Zapalenie spojówek - objawy, przyczyny

Zapalenie spojówek należy do najczęstszych schorzeń oczu, które może pojawić się u osób w każdym wieku i o każdej porze roku. Zmiany obejmują delikatną błonę śluzową, reagującą silnie na kontakt z licznymi czynnikami zewnętrznymi. Choć objawy zwykle nie zagrażają widzeniu, potrafią być wyjątkowo uciążliwe i wpływać na codzienny komfort i produktywność. Różnorodność przyczyn sprawia, że sposób leczenia zawsze powinien być dopasowany do mechanizmu, który wywołał podrażnienie.

1. Objawy zapalenia spojówek
2. Geneza zapalenia spojówek
3. Terapia zapalenia spojówek
4. Jakie suplementy mogą pomóc?
5. Zapobieganie zapaleniu spojówek

Objawy zapalenia spojówek

Zapalenie spojówek objawia się zaczerwienieniem oczu, które jest wynikiem rozszerzenia drobnych naczyń krwionośnych w błonie śluzowej pokrywającej powieki i gałkę oczną. Zazwyczaj towarzyszy mu uczucie pieczenia, swędzenia lub kłucia, często określane przez pacjentów jako obecność piasku pod powiekami. Oczy mogą łzawić bardziej, niż zwykle, a wydzielina, w zależności od przyczyny, przybiera różny charakter. Może być wodnista w przypadku infekcji wirusowej, ropna lub gęsta przy zakażeniu bakteryjnym, a śluzowa i przezroczysta w reakcjach alergicznych.

W porannych godzinach powieki bywają sklejone, a rzęsy oblepione zaschniętą wydzieliną. U niektórych osób pojawia się obrzęk spojówek lub powiek, przez co oko wygląda na nabrzmiałe i zmęczone. Światłowstręt, czyli nadwrażliwość na światło, nasila się zwłaszcza przy intensywnym oświetleniu lub patrzeniu na ekran. Część chorych skarży się również na rozmazane widzenie, które ustępuje po przemyciu oka lub usunięciu wydzieliny.

Objawy zazwyczaj obejmują oboje oczu, choć często zaczynają się od jednego i w ciągu kilkudziesięciu godzin przenoszą się na drugie. W postaciach alergicznych charakterystyczny jest ich napadowy przebieg, związany z kontaktem z alergenem, natomiast w zakażeniach bakteryjnych i wirusowych objawy mają tendencję do stopniowego narastania.

Geneza zapalenia spojówek

Przyczyny zapalenia spojówek są zróżnicowane i zależą od rodzaju czynnika drażniącego lub zakaźnego, który wywołuje stan zapalny.

Infekcje wirusowe i bakterie

Źródłem problemu mogą być infekcje wirusowe, zwłaszcza te wywołane przez adenowirusy, które łatwo rozprzestrzeniają się drogą kropelkową lub przez kontakt z zakażonymi wydzielinami. Równie często za rozwój zapalenia odpowiadają bakterie, takie jak Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, czy Haemophilus influenzae, a w niektórych przypadkach również bakterie przenoszone drogą płciową, między innymi Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae.

Alergie i wrażliwość

U osób z alergiami tło choroby ma charakter immunologiczny, a stan zapalny pojawia się po kontakcie z pyłkami, roztoczami kurzu domowego, sierścią zwierząt lub kosmetykami, które wywołują reakcję nadwrażliwości. Zapalenie może też mieć charakter mechaniczny lub chemiczny, gdy spojówki ulegną podrażnieniu przez dym, chlorowaną wodę, soczewki kontaktowe, pył lub opary substancji drażniących.

"Witamina C i beta-karoten współdziałają, aby chronić siatkówkę i utrzymać ogólne zdrowie oczu. Likopen, podobnie jak beta-karoten zwalcza wolne rodniki, które mogą być wywoływane przy udziale promieniowania ultrafioletowego ze słońca." Agata Bugorska - Dietetyk

Niedostateczne produkcja łez, choroby skóry

U niektórych pacjentów źródłem problemu jest suchość oka wynikająca z niedostatecznej produkcji łez lub zaburzeń w składzie filmu łzowego, co prowadzi do mikrouszkodzeń i wtórnego stanu zapalnego. Czynnikami sprzyjającymi są także przewlekłe choroby skóry i powiek, takie jak trądzik różowaty, czy łojotokowe zapalenie skóry, a także obniżona odporność organizmu, stres i zmęczenie, które ułatwiają namnażanie drobnoustrojów. Warto też zwrócić uwagę na rolę snu.

Inne czynniki

Osoby dużo pracujące (np. przy komputerze, za kierownicą pojazdu) mogą mieć problem z prawidłową regeneracją śluzówki, gdy długość nocnego odpoczynku jest zbyt krótka w stosunku do godzin pracy. Podobnie jest w przypadku osób nadużywających alkoholu, czy palących papierosy.

Powszechne przyczyny zapalenia spojówek

Terapia zapalenia spojówek

W ostrym bakteryjnym zapaleniu spojówek miejscowe antybiotyki mogą przyspieszać wczesne ustępowanie objawów i eradykację drobnoustrojów, choć u części chorych choroba ma przebieg samoograniczający i korzyść bywa umiarkowana. W wirusowym, zwłaszcza adenowirusowym, zapaleniu spojówek dowody sugerują, że płukanie lub krople z jodopowidonem samodzielnie lub w połączeniu z deksametazonem (środkiem sterydowym) mogą skracać czas trwania dolegliwości i obniżać miano wirusa (w uproszczeniu liczebność wirusów w badanej próbce).

W alergicznym zapaleniu spojówek najlepiej przebadane i najszybciej działające są krople do oczu zawierające leki przeciwhistaminowe lub środki o podwójnym działaniu, które jednocześnie blokują histaminę i zapobiegają uwalnianiu substancji wywołujących stan zapalny. Dzięki temu skutecznie zmniejszają swędzenie, pieczenie, zaczerwienienie i łzawienie oczu.

Jakie suplementy mogą pomóc?

Suplementy z kwasami tłuszczowymi omega-3 mogą przynosić umiarkowaną, ale zauważalną poprawę. Wykazano, że zmniejszają suchość i podrażnienie oczu oraz pomagają utrzymać odpowiednie nawilżenie powierzchni oka. Efekt ten obserwowano zwłaszcza u osób, u których zapalenie wiąże się z osłabioną pracą gruczołów produkujących tłuszczową warstwę łez.

Cennym elementem dietetycznego wsparcia oczu mogą być też niektóre karotenoidy. Luteina (obecna np. w pomidorach), czy zeaksantyna (obecna w np. w szpinaku), znane są z działania zabezpieczającego oczy przed procesami starzeniowymi.

"Oprócz ochrony oczu, luteina wpływa także na poprawę pamięci i skóry. Działa na nas, jak naturalny filtr, który chroni oko przed promieniowaniem UVA i UVB."  Łukasz Domeracki - mgr Technologii Żywności

Inne praktyki

W praktyce klinicznej do terapii wspierającej, niezależnie od przyczyny, zalicza się jałowe przemywanie i częste stosowanie sztucznych łez, zimne okłady oraz rygorystyczną higienę rąk i akcesoriów okołogałkowych (np. okularów).

Zapobieganie zapaleniu spojówek

W prewencji zapalenia spojówek niezwykle istotne jest przestrzeganie podstawowych zasad higieny, które pomagają nie tylko zabezpieczyć oczy, ale też skrócić czas trwania choroby i zapobiec zakażeniu innych osób. Należy dokładnie myć ręce, unikać dotykania oczu, zrezygnować z noszenia soczewek kontaktowych do czasu całkowitego ustąpienia objawów oraz regularnie wymieniać lub dezynfekować kosmetyki i ręczniki.

W przypadku zapalenia o podłożu alergicznym szczególne znaczenie ma ograniczanie kontaktu z alergenami i wdrażanie działań prewencyjnych jeszcze przed sezonem pylenia, co pozwala zmniejszyć ryzyko nawrotów i złagodzić ich przebieg.

Źródła:

• Sheikh, A., & Hurwitz, B. (2005). Topical antibiotics for acute bacterial conjunctivitis: Cochrane systematic review and meta-analysis update. The British journal of general practice : the journal of the Royal College of General Practitioners, 55(521), 962–964.
• González Martín-Moro, J., Zarallo-Gallardo, J., Guzmán-Almagro, E., & Antón Rodríguez, C. (2023). A systematic review and meta-analysis on the efficacy of topical povidone iodine in adenoviral conjunctivitis. Contact lens & anterior eye : the journal of the British Contact Lens Association, 46(5), 101873. https://doi.org/10.1016/j.clae.2023.101873
• Bhargava, R., Pandey, K., Ranjan, S., Mehta, B., & Malik, A. (2023). Omega-3 fatty acids supplements for dry eye - Are they effective or ineffective?. Indian journal of ophthalmology, 71(4), 1619–1625. https://doi.org/10.4103/IJO.IJO_2789_22
• Hu, J., Kong, L., Zhu, S., Ju, M., & Zhang, Q. (2023). Efficacy and safety of manuka honey for dry eye. Clinical & experimental optometry, 106(5), 455–465. https://doi.org/10.1080/08164622.2022.2106779