Biegunka – przyczyny, objawy, ile trwa

Biegunka należy do zaburzeń, których nie wolno lekceważyć, ponieważ może prowadzić do szybkiej utraty wody i pierwiastków mineralnych, a w cięższych przypadkach nawet do zagrożenia życia przez odwodnienie. Największe ryzyko dotyczy niemowląt, małych dzieci, osób starszych oraz osób niedożywionych lub z osłabioną odpornością. W skali świata choroby biegunkowe pozostają jedną z ważnych przyczyn zgonów u dzieci poniżej piątego roku życia, szczególnie w regionach o gorszym dostępie do wody i opieki medycznej.

1. Charakterystyka biegunki
2. Główne przyczyny biegunki
3. Objawy biegunki
4. Rozpoznanie biegunki

Charakterystyka biegunki

Biegunka to oddawanie luźnych lub wodnistych stolców co najmniej trzy razy na dobę albo częściej, niż zwykle dla danej osoby. Najczęściej ma charakter ostry, czyli pojawia się nagle i trwa krótko, ale może też przybierać postać przetrwałą, gdy utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie, albo przewlekłą, gdy trwa co najmniej cztery tygodnie. Biegunka sama w sobie nie jest jednostką chorobową, lecz objawem, za którym mogą stać bardzo różne przyczyny.

Mechanizm powstawania biegunki nie zawsze jest taki sam. Czasem jelita wydzielają zbyt dużo wody do światła przewodu pokarmowego, czasem wchłanianie wody jest osłabione, a czasem treść jelitowa przesuwa się zbyt szybko, aby organizm zdążył odzyskać odpowiednią ilość płynów. W praktyce klinicznej duże znaczenie ma również kontekst objawów, ponieważ innego znaczenia nabiera krótka biegunka po infekcji, a innego dolegliwości nawracające przez wiele tygodni lub miesięcy.

Główne przyczyny biegunki

W ostrych przypadkach najczęściej odpowiadają za nią zakażenia przewodu pokarmowego, zwłaszcza wirusowe (na przykład norowirusy, rotawirusy, adenowirusy jelitowe), ale znaczenie mogą mieć również zatrucia pokarmowe (między innymi toksynami bakteryjnymi Staphylococcus aureus, Bacillus cereus lub Clostridium perfringens) oraz działania niepożądane leków (na przykład antybiotyków, leków zobojętniających zawierających magnez, metforminy lub środków przeczyszczających).

Do biegunki mogą prowadzić także pasożyty (na przykład Giardia intestinalis, Entamoeba histolytica lub Cryptosporidium parvum), nietolerancje pokarmowe, alergie pokarmowe, choroby jelit (między innymi choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub zespół jelita drażliwego i choroby czynnościowe jelit), choroby trzustki oraz nadczynność tarczycy.

"Utrzymywanie prawidłowego nawodnienia ma kluczowe znaczenie zarówno dla zdrowia fizycznego, jak i psychicznego. Objawy takie jak popołudniowe zmęczenie, mgła mózgowa i niewytłumaczalne zmęczenie mogą wynikać z łagodnego odwodnienia." Agata Bugorska - Dietetyk

Objawy biegunki

Objawy biegunki nie ograniczają się jedynie do częstszego oddawania stolca. Często towarzyszą jej kurczowe bóle brzucha, przelewanie w jelitach, nudności, wymioty, osłabienie, utrata apetytu oraz gorączka, zwłaszcza gdy przyczyną jest zakażenie. Najgroźniejszym powikłaniem pozostaje odwodnienie, ponieważ wraz z płynnym stolcem organizm traci wodę i elektrolity, między innymi sód, potas, chlorki i wodorowęglany. Objawami odwodnienia mogą być silne pragnienie, suchość w ustach, ciemniejszy i rzadszy mocz, zawroty głowy, osłabienie, senność, a u dzieci także mniejsza liczba mokrych pieluch i brak łez podczas płaczu.

Czas trwania biegunki zależy od przyczyny. Ostra biegunka najczęściej trwa mniej, niż tydzień i często ustępuje samoistnie. W części infekcji objawy mogą ustępować po dwóch do czterech dniach, ale niektóre epizody trwają tydzień lub dłużej. Biegunka przetrwała utrzymuje się od dwóch do czterech tygodni, a przewlekła trwa co najmniej cztery tygodnie.

Główne rodzaje biegunek

Rozpoznanie biegunki

Diagnostyka biegunki zaczyna się od wywiadu i badania lekarskiego. Lekarz ocenia liczbę stolców, ich wygląd, obecność krwi, śluzu lub tłuszczu, czas trwania objawów, gorączkę, ból brzucha, przyjmowane leki, przebyte podróże, dietę oraz choroby towarzyszące. W zależności od obrazu klinicznego wykorzystuje się badania krwi, badania stolca oraz ocenę stopnia odwodnienia.

W biegunkach dłużej trwających lub nawracających potrzebne bywają badania w kierunku zakażeń, stanów zapalnych, zaburzeń wchłaniania albo innych chorób przewodu pokarmowego. Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których biegunce towarzyszy krew w stolcu, wysoka gorączka, silny ból brzucha, cechy znacznego odwodnienia albo utrzymywanie się objawów przez dłuższy czas.

Źródło:

• Meisenheimer ES MD, MBA, Epstein C DO, Thiel D MD, MPH. Acute Diarrhea in Adults. Am Fam Physician. 2022;106(1):72-80.
• Schiller LR, Pardi DS, Sellin JH. Chronic Diarrhea: Diagnosis and Management. Clin Gastroenterol Hepatol. 2017;15(2):182-193.e3. doi:10.1016/j.cgh.2016.07.028
• DuPont HL. Persistent Diarrhea: A Clinical Review. JAMA. 2016;315(24):2712-2723. doi:10.1001/jama.2016.7833