Babka płesznik (Plantago afra) nazywana jest również wymiennie babką afrykańską. Babka płesznik należy do gatunku roślin z rodziny babkowatych, pochodzącego z obszarów śródziemnomorskich. Jej dzikie szczepy możemy spotkać w północnej Afryce i zachodniej Azji – i właśnie w krajach tej strefy geograficznej jest również zazwyczaj uprawiana. Bywała i bywa uprawiana również w Polsce, chociaż więc nie jest naturalnym elementem naszej rodzimej flory, podobno i u nas można czasami spotkać ją w stanie dzikim.
![babka płesznik nasiona]()
- Błonnik jest najcenniejszy
- Regularne wizyty w toalecie
- We współczesnym ziołolecznictwie
- Zdrowie układu krążenia
- W kontroli glikemii
- W walce z otyłością
- Detoksykacja
- Dla zdrowia jelit
- W podsumowaniu badań
- Bezpieczeństwo suplementacji
Błonnik jest najcenniejszy
Babka płesznik jest uprawiana dla swoich nasion, znanych jako surowiec zielarski i tradycyjny środek leczniczy. Nasiona te obfitują w białko (15-20%) i tłuszcz (5-13%), a także zawierają charakterystyczne trisacharydy, alkaloidy, triterpenoidy i steroidy roślinne. Jednakże jej najcenniejszym składnikiem zdrowotnym jest zawarty w łupinie nasiennej śluz (10-15%), tworzony przez niestrawne kompleksy węglowodanów, czyli swoistą postać błonnika pokarmowego.
Taka forma błonnika znana jest w fachowej literaturze medycznej pod nazwą psyllium i jest charakterystyczna nie tylko dla łupin nasiennych babki płesznik, ale również innych przedstawicieli rodzaju Plantago, takich jak babka piaskowa, babka jajowata i babka lancetowata. Nazwa „psyllium” wywodzi się z greki i w dosłownym tłumaczeniu oznacza „pchła”, a odnosi się do charakterystycznego wyglądu nasion gatunków babki, bardzo podobnych do siemienia lnianego.
Błonnik psyllium tworzony jest przez niestrawne łańcuchy węglowodanowych, składające się w około 15–25% z elementów fermentujących, podczas gdy reszta to elementy słabo fermentujące lub niefermentująca w jelitach. Głównymi węglowodanami znajdowanymi w tej formie błonnika są arabinoza i ksyloza, które łącząc się w większe kompleksy, tworzą arabinoksylany o aktywności prebiotycznej, czyli wspomagającej kształtowanie prawidłowego mikrobiomu jelitowego.
Regularne wizyty w toalecie
Błonnik psyllium znajdował zawsze tradycyjne zastosowanie jako środek regulujący wypróżnienie – paradoksalnie, zarówno jako środek przeczyszczający, jak też przeciwbiegunkowy. Otóż psyllium to w przewadze rozpuszczalna forma błonnika, która chłonąc wodę, przybiera postać żelującego śluzu. A taki śluz ułatwia wypróżnienie w przypadku zaparcia. Z drugiej natomiast strony, chłonąc wodę w celu wytworzenia żelu, psyllium zagęszcza masy kałowe w przypadku luźnego stolca towarzyszącego biegunce.
Co ważne w przypadku psyllium, większa część jego masy (ponad 75%), jak już wiemy, nie poddaje się procesowi fermentacji jelitowej, dlatego też – w odróżnieniu od większości innych form błonnika – może być spożywany w celu regulacji wypróżnień, w stosunkowo wyższych porcjach, bez konsekwencji w postaci wzdęć, gazów i bólów brzucha.
We współczesnym ziołolecznictwie
![babka płesznik roślina]()
Z uwagi na powyższe właściwości błonnika psyllium, we współczesnym ziołolecznictwie babka płesznik funkcjonuje jako bezpieczny i skuteczny środek przeciw zaparciom, ze szczególnym wskazaniem dla kobiet ciężarnych, niemowląt i małych dzieci, u których stosowanie standardowych leków przeczyszczających byłoby ryzykowne zdrowotnie. Jako lek ziołowy zalecane są zwykle całe nasiona babki, podawane w ilości 5-15 g po uprzednim namoczeniu w wodzie, mleku lub kompocie. W przypadku leczenia zaparć u niemowląt polecany jest sam kleik, przygotowany poprzez wstępne naparzenie nasion, najlepiej w naparze z rumianku.
Zdrowie układu krążenia
Te same cechy błonnika psyllium przyczyniają się do jego pożytecznego wpływu na zdrowie układu krążenia. Otóż taki żelujący błonnik wiąże obecne w przewodzie pokarmowym kwasy żółciowe, zwiększając stopień ich eliminacji ze stolcem. W tej sytuacji wątroba musi produkować więcej kwasów żółciowych, a że produkuje je z cholesterolu, dochodzi do większego zużycia cholesterolu, a tym samym do spadku jego poziomu we krwi.
Jak dowiodły badania, spożywanie przez ludzi nasion obfitujących w błonnik psyllium prowadzi do obniżenia ogólnego poziomu cholesterolu oraz poziomu frakcji tzw. złego cholesterolu LDL, co przekłada się na poprawę parametrów zdrowotnych układu krążenia. Otóż w badaniach zaobserwowano w pierwszej kolejności, że u osób spożywających tę formę błonnika dochodzi do normalizacji ciśnienia tętniczego, co zdecydowanie zapobiega rozwojowi nadciśnienia – głównego czynnika ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.
W kontroli glikemii
Nasiona gatunków babki, jak postulują naukowcy, mogą odgrywać również bardzo ważną rolę w regulacji poziomu cukru we krwi, szczególnie u osób chorych na cukrzycę. Otóż rozpuszczalny błonnik psyllium, jak się okazuje, opóźnia trawienie i wchłanianie węglowodanów, spowalniając poposiłkowy wzrost poziomu glukozy we krwi. Zapobiega więc dużym skokom poziomu cukru, ułatwiając tym samym kontrolę glikemii.
W badaniach spożywanie przez ludzi łupin nasiennych, obfitujących w błonnik psyllium, wiązało się ze zmniejszeniem poziomu cukru we krwi na czczo i poprawą wrażliwości na insulinę. W innych badaniach udokumentowano również, że błonnik psyllium obniża poziom glukozy we krwi u pacjentów z cukrzycą typu 2.
W walce z otyłością
![kobieta odchudzanie]()
Jak informują nas wyniki badań naukowych, łupiny nasienne gatunków babki okazują się doskonałym środkiem wspomagającym kontrolę masy ciała. Wysoka zawartość żelującego błonnika sprawia, że spożywający je człowiek odczuwa wypełnienie żołądka, co zmniejsza całkowity pobór kalorii z pożywienia. Pęczniejący w żołądku błonnik, tworzący masę żelową, pomaga w opanowaniu głodu i zapobiega przejadaniu się w przypadku nadmiernego apetytu.
Nasiona obfitujące w błonnik psyllium są więc cennym elementem diety odchudzającej lub utrzymującej wagę. Sycąc i hamując apetyt, błonnik psyllium pomaga osobom otyłym wcześniej zakończyć posiłek i zmniejszyć tym samym ogólny dobowy pobór energii. Przykładowo w jednym z badań suplementacja nasion babki, w dawce 20 g przed posiłkiem i kolejnych 20 g po posiłku, znacznie zwiększyła uczucie sytości i znacznie zmniejszyła ogólny pobór tłuszczu z pożywienia.
Detoksykacja
Zgodnie z opinią autorów niektórych badań naukowych, nasiona gatunków babki ułatwiają przebieg naturalnych procesów detoksykacyjnych organizmu. Otóż błonnik psyllium, tworząc żel o właściwościach absorpcyjnych i regulując częstotliwość wypróżnień, pomaga w bardzo szybkiej eliminacji toksyn i szkodliwych metabolitów ze światła jelit, co obniża ryzyko ich wchłaniania do krążenia wrotnego wątroby, która zajmuje się ich detoksykacją. W ten sposób błonnik psyllium odciąża wątrobę w jej funkcjach odtruwających, dzięki czemu przyczynia się do zachowania zdrowia i utrzymania prawidłowych czynności tego narządu.
Dla zdrowia jelit
![zdrowe jelita]()
Błonnik psyllium, zgodnie z opiniami naukowców, wspomaga zdrowie jelita grubego, zapewniając regularne wypróżnienia i zapobiegając zaparciom. I chociaż mechanizmy, dzięki którym błonnik ten zapobiega rozwojowi nowotworów, nie zostały jeszcze w pełni wyjaśnione, w kilku badaniach dowiedziono, że rzeczywiście wykazuje aktywność przeciwnowotworową, zwłaszcza w przypadku raka jelita grubego i raka piersi.
W niektórych badaniach donoszono, że łupiny babki płesznik mogą obniżać ryzyko raka jelita grubego ze względu na ich zdolność do przyspieszania pasażu stolca przez jelito grube, zmniejszając w ten sposób narażenie wyściółki jelit na potencjalne substancje rakotwórcze. W jednym z badań odnotowano też ochronny wpływ polisacharydów błonnika psyllium na izolowane komórki nabłonka jelita grubego, pobrane od pacjentów z wysokim ryzykiem tego nowotworu.
Ten sam polisacharyd ochraniał też kolonocyty (komórki nabłonkowe jelita grubego) przed uszkodzeniami indukowanymi szkodliwymi formami kwasów żółciowych. Ponadto dodatkową ochronę przed zmianami nowotworowymi, jak postulują specjaliści, mogą zapewniać kolonocytom krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), powstające w efekcie fermentacji bakteryjnej błonnika psyllium w jelicie grubym.
W podsumowaniu badań
Podsumowując jedną z metaanaliz wyników badań naukowych, jej autorzy podzielili się z czytelnikami takimi oto wnioskami:
„Niniejsza metaanaliza wykazała, że babka płesznik, spożywana jako suplement w dawkach podzielonych tuż przed posiłkami, zmniejsza masę ciała, indeks masy ciała i obwód talii u uczestników z nadwagą i otyłością.
Dodatkowe metaanalizy potwierdzają klinicznie udowodnione korzyści błonnika psyllium w poprawie kontroli glikemii, w zespole metabolicznym i cukrzycy typu 2, obniżaniu frakcji LDL i całkowitego cholesterolu w hiperlipidemii i u pacjentów leczonych statynami, obniżaniu ciśnienia krwi w nadciśnieniu, zwiększaniu produkcji stolca, zmiękczaniu twardego stolca w przewlekłych zaparciach i zmniejszaniu objawów, czyli normalizacji formy stolca, w zespole jelita drażliwego.
Psyllium jest jedynym izolowanym błonnikiem pokarmowym, zalecanym do leczenia zespołu jelita drażliwego przez American College of Gastroenterology i przewlekłego idiopatycznego zaparcia przez American Gastroenterological Association.”
Bezpieczeństwo suplementacji
Ogólnie rzecz biorąc, jak przyjmują specjaliści, babka płesznik może być stosowana w zalecanych dawkach bez ryzyka wystąpienia poważniejszych skutków ubocznych. W dawkach 5-10 g nasion, przyjmowana trzy razy dziennie, wydaje się być ogólnie dobrze tolerowana, a najczęściej zgłaszane skutki uboczne obejmują przejściowe lekkie skurcze żołądka i nieznaczny dyskomfort jelitowy. Z tego powodu suplementację nasion gatunku babki najlepiej rozpocząć od mniejszych dawek, zwiększając je w miarę pozytywnej oceny indywidualnej tolerancji.
Nasiona obfitujące w psyllium zawsze należy przyjmować z dużą ilością płynów, aby uniknąć wzdęć i potencjalnego ryzyka niedrożności jelit. Dlatego też nie zaleca się stosowania psyllium u osób, które nie są w stanie utrzymać zwiększonego dowozu płynów, przykładowo unieruchomionych lub z zaburzeniami funkcji poznawczych.
Autor: Sławomir Ambroziak
Źródła:
Zawarte treści mają charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Starannie dbamy o ich merytoryczną poprawność. Niemniej jednak, nie mają one na celu zastępować indywidualnej porady u specjalisty, dostosowanej do konkretnej sytuacji czytelnika.