Żurawina - składnik diety zawierający polifenole i antocyjany

Żurawina to kwaśny, wyrazisty owoc, który w Polsce kojarzy się z tradycyjnymi domowymi przetworami. Dojrzewa późnym latem i jesienią, a w sprzedaży najczęściej spotyka się ją jako owoce świeże, mrożone albo suszone. Jest niewielka, ale ma intensywny smak, dlatego zwykle pojawia się jako dodatek, który podkreśla charakter potraw i napojów. W kuchni pasuje zarówno do dań wytrawnych, jak i słodkich, dlatego bywa wykorzystywana w sosach, wypiekach i napojach.

1. Charakterystyka żurawiny
2. Witaminy i pierwiastki w żurawinie
3. Antyoksydanty w żurawinie

Charakterystyka żurawiny

Żurawina to niski krzew z rodzaju Vaccinium, należący do wrzosowatych. Ma cienkie, zdrewniałe pędy, które rozrastają się po podłożu. Liście są drobne, o kształcie jajowatym do eliptycznego. Kwiaty pojawiają się wiosną i na początku lata, są niewielkie, różowe, z wyraźnie odgiętymi płatkami i wystającymi pręcikami. Owocem jest kulista lub lekko owalna jagoda o gładkiej skórce, początkowo jasna, a w miarę dojrzewania stająca się coraz bardziej czerwona.

Występowanie 

W Europie, w tym w Polsce, naturalnie występuje głównie żurawina błotna (Vaccinium oxycoccos), spotykana na torfowiskach wysokich i przejściowych, na podmokłych wrzosowiskach oraz w borach bagiennych. Zasięg tego gatunku obejmuje duże obszary strefy umiarkowanej i chłodnej półkuli północnej. W Ameryce Północnej szeroko występuje żurawina wielkoowocowa (Vaccinium macrocarpon), która jest też najczęściej uprawianym gatunkiem.

W kuchni

Żurawina najczęściej trafia do kuchni jako dodatek do sosów podawanych do mięs i pasztetów oraz jako składnik słodko-kwaśnych konfitur i dżemów. Konfiturę z żurawiny przygotowuje się, podgrzewając świeże lub mrożone owoce z dodatkiem cukru i niewielkiej ilości wody, aż skórki zaczną pękać, a masa zgęstnieje. Często dodaje się sok z cytryny, skórkę pomarańczową lub przyprawy korzenne, a gorącą konfiturę przekłada do wyparzonych słoików i szczelnie zamyka. Popularne jest też wykorzystywanie jej w formie suszonej do wypieków, mieszanek typu musli oraz jako akcent smakowy w kompotach i herbatkach owocowych.

"Dzięki żurawinie owsianka czy jaglanka nabiorą innego wyrazu. Żurawina idealnie się sprawdzi jako dodatek do słodkich deserów, czy to lodowych, czy na bazie galaretek, gdyż bardzo dobrze się z nimi komponuje, ponadto ładnie prezentuje się jako ozdoba talerza." Agata Bugorska - Dietetyk

Witaminy i pierwiastki w żurawinie

W codziennej diecie dzieci żurawina raczej nie jest produktem, który w istotnym stopniu pokrywa zapotrzebowanie na witaminy i pierwiastki mineralne, bo zwykle zjada się jej niewielkie ilości. Ma kwaśny smak, więc najczęściej trafia na talerz w formie przetworów, jako dodatek do owsianki, jogurtu, naleśników, czy wypieków, a nie jako owoc spożywany w dużych porcjach. Z tego powodu realny wkład odżywczy zależy głównie od tego, czy żurawina pojawia się często i w jakiej formie.

Najbardziej sensowny wkład żurawiny w dietę wiąże się z zawartością witaminy C oraz manganu. W 100 g świeżej żurawiny jest około 13 mg witaminy C i około 0,36 mg manganu. Zdarza się też, że na etykietach napojów żurawinowych pojawia się „wysoka zawartość witaminy C”, lub „źródło witaminy C” , ale często wynika to z dodawania tej witaminy przez producenta. Pozostałe witaminy i pierwiastki mineralne obecne w żurawinie, takie jak potas, wapń, czy żelazo, występują zwykle w ilościach, które przy typowych porcjach dodatku do posiłku nie będą miały dużego znaczenia dla bilansu diety.

Wartości odżywcze żurawiny

Antyoksydanty w żurawinie

W żurawinie zidentyfikowano kilka grup związków zaliczających się do antyoksydantów. Do najczęściej opisywanych należą polifenole, w tym proantocyjanidyny, flawonole takie jak kwercetyna i mirycetyna, a także antocyjany odpowiadające za czerwoną barwę owoców. Do antyoksydantów zalicza się też kwas askorbinowy (witamina C) oraz związki fenolowe, które razem tworzą złożony profil substancji roślinnych charakterystyczny dla owoców jagodowych.

W tradycyjnych przekazach zielarskich żurawinę łączono z funkcjonowaniem dróg moczowych, a podobne kierunki rozważań pojawiały się także w części publikacji naukowych, zwłaszcza we wcześniejszych pracach przeglądowych. Obecnie podkreśla się jednak, że same obserwacje tradycyjne lub wstępne wyniki badań nie stanowią podstawy do formułowania zaleceń.

Źródła

• Williams, G., Hahn, D., Stephens, J. H., Craig, J. C., & Hodson, E. M. (2023). Cranberries for preventing urinary tract infections. The Cochrane database of systematic reviews, 4(4), CD001321. https://doi.org/10.1002/14651858.CD001321.pub6
• Xiong, Z., Gao, Y., Yuan, C., Jian, Z., & Wei, X. (2024). Preventive effect of cranberries with high dose of proanthocyanidins on urinary tract infections: a meta-analysis and systematic review. Frontiers in nutrition, 11, 1422121. https://doi.org/10.3389/fnut.2024.1422121
• Jepson, R. G., Mihaljevic, L., & Craig, J. (2000). Cranberries for treating urinary tract infections. The Cochrane database of systematic reviews, 1998(2), CD001322. https://doi.org/10.1002/14651858.CD001322