytach).

Dlaczego jest tak ważny w diagnostyce ALT?

Ponieważ ALT jest najbardziej charakterystycznym enzymem wątrobowym, dlatego jest tym samym najbardziej specyficznym i najczulszym markerem uszkodzenia wątroby. Podwyższony poziom ALT jest więc zawsze z największym prawdopodobieństwem, choć oczywiście nie ze stuprocentową pewnością, efektem problemów wątrobowych, natomiast choroby nerek czy mięśni szkieletowych skutkują jedynie nieznacznym wzrostem poziomu enzymu w surowicy krwi.

Duża zawartość ALT w hepatocytach powoduje, że nawet niewielkie zmiany właściwości ich błon komórkowych skutkują uwalnianiem  do przestrzeni pozakomórkowej aktywnego  enzymu, co prowadzi do wyraźnego wzrostu jego poziomu w surowicy krwi. Tak więc wzrost poziomu ALT w surowicy krwi często wyprzedza nawet objawy choroby wątroby, albowiem dochodzi do niego już przy niewielkim uszkodzeniu błon komórkowych hepatocytów na skutek aktywności mediatorów stanu zapalnego. Przykładowo w przypadku wirusowego zapalenia wątroby, wzrost poziomu ALT wyprzedza od tygodnia do dwóch wystąpienie objawów żółtaczki zakaźnej.    

Wyniki ALT

Uznawany za prawidłowy wynik ALT nie powinien przekraczać 35–40 IU/l (jednostek międzynarodowych na litr).

Najczęstszą przyczyną wzrostu poziomu ALT w surowicy krwi są zapalne schorzenia wątroby, w których wzrost ten nie przekracza przeważnie 10-krotnej wartości górnego zakresu normy i oscyluje zwykle blisko poziomu 300 IU/l. Natomiast w ostrych stanach zapalnych wątroby, takich jak przykładowo niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby (NASH), aktywność ALT we krwi przekracza wartość 500 IU/l.

W przypadku przewlekłego zapalenia, związanego przykładowo z przebiegiem prostego niealkoholowego stłuszczenia wątroby (NAFL), wyniki ALT nie przekraczają zwykle 4-krotnej wartości górnej granicy referencyjnej. Najbardziej drastycznie obraz wyniku ALT kształtuje się w przypadkach toksycznego lub niedokrwiennego uszkodzenia wątroby, kiedy to poziom enzymu może przekraczać nawet stukrotnie górną granicę normy.

Oby badanie nie było potrzebne

Interpretacja wyniku badania ALT to oczywiście zadanie dla lekarza specjalisty, zlecającego nam tę procedurę diagnostyczną. Oczywiście tylko też lekarz specjalista może zadecydować o dalszym postępowaniu terapeutycznym, w przypadku nieprawidłowego wyniku badania ALT. Niemniej sami możemy podjąć działania sprzyjające utrzymaniu normatywnego stężenia enzymu w surowicy krwi, dzięki którym zlecenie badania ALT może okazać się całkowicie zbędne. Przede wszystkim działania takie należałoby skupić na zdrowych nawykach żywieniowych, a w następnej kolejności na właściwej suplementacji diety.

Co warto wiedzieć o NAFLD

Najczęstszą przyczyną nieprawidłowego wyniku badania ALT, jak pamiętamy, jest niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby – NAFLD, która charakteryzuje się nieprawidłowym gromadzeniem się tłuszczu w wątrobie przy nieobecności innych znanych przyczyn stłuszczenia wątroby, takich jak wysokie spożycie alkoholu, wirusowe zapalenie wątroby lub terapie z wykorzystaniem niektórych leków.

"Kwasy omega-3 mogą odgrywać kluczową rolę w prewencji oraz leczeniu niektórych schorzeń metabolicznych, a także nowotworów." Jakub Wiącek - Neurobiolog i Dietetyk

Termin NAFLD

Obejmuje on szerokie spektrum zaburzeń czynności wątroby, od prostego niealkoholowego stłuszczenia wątroby (NAFL), do niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH), gdzie wszystkie te problemy znajdują swoją pierwotną przyczynę w nadmiernym nagromadzeniu tłuszczu w wątrobie.

Chociaż bowiem początkowo wątroba może pozostawać otłuszczona bez zakłóceń w jej czynnościach, później proste stłuszczenie rozwija się zwykle do niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby – postaci choroby, w której stłuszczeniu towarzyszy zwłóknienie i stan zapalny, a która może dalej prowadzić do kolejnych powikłań, takich jak marskość i rak wątroby.

Rozwój NAFLD 

Rozwój NAFLD jest silnie związany ze współistnieniem insulinooporności, cukrzycy typu 2 i tzw. zespołu metabolicznego, definiowanego jako jednoczesne występowanie co najmniej trzech z pięciu następujących przypadłości:

• otyłości brzusznej
• wysokiego ciśnienia tętniczego,
• wysokiego poziom cukru we krwi
• wysokiego stężenia trójglicerydów krwi 
• niskiego poziomu frakcji HDL dobrego cholesterolu

Zabójcy wątroby

Główną przyczyną rozwoju niealkoholowego stłuszczenia wątroby jest nazbyt kaloryczne żywienie przy nieprawidłowym składzie diety, z wysokim udziałem tłuszczu i cukru, a niskim błonnika pokarmowego. Niedostatek błonnika w diecie prowadzi bowiem do tzw. dysbiozy, czyli zaburzenia flory jelitowej, które sprzyja odkładaniu się tłuszczu w wątrobie. Stłuszczeniu wątroby sprzyja w szczególności fruktoza – składnik cukru rafinowanego i syropu glukozowo-fruktozowego, stosowanego szeroko jako zamiennik cukru w słodyczach i napojach.

I chociaż fruktoza jest również charakterystycznym cukrem owoców (stąd jej nazwa), spożywanie owoców nie sprzyja stłuszczeniu wątroby, a przeciwnie – jak wynika z badań – obniża jego ryzyko, a nawet leczy stłuszczeniowe choroby wątroby, z uwagi na obecność w owocach błonnika i aktywnych biologicznie składników pokarmowych o aktywności antyoksydacyjnej i przeciwzapalnej.

Aby więc oddalić ryzyko stłuszczenia wątroby, a tym samym badania ALT, należy przede wszystkim ograniczyć cukier i wyeliminować syrop glukozowo-fruktozowy, utrzymując jednocześnie optymalny poziom spożycia błonnika. Tak więc słodzić niewiele, najlepiej nierafinowanym czarnym cukrem, melasą (buraczaną, trzcinową, karobową, klonową, owocową) lub miodem, które zawierają prozdrowotne związki podobne do tych z owoców, stronić od kupnych słodkich napojów i gotowych wyrobów cukierniczych, pamiętając o wzbogacaniu każdego posiłku porcją owoców lub warzyw.

Wątrobie na ratunek

Jak wynika z doświadczenia klinicznego, najskuteczniejszym sposobem leczenia NAFLD jest redukcja tłuszczowej masy ciała. Otóż okazuje się, że utrata wagi w przedziale pomiędzy 10 a 40% całkowicie odwraca skutki NASH, zapobiegając rozwojowi marskości wątroby.

Naukowcy przebadali jednocześnie znaczną ilość składników ziołowych i pokarmowych, obdarzonych – jak dowodzą wyniki tych badań – zdolnością wspomagania organizmu w walce ze stłuszczeniem wątroby, pośród których znalazły się m.in. przykładowo:

• sylimaryna z ostropestu plamistego
• katechiny zielonej herbaty
• kurkumina – żółty barwnik popularnej, orientalnej przyprawy kulinarnej – kurkumy
• berberyna występująca w największych ilościach w owocach berberysu
• wielonienasycone kwasy tłuszczowe szeregu omega 3 pochodzące z tłuszczu ryb
• koenzym Q10 występujący naturalnie głównie w podrobach, mięsie i rybach
• L-karnityna występująca naturalnie głównie z produktach mięsnych
• tauryna – szczególny aminokwas siarkowy, występujący naturalnie głównie w owocach morza, rybach i mięsie
• kreatyna występująca naturalnie głównie w bulionach oraz produktach rybnych i mięsnych

Niestraszna nam ALT

Tak więc dieta chroniąca wątrobę przed stłuszczeniem, a nas przed pobraniem krwi w celu oznaczenia ALT, obok owoców i warzyw, powinna dostarczać również pewnych ilości dobrego gatunkowo mięsa i ryb, a także dań odpowiednio dosmakowanych przyprawami, albowiem oprócz wymienionej wyżej kurkumy, stłuszczeniu wątroby – jak dowodzą badania – przeciwdziała również imbir, cynamon, rozmaryn, bazylia, oregano i tymianek.

Wszystkie wymienione wyżej, sprzyjające wątrobie, aktywne biologicznie składniki pokarmowe znajdziemy również na rynku w postaci suplementów diety.

Autor: Sławomir Ambroziak

Źródła:                                  

• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559278/  
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11224539/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11396909/
• https://www.mdpi.com/2079-9721/6/3/80
• https://www.sfd.pl/art/Choroby/Niealkoholowa_st%C5%82uszczeniowa_choroba_w%C4%85troby_NAFL-a5495.html