Bradykinezja - co to jest? Przyczyny, objawy

Bradykinezja jest zaburzeniem ruchowym polegającym na trudności w szybkim i płynnym wykonywaniu ruchów dowolnych. Objaw ten wpływa na wiele codziennych czynności, takich jak chodzenie, pisanie, czy wykonywanie precyzyjnych ruchów rękami. Najczęściej kojarzona jest z chorobą Parkinsona, ale może występować również w innych stanach neurologicznych lub jako skutek działania niektórych leków. Po wykryciu problemu z bradykinezją warto podjąć pewne kroki związane z dietą i stylem życia.

1. Charakterystyka bradykinezji
2. Przyczyny bradykinezji
3. Diagnostyka bradykinezji
4. Prewencja i terapia bradykinezji
5. Dieta w bradykinezji

Charakterystyka bradykinezji

Bradykinezja oznacza spowolnienie ruchów dowolnych, ale nie sprowadza się jedynie do wykonywania ich „wolniej”. Chodzi również o to, że w trakcie powtarzania tego samego ruchu stopniowo zmniejsza się jego szybkość oraz zakres.

W praktyce często wygląda to tak, że osoba rozpoczyna serię ruchów w miarę sprawnie, jednak po kilku powtórzeniach ruchy stają się coraz krótsze, mniej dokładne i wyraźnie wolniejsze. Mogą też pojawiać się krótkie momenty zawahania, trudności z płynnym kontynuowaniem czynności lub chwilowe zatrzymania ruchu. Taki charakter zmian ma znaczenie diagnostyczne, ponieważ odróżnia bradykinezję typową dla choroby Parkinsona od zwykłej powolności ruchowej, która może wynikać na przykład z bólu, ograniczonej ruchomości stawów, osłabienia mięśni czy ogólnego zmęczenia.

Przyczyny bradykinezji

Parkinsonizm

Najczęstszą przyczyną bradykinezji jest parkinsonizm. W jego przebiegu stopniowo obumierają komórki nerwowe w istocie czarnej, czyli strukturze pnia mózgu odpowiedzialnej za wytwarzanie dopaminy. Dopamina jest substancją przekazującą sygnały między neuronami i ma kluczowe znaczenie dla rozpoczynania oraz płynnej kontroli ruchu. Gdy jej ilość się zmniejsza, do prążkowia, czyli obszaru mózgu regulującego planowanie i wykonanie ruchów, dociera jej za mało, co prowadzi do wolniejszego uruchamiania ruchu i stopniowego spowalniania jego tempa przy powtarzaniu.

Współpraca między korą mózgu a jądrami podstawy

W bradykinezji zaburzona jest także współpraca między korą mózgu, która odpowiada za świadome planowanie ruchu, a jądrami podstawy, czyli głębokimi strukturami sterującymi jego automatycznymi elementami. U zdrowych osób podczas ruchu część rytmicznej aktywności mózgu naturalnie się zmniejsza, co ułatwia przyspieszenie i dostosowanie ruchu. W bradykinezji ta aktywność może utrzymywać się zbyt długo, przez co ruchy stają się wolniejsze i mniej elastyczne.

Zahamowania działania dopaminy

Podobne objawy mogą występować w atypowych parkinsonizmach, takich jak zanik wieloukładowy, postępujące porażenie nadjądrowe czy zwyrodnienie korowo-podstawne, gdzie uszkodzeniu ulegają także inne obszary mózgu. Bradykinezja bywa również skutkiem działania leków blokujących receptory dopaminowe (np. przeciwpsychotyczne i przeciwwymiotne). W takim przypadku objawy wynikają z zahamowania działania dopaminy, a nie z trwałego uszkodzenia komórek nerwowych.

Parkinsonizm naczyniowy

Wśród przyczyn wtórnych opisywano także parkinsonizm naczyniowy, związany ze zmianami w istocie białej mózgu i w obrębie jąder podstawy, a także wodogłowie normotensyjne, zatrucia czy rzadkie choroby metaboliczne. W tych sytuacjach spowolnienie i zubożenie ruchów wynika z uszkodzenia struktur mózgowych lub połączeń nerwowych, które normalnie odpowiadają za płynną kontrolę ruchu.

Diagnostyka bradykinezji

Podczas badania neurologicznego bradykinezję ocenia się, prosząc pacjenta o wykonywanie szybkich, powtarzalnych ruchów, takich jak stukanie kciukiem o palec wskazujący, naprzemienne otwieranie i zamykanie dłoni czy ruchy pronacji i supinacji przedramion (czyli obracanie przedramienia tak, aby dłoń była skierowana na przemian w dół i w górę). Lekarz zwraca wtedy uwagę przede wszystkim na to, czy ruchy z czasem wyraźnie zwalniają oraz czy stopniowo zmniejsza się ich zakres i tempo, a nie na samą siłę mięśni. W chorobie Parkinsona często współwystępują także drżenie i sztywność mięśni.

Prewencja i terapia bradykinezji

W chorobach neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Parkinsona, nie ma metody, która skutecznie zapobiegałaby ich rozwojowi. Zaleca się głównie aktywność fizyczną i rehabilitację oraz unikanie ekspozycji na toksyny, jak dym papierosowy, alkohol, czy metale ciężkie i pestycydy oraz pyły zawieszone w powietrzu.

Leki i fizjoterapia

Terapia bradykinezji zależy od przyczyny. W chorobie Parkinsona podstawą są leki wpływające na przetwarzanie dopaminy. W badaniach klinicznych wykazano, że lek o nazwie lewodopa jest jednym z najskuteczniejszych, choć wielkość efektu różni się między pacjentami. Równolegle stosuje się fizjoterapię i terapię zajęciową ukierunkowaną na chód, równowagę, szybkość ruchów i czynności dnia codziennego.

Trening oporowy i stymulacja mózgu

Zauważono też, że trening oporowy może zmniejszać bradykinezję i poprawiać sprawność funkcjonalną, zwłaszcza gdy wprowadzony jest wcześnie. U wybranych osób, gdy leczenie farmakologiczne przestaje wystarczać lub występują duże fluktuacje, rozważa się głęboką stymulację mózgu.

Schorzenia, których objawem jest bradykinezja

Dieta w bradykinezji

W bradykinezji dieta nie cofa objawów, ale może wspierać funkcjonowanie przez utrzymanie masy ciała i łagodzenie problemów jelitowych. W danych obserwacyjnych większa zgodność nawyków żywieniowych z dietą śródziemnomorską lub MIND (Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay; wzorzec oparty o dietę śródziemnomorską oraz dietę skierowaną przeciwko nadciśnieniu) bywała związana z mniejszym nasileniem objawów.

W badaniach klinicznych zauważono, że przyjmowanie probiotyków zawierających kilka szczepów bakterii, razem z prebiotykiem, czyli substancją wspierającą ich działanie, było związane z rzadszym występowaniem zaparć. W części analiz obserwowano też niewielkie zmiany w wynikach skali oceniającej objawy choroby Parkinsona.

Niektóre niedobory substancji odżywczych mogą zwiększać ryzyko bradykinezji. W analizie kilku badań klinicznych zauważono, że suplementacja witaminą D u niektórych osób z niedoborem mogła być związana z poprawą niektórych elementów sprawności oraz części objawów ruchowych. W kilku niewielkich badaniach z udziałem pacjentów zaobserwowano również, że przyjmowanie kwasów omega-3 wiązało się z niższymi wynikami skali oceniającej nasilenie objawów choroby Parkinsona. Dla pośredniego wsparcia regeneracji mięśni można rozważyć odżywki białkowe i kreatynę.

Źródła:

• Postuma, R. B., Berg, D., Stern, M., Poewe, W., Olanow, C. W., Oertel, W., Obeso, J., Marek, K., Litvan, I., Lang, A. E., Halliday, G., Goetz, C. G., Gasser, T., Dubois, B., Chan, P., Bloem, B. R., Adler, C. H., & Deuschl, G. (2015). MDS clinical diagnostic criteria for Parkinson's disease. Movement disorders : official journal of the Movement Disorder Society, 30(12), 1591–1601. https://doi.org/10.1002/mds.26424
• Berardelli, A., Rothwell, J. C., Thompson, P. D., & Hallett, M. (2001). Pathophysiology of bradykinesia in Parkinson's disease. Brain : a journal of neurology, 124(Pt 11), 2131–2146. https://doi.org/10.1093/brain/124.11.2131
• Bologna, M., Paparella, G., Fasano, A., Hallett, M., & Berardelli, A. (2020). Evolving concepts on bradykinesia. Brain : a journal of neurology, 143(3), 727–750. https://doi.org/10.1093/brain/awz344
• Prokic, E. J., Stanford, I. M., Woodhall, G. L., Williams, A. C., & Hall, S. D. (2019). Bradykinesia Is Driven by Cumulative Beta Power During Continuous Movement and Alleviated by Gabaergic Modulation in Parkinson's Disease. Frontiers in neurology, 10, 1298. https://doi.org/10.3389/fneur.2019.01298