Suche i pękające dłonie zimą - jak o nie dbać

Zimą skóra dłoni bardzo często traci swoją miękkość i zaczyna sprawiać wrażenie szorstkiej, napiętej, a w konsekwencji też bardziej podatnej na pękanie. Dla wielu osób nie jest to jedynie problem wstydliwy estetycznie, lecz także źródło dyskomfortu, pieczenia i bólu w codziennych czynnościach. Zjawisko to wynika z połączenia warunków środowiskowych oraz indywidualnych cech skóry, które razem wpływają na jej zdolność do utrzymania odpowiedniego nawilżenia i ciągłości tkanki.

1. Przyczyny pękających dłoni
2. Dbanie o pękające dłonie

Przyczyny pękających dłoni

Suche powietrze

W zimie dłonie pękają i przesuszają się zwykle dlatego, że bariera naskórkowa traci wodę szybciej, niż potrafi ją zatrzymać. Chłodne powietrze ma mało wilgoci, a wiatr i częste przechodzenie między mrozem, a ciepłym wnętrzem sprzyjają podrażnieniu i mikropęknięciom. W domu problem nasila ogrzewanie, bo wilgotność spada i skóra szybciej staje się szorstka oraz „ściągnięta”.

Kontakt z wodą i detergentami

U wielu osób kluczowe jest też to, ile kontaktu mają dłonie z wodą i detergentami. Częste mycie rąk, zmywanie, sprzątanie, praca w rękawicach ochronnych, kontakt z rozpuszczalnikami, czy środkami dezynfekującymi może prowadzić do tzw. zawodowego lub domowego wyprysku z podrażnienia.

Predyspozycje 

Znaczenie ma także predyspozycja osobnicza. Osoby z atopowym zapaleniem skóry, alergiami lub wcześniejszymi epizodami wyprysku mają skórę bardziej reaktywną i zimą częściej obserwują zaostrzenia. Czasem winne są alergeny kontaktowe, takie jak substancje zapachowe, konserwanty w kosmetykach, nikiel, lateks, czy składniki rękawic, które zimą dają o sobie znać szybciej i w sposób bardziej zauważalny.

"Chociaż gorąca kąpiel wydaje się kusząca w zimowe wieczory, może ona dodatkowo wysuszać skórę. Zamiast tego wybieraj letnią wodę i dodawaj do kąpieli olejki nawilżające, takie jak olej migdałowy czy kokosowy." Łukasz Domeradzki - Dietetyk

Dermatozy i wiek

Rzadziej pękanie dłoni wiąże się z dermatozami, np. łuszczycą lub grzybicą, które mogą przypominać „zwykłe przesuszenie”, ale mają inną dynamikę i wymagają odmiennego postępowania. Pękanie dłoni zimą występuje powszechnie także u osób starszych oraz przy niedoczynności tarczycy lub cukrzycy, gdy skóra bywa bardziej sucha.

Wybrane witaminy i składniki mineralne ważne dla zdrowia skóry

Dbanie o pękające dłonie

W pielęgnacji suchych i pękających dłoni najważniejsze jest ograniczenie czynników drażniących oraz szybkie odbudowywanie bariery po każdym myciu. Do mycia lepiej wybierać łagodne syndety (mieszanki czyszczące bez mydła) lub bezzapachowe środki o prostym składzie. Pomocna bywa letnia woda, krótki czas mycia i delikatne osuszanie bez tarcia.

Stosowanie emolientów - co wybrać?

Najważniejszy krok to natychmiastowe nałożenie emolientu (substancji neutralnej dla skóry, działającej zmiękczająco). W egzemie regularne stosowanie emolientów wiązało się z mniejszym nasileniem zmian i rzadszymi zaostrzeniami oraz z mniejszą ilością leków przeciwzapalnych potrzebnych do opanowania objawów. W praktyce krem lub maść powinny trafiać na dłonie wiele razy dziennie, szczególnie po każdym myciu. Na dzień często sprawdza się krem z humektantami (substancjami absorbującymi wodę) i lipidami (tłuszczami), a także niewielkim stężeniem mocznika. Na noc wskazana jest tłusta maść np. na bazie wazeliny, nakładana grubą warstwą, czasem pod bawełnianą rękawiczkę.

"Nawet najlepsze kremy i rękawiczki nie pomogą, jeśli zaniedbany zostanie najważniejszy aspekt, czyli nawodnienia organizmu poprzez spożycie płynów. Pij przynajmniej 2L płynów dziennie." Anna Zięba - Dietetyk

Kiedy do lekarza?

Gdy pojawia się wyraźny stan zapalny, świąd, sączenie lub nawracające głębokie szczeliny, zwykle potrzebne jest leczenie przeciwzapalne dobrane przez lekarza. Przy bolesnych pęknięciach pomocne bywa zabezpieczenie ich warstwą maści i opatrunkiem na kilka godzin, a przy narastającym zaczerwienieniu, ropie lub silnym bólu wskazana jest pilna ocena lekarska.

Co jeść i jakie suplementy stosować?

Nie bez znaczenia jest też dieta. Odpowiednia podaż białka, w tym kolagenu, wiąże się z dostarczaniem aminokwasów potrzebnych do odnowy skóry i jej bariery ochronnej, a cynk oraz witaminy A i C uczestniczą w procesach gojenia i regeneracji naskórka. Biotyna bierze udział w metabolizmie keratyny (białka budującego skórę) i lipidów skóry, dlatego jej niska podaż bywa kojarzona z większą skłonnością do suchości i pękania. Kwasy tłuszczowe GLA (kwas gamma-linolenowy) oraz omega-3 EPA (kwas eikozapentaenowy) i DHA (kwas dokozaheksaenowy) wspierają strukturę lipidową skóry i procesy przeciwzapalne, co może sprzyjać lepszemu utrzymaniu jej elastyczności i nawilżenia.

Źródła:

• Bauer, A., Rönsch, H., Elsner, P., Dittmar, D., Bennett, C., Schuttelaar, M. L. A., Lukács, J., John, S. M., & Williams, H. C. (2018). Interventions for preventing occupational irritant hand dermatitis. The Cochrane database of systematic reviews, 4(4), CD004414. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004414.pub3
• Nugroho, W. T., Sawitri, S., Astindari, A., Utomo, B., Listiawan, M. Y., Ervianti, E., & Astari, L. (2023). The Efficacy of Moisturisers Containing Ceramide Compared with Other Moisturisers in the Management of Atopic Dermatitis: A Systematic Literature Review and Meta-Analysis. Indian journal of dermatology, 68(1), 53–58. https://doi.org/10.4103/ijd.ijd_991_22
• Price, L., Gozdzielewska, L., Alejandre, J. C., Jorgenson, A., Stewart, E., Pittet, D., & Reilly, J. (2022). Systematic review on factors influencing the effectiveness of alcohol-based hand rubbing in healthcare. Antimicrobial resistance and infection control, 11(1), 16. https://doi.org/10.1186/s13756-021-01049-9
• Lodén, M., Andersson, A. C., Anderson, C., Bergbrant, I. M., Frödin, T., Ohman, H., Sandström, M. H., Särnhult, T., Voog, E., Stenberg, B., Pawlik, E., Preisler-Häggqvist, A., Svensson, A., & Lindberg, M. (2002). A double-blind study comparing the effect of glycerin and urea on dry, eczematous skin in atopic patients. Acta dermato-venereologica, 82(1), 45–47. https://doi.org/10.1080/000155502753600885
• Kang, S. Y., Um, J. Y., Chung, B. Y., Lee, S. Y., Park, J. S., Kim, J. C., Park, C. W., & Kim, H. O. (2022). Moisturizer in Patients with Inflammatory Skin Diseases. Medicina (Kaunas, Lithuania), 58(7), 888. https://doi.org/10.3390/medicina58070888