Ruta zwyczajna - właściwości, działanie, zastosowanie

Ruta zwyczajna (Ruta graveolens L.), znana również jako ruta ogrodowa, to wieloletnia roślina zielna z rodziny rutowatych (Rutaceae). Pochodzi z obszaru basenu Morza Śródziemnego i Azji Zachodniej. Cieszy się długą tradycją wykorzystania przez ludzi, zarówno w ogrodnictwie, jak i produkcji olejków i innych środków o potencjale prozdrowotnym. Chociaż doniesień ludowych na temat działania ruty zwyczajnej jest sporo, to wciąż jednak brakuje dobrze zaprojektowanych badań klinicznych z udziałem ludzi, aby potwierdzić jej wartość.

1. Wygląd i występowanie ruty zwyczajnej
2. Przeciwdrobnoustrojowe właściwości ruty
3. Potencjalne działania i zastosowanie ruty

Wygląd i występowanie ruty zwyczajnej

Ruta zwyczajna osiąga kilkadziesiąt centymetrów wysokości. Jej łodygi są wzniesione, rozgałęzione i często zdrewniałe u podstawy. Liście mają charakterystyczny, nieregularny kształt, i sinawozielone zabarwienie. Wydzielają one intensywny, specyficzny zapach, który przez wiele osób opisywany jest jako drażniący. Kwiaty są drobne, zebrane w baldachogrona, o barwie żółtej, czasem z zielonkawym odcieniem. Mają cztery lub pięć płatków korony, a ich charakterystyczną cechą są długie pręciki i nierównomiernie wykształcone płatki.

Ruta zwyczajna naturalnie występuje na terenach ciepłych i suchych, głównie w południowej Europie, Azji Mniejszej i Afryce Północnej. Obecnie występuje również w wielu krajach Europy Środkowej, w tym w Polsce, gdzie spotykana jest głównie jako roślina uprawna w ogrodach przydomowych. Z uwagi na intensywny zapach i obecność olejków eterycznych, ruta jest często sadzona w ogrodach jako roślina odstraszająca owady. Dawniej była także wykorzystywana w rytuałach ludowych i zielarstwie, choć należy pamiętać, że zawarte w niej substancje czynne mogą działać drażniąco na skórę i błony śluzowe, a spożycie przez kobiety w ciąży jest toksyczne dla płodu.

Ogólna charakterystyka ruty zwyczajnej

Przeciwdrobnoustrojowe właściwości ruty

Ruta zwyczajna wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe, szczególnie wobec opornych szczepów bakterii, takich jak MRSA (meticylinooporny Staphylococcus aureus). W badaniach wykazano, że ekstrakt hamuje wzrost tych bakterii i skutecznie ogranicza tworzenie biofilmu, który chroni drobnoustroje przed lekami.

Działa również na poziomie genetycznym, bowiem zmniejsza aktywność genów odpowiedzialnych za oporność na antybiotyki i zdolność bakterii do przywierania do tkanek. Co ważne, był skuteczny także wobec bakterii związanych z trądzikiem, jak Cutibacterium acnes i Staphylococcus epidermidis. Dodatkowo, ekstrakty ruty zawierające związki takie jak kumaryny, czy alkaloidy, działały też na grzyby.

Potencjalne działania i zastosowanie ruty

Wstępne wyniki badań sugerują, że  Ruta graveolens może wykazywać działanie neuroprotekcyjne. U zwierząt doświadczalnych ekstrakty bogate w rutynę wykazały zdolność do ochrony komórek nerwowych przed uszkodzeniem, zmniejszania procesów zapalnych w mózgu i poprawy funkcji poznawczych.

Ponadto, badania na szczurach wykazały, że ekstrakty z Ruta graveolens oraz rutyna mogą poprawiać uczenie się i pamięć przestrzenną. Ciekawostką jest, że jeden z alkaloidów wyizolowanych z Ruta graveolens może wspierać produkcję melaniny i chronić melanocyty przed stresem oksydacyjnym, co może mieć znaczenie w terapii bielactwa.

 Źródła:

• Rezk, S., Alqabbasi, O., Ramadan, A., & Turkey, M. (2022). Effect of Ruta graveolens Extract on the Major Virulence Factors in Methicillin Resistant Staphylococcus aureus. Infection and drug resistance, 15, 7147–7156. https://doi.org/10.2147/IDR.S393912
• Szewczyk, A., Marino, A., Molinari, J., Ekiert, H., & Miceli, N. (2022). Phytochemical Characterization, and Antioxidant and Antimicrobial Properties of Agitated Cultures of Three Rue Species: Ruta chalepensis, Ruta corsica, and Ruta graveolens. Antioxidants (Basel, Switzerland), 11(3), 592. https://doi.org/10.3390/antiox11030592
• Makevych, N., Kutsyk, R., & Kurovets, L. (2023). THE EFFECT OF RUTA GRAVEOLENS L. ETHANOLIC EXTRACTS ON SKIN ISOLATES OF STAPHYLOCOCCI AND PROPIONIBACTERIUM ACNES. Wiadomosci lekarskie (Warsaw, Poland : 1960), 76(7), 1642–1649. https://doi.org/10.36740/WLek202307119
• Peralta-Ruiz, Y., Molina Hernandez, J. B., Grande-Tovar, C. D., Serio, A., Valbonetti, L., & Chaves-López, C. (2024). Antifungal Mechanism of Ruta graveolens Essential Oil: A Colombian Traditional Alternative against Anthracnose Caused by Colletotrichum gloeosporioides. Molecules (Basel, Switzerland), 29(15), 3516. https://doi.org/10.3390/molecules29153516
• Colucci-D'Amato, L., & Cimaglia, G. (2020). Ruta graveolens as a potential source of neuroactive compounds to promote and restore neural functions. Journal of traditional and complementary medicine, 10(3), 309–314. https://doi.org/10.1016/j.jtcme.2020.05.002
• Asgharian, S., Hojjati, M. R., Ahrari, M., Bijad, E., Deris, F., & Lorigooini, Z. (2020). Ruta graveolens and rutin, as its major compound: investigating their effect on spatial memory and passive avoidance memory in rats. Pharmaceutical biology, 58(1), 447–453. https://doi.org/10.1080/13880209.2020.1762669
• Campanile, M., Cuomo, O., Brancaccio, P., Vinciguerra, A., Casamassa, A., Pastorino, O., Volpicelli, F., Gentile, M. T., Amoroso, S., Annunziato, L., Colucci-D Amato, L., & Pignataro, G. (2022). Ruta graveolens water extract (RGWE) ameliorates ischemic damage and improves neurological deficits in a rat model of transient focal brain ischemia. Biomedicine & pharmacotherapy = Biomedecine & pharmacotherapie, 154, 113587. https://doi.org/10.1016/j.biopha.2022.113587
• Luo, P., Feng, X., Liu, S., & Jiang, Y. (2024). Traditional Uses, Phytochemistry, Pharmacology and Toxicology of Ruta graveolens L.: A Critical Review and Future Perspectives. Drug design, development and therapy, 18, 6459–6485. https://doi.org/10.2147/DDDT.S494417