Rumianek – właściwości lecznicze, działanie, na co pomaga

Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla L.) to jednoroczna roślina zielna o charakterystycznym, delikatnym wyglądzie i silnym, słodkawo-ziołowym zapachu. Rumianek zyskał uwagę naukowców jako potencjalny środek o właściwościach wspierających funkcje neuropsychologiczne, przede wszystkim w kontekście łagodzenia objawów lęku oraz poprawy jakości snu. Dodatkowo znajduje potencjalne zastosowanie jako wsparcie w regulacji wskaźników metabolicznych oraz innych obszarów funkcjonowania organizmu.

1. Wygląd rumianku
2. Występowanie rumianku
3. Właściwości lecznicze rumianku
4. Pomocne działanie rumianku
5. Inne zastosowania rumianku

Wygląd rumianku

Rumianek pospolity dorasta zwykle do 20–50 cm wysokości, tworząc rozgałęzione łodygi pokryte drobnymi liśćmi. Najbardziej rozpoznawalną cechą rumianku są jego koszyczki kwiatowe: żółty środek (dno kwiatowe) jest wypukły i pusty w środku, otoczony białymi, językowatymi kwiatami, które z czasem mogą lekko opadać w dół. W przeciwieństwie do podobnych gatunków, jak rumian rzymski, czy złocień polny, dno kwiatowe rumianku pospolitego jest wyraźnie stożkowate i nie zawiera miękkiej tkanki w środku. Cecha ta bywa wykorzystywana w identyfikacji surowca.

Występowanie rumianku

Naturalne siedliska rumianku obejmują niezbyt żyzne gleby piaszczyste i gliniaste oraz silnie nasłonecznione stanowiska, na których rozwija się jako gatunek dziki. Występuje powszechnie w całej Europie, w tym w Polsce, gdzie rośnie na ugorach, przydrożach, polach uprawnych i nieużytkach. Warto jednak dodać, że także jest uprawiany w celach farmaceutycznych i zielarskich.

Jego obecność notuje się również w Azji Zachodniej, Ameryce Północnej, a także w Australii i Afryce Północnej. Ze względu na łatwość adaptacji do różnych warunków siedliskowych i wysoką wartość użytkową, rumianek stanowi jeden z najczęściej uprawianych gatunków roślin zielarskich w Europie Środkowej i Wschodniej.

Właściwości lecznicze rumianku

Dostępne wyniki badań klinicznych, choć nieliczne i niejednorodne, sugerują, że regularna suplementacja rumiankiem może przynosić umiarkowaną poprawę u osób cierpiących na zaburzenia lękowe uogólnione (GAD), co wykazano m.in. za pomocą skali Hamilton Anxiety Rating Scale (HAM-A) po dwóch i czterech tygodniach stosowania.

"Badacze zgodnie stwierdzili, że wpływ olejku CBD potwierdza się z danymi przedklinicznymi, jak i badaniami klinicznymi. Im suplementacja była dłuższa w czasie, tym efekt uspokajający był nasilony, jak i utrzymywał się przez cały okres suplementacji." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Obniżanie lęku

Mimo że metaanaliza trzech randomizowanych badań nie potwierdziła jednoznacznie skuteczności rumianku w obniżaniu stanu lęku w populacji ogólnej, aż 9 z 10 przeglądanych prób klinicznych sugerowało jego korzystny wpływ na subiektywne odczucie napięcia psychicznego. Autorzy wiążą to działanie głównie z obecnością apigeniny, flawonoidu zdolnego do oddziaływania na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz potencjalnie modulującego receptory GABA-ergiczne odpowiedzialne za hamowanie nadmiernego pobudzenia układu nerwowego.

Działanie nasenne 

W analizach odnoszących się do badań wpływu rumianku na sen, uwzględniających ponad 700 uczestników, stosowanie rumianku związane było z istotnym obniżeniem wskaźnika PSQI (Pittsburgh Sleep Quality Index), wskazującym na poprawę ogólnej jakości snu. Dodatkowo, w części badań wykazano skrócenie czasu zasypiania i zmniejszenie liczby przebudzeń nocnych, choć nie obserwowano jednoznacznego wpływu na efektywność snu ani na subiektywne zmęczenie w ciągu dnia. Ponadto, rumianek wydaje się dobrze tolerowany, działania niepożądane były łagodne i rzadko raportowane.

Pomocne działanie rumianku

Rumianek, poza udokumentowanym działaniem w łagodzeniu objawów lękowych i poprawie jakości snu, pomagać może również na objawy związane z cyklem miesiączkowym, w szczególności na zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) i bolesne miesiączki (dysmenorrhoea primaria).

"Odpowiednio zbilansowana dieta może pomóc znacznie złagodzić nieprzyjemne objawy PMS. Zadbaj, by w Twojej diecie obecne były produkty bogate w magnez, wapń, witaminę D, witaminy z gruby B oraz białko i zdrowe kwasy tłuszczowe." Agata Bugorska - Trener personalny, szkoleniowiec IFAA

Rumianek a PMS

W kontekście PMS, w przeglądzie obejmującym osiem randomizowanych badań klinicznych wykazano, że rumianek dzięki zawartości substancji o właściwościach przeciwzapalnych (chamazulen, α-bisabolol), spazmolitycznych (apigenina, kwercetyna, luteolina, fitohormony) oraz uspokajających (m.in. glicyna i flawonoidy) może korzystnie wpływać na nasilenie objawów fizycznych i emocjonalnych towarzyszących fazie lutealnej cyklu.

Działanie przeciwbólowe

Co więcej, wyniki systematycznego przeglądu siedmiu badań z udziałem ponad 1000 kobiet wykazały, że rumianek może pomagać na ból menstruacyjny oraz zmniejszać objętość krwawień miesiączkowych, co autorzy wiążą głównie z jego wpływem na syntezę prostaglandyn i leukotrienów w błonie śluzowej macicy. Działanie to może być efektem hamowania enzymów odpowiedzialnych za szlaki zapalne, co tłumaczy zarówno efekt przeciwbólowy, jak i przeciwkrwotoczny. W badaniach tych stosowano głównie ekstrakty wodne lub alkoholowe z rumianku w formie kapsułek lub naparów, przy czym nie odnotowano istotnych działań niepożądanych.

Ogólna charakterystyka rumianku

Inne zastosowania rumianku

W kilku badaniach klinicznych i eksperymentalnych zaobserwowano, że regularne stosowanie rumianku pospolitego może pomagać w obniżaniu poziomu glukozy we krwi na czczo oraz hemoglobiny glikowanej, co sugeruje możliwy wpływ na kontrolę glikemii. Choć liczba dostępnych badań z udziałem ludzi pozostaje ograniczona, ich wyniki wskazują na umiarkowaną skuteczność rumianku w tym zakresie, szczególnie przy dłuższym czasie stosowania.

W części analiz zaobserwowano również korzystne zmiany w profilu lipidowym oraz zmniejszenie markerów stresu oksydacyjnego, takich jak malondialdehyd. Działanie to sprzyja ochronie komórek przed uszkodzeniami.

Jama ustna i nowotwory

Rumianek bywa również stosowany jako środek wspomagający łagodzenie wybranych powikłań towarzyszących leczeniu chorób nowotworowych. W niektórych badaniach interwencyjnych wykazano, że może on wspierać redukcję objawów takich jak zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, nudności, wymioty, czy obniżony apetyt, chociaż skuteczność zależy od formy i długości stosowania.

Działanie przeciwdrobnoustrojowe

Pojedyncze badania kliniczne wskazują też na potencjalne działanie przeciwdrobnoustrojowe. Podkreśla się też, że rumianek może pomagać na stany zapalne błon śluzowych i skóry, zwłaszcza w warunkach ambulatoryjnych. Niemniej, większość wyników wymaga dalszej weryfikacji w badaniach o wysokiej jakości metodologicznej i większej liczebności próby.

Źródła:

• Hieu, T. H., Dibas, M., Surya Dila, K. A., Sherif, N. A., Hashmi, M. U., Mahmoud, M., Trang, N. T. T., Abdullah, L., Nghia, T. L. B., Y, M. N., Hirayama, K., & Huy, N. T. (2019). Therapeutic efficacy and safety of chamomile for state anxiety, generalized anxiety disorder, insomnia, and sleep quality: A systematic review and meta-analysis of randomized trials and quasi-randomized trials. Phytotherapy research : PTR, 33(6), 1604–1615. https://doi.org/10.1002/ptr.6349
• Saadatmand, S., Zohroudi, F., & Tangestani, H. (2024). The Effect of Oral Chamomile on Anxiety: A Systematic Review of Clinical Trials. Clinical nutrition research, 13(2), 139–147. https://doi.org/10.7762/cnr.2024.13.2.139
• Kazemi, A., Shojaei-Zarghani, S., Eskandarzadeh, P., & Hashempur, M. H. (2024). Effects of chamomile (Matricaria chamomilla L.) on sleep: A systematic review and meta-analysis of clinical trials. Complementary therapies in medicine, 84, 103071. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2024.103071
• Khalesi, Z. B., Beiranvand, S. P., & Bokaie, M. (2019). Efficacy of Chamomile in the Treatment of Premenstrual Syndrome: A Systematic Review. Journal of pharmacopuncture, 22(4), 204–209. https://doi.org/10.3831/KPI.2019.22.028
• Niazi, A., & Moradi, M. (2021). The Effect of Chamomile on Pain and Menstrual Bleeding in Primary Dysmenorrhea: A Systematic Review. International journal of community based nursing and midwifery, 9(3), 174–186. https://doi.org/10.30476/ijcbnm.2021.87219.1417
• Akhgarjand, C., Moludi, J., Ebrahimi-Mousavi, S., Bagheri, A., Bavani, N. G., Beigmohammadi, M. T., & Malekahmadi, M. (2023). The effect of chamomile consumption on glycemic markers in humans and animals: a systematic review and meta-analysis. Journal of diabetes and metabolic disorders, 23(1), 189–198. https://doi.org/10.1007/s40200-023-01345-8
• Hajizadeh-Sharafabad, F., Varshosaz, P., Jafari-Vayghan, H., Alizadeh, M., & Maleki, V. (2020). Chamomile (Matricaria recutita L.) and diabetes mellitus, current knowledge and the way forward: A systematic review. Complementary therapies in medicine, 48, 102284. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2019.102284
• Maleki, M., Mardani, A., Manouchehri, M., Ashghali Farahani, M., Vaismoradi, M., & Glarcher, M. (2023). Effect of Chamomile on the Complications of Cancer: A Systematic Review. Integrative cancer therapies, 22, 15347354231164600. https://doi.org/10.1177/15347354231164600
• Valmy, J., Greenfield, S., Shindo, S., Kawai, T., Cervantes, J., & Hong, B. Y. (2025). Anti-inflammatory effect of chamomile from randomized clinical trials: a systematic review and meta-analyses. Pharmaceutical biology, 63(1), 490–502. https://doi.org/10.1080/13880209.2025.2530995