Chaber bławatek – działanie, właściwości, zastosowanie

Chaber bławatek (Centaurea cyanus) to roślina jednoroczna należąca do rodziny astrowatych, wyróżniająca się intensywnie niebieskimi kwiatami zebranymi w koszyczki o postrzępionych, promienistych płatkach. Bławatek w kulinariach występuje głównie jako jadalna dekoracja, ale znany jest również z wykorzystania w tradycyjnym zielarstwie. Na ten moment brakuje jednak wyników współczesnych badań klinicznych, które określiłyby jednoznacznie prozdrowotny charakter tego surowca zielarskiego.

1. Wygląd i występowanie bławatka
2. Zastosowanie bławatka
3. Właściwości bławatka

Wygląd i występowanie bławatka

Łodyga bławatka jest sztywna, cienka, rozgałęziona i pokryta delikatnymi, krótkimi włoskami. Chaber bławatek dorasta zazwyczaj do 40-90 cm wysokości, a jego liście są wąskie, lancetowate, ułożone naprzemiennie. Chaber bławatek jest rośliną synantropijną, czyli towarzyszącą działalności człowieka i najczęściej można go spotkać na polach uprawnych, szczególnie wśród zbóż.

Występuje w niemal całej Europie, również w Azji Zachodniej i w Ameryce Północnej, gdzie się zadomowił. W Polsce występuje pospolicie, zwłaszcza w miejscach dobrze nasłonecznionych. Oprócz terenów rolniczych spotkać go można również na ugorach, miedzach, przydrożach i na skrajach łąk.

Zastosowanie bławatka

W pożywieniu

Intensywnie niebieskie płatki bławatka dodaje się do sałatek, ciast, herbat i serów, gdzie pełnią funkcję barwnika i nadają lekko ziołowy smak. W badaniach wykazano, że dodanie liofilizowanych (wysuszonych po zamrożeniu) płatków do jogurtu zwiększało zawartość błonnika, witaminy C, związków fenolowych i poprawiało działanie przeciwutleniające, co dodatkowo wpływało korzystnie na jego stabilność podczas przechowywania.

Miód bławatkowy

Drugim ciekawym zastosowaniem kulinarnym jest miód bławatkowy, który wyróżnia się zielonkawożółtą barwą, intensywnym smakiem z gorzką nutą i wysoką zawartością związków bioaktywnych, takich jak lumichrom, czy pochodne jonolu, będących charakterystycznymi związkami dla tej rośliny. Wyróżnia się też stosunkowo dużą ilością nadtlenku wodoru, co nadaje mu właściwości antybakteryjne. W jednym z badań zastosowano go z powodzeniem jako naturalny środek przyspieszający gojenie zapalenia skóry racic u krów.

Ogólna charakterystyka bławatka

Właściwości bławatka

Chaber bławatek to roślina znana z zastosowania w tradycyjnej fitoterapii, zwłaszcza przy łagodnych stanach zapalnych oczu, jednak, pomimo że dobrze poznano jego skład, to wciąż niewiele wiadomo o jego faktycznym działaniu na organizm człowieka. W badaniach laboratoryjnych oraz na modelach zwierzęcych wykazano, że kwiaty i ziele chabru bławatka dostarczają wiele cennych związków, w tym nienasycone kwasy tłuszczowe (np. linolowy i oleinowy), flawonoidy, antocyjany, polisacharydy, seskwiterpeny oraz kwasy fenolowe.

Zidentyfikowano też substancje lotne, które mogą tworzą pewien rodzaj żywicy. Związki te wykorzystuje się niekiedy w aromaterapii. Niektóre wyniki sugerują, że wyciągi z bławatka mogą działać przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie, wspierać mięśnie i wpływać na mikrobiotę jelitową, ale większość tych danych pochodzi z badań in vitro lub na modelach zwierzęcych.

Źródła:

• Zhuravel, I. B. P. L. M. U. L. M. H. V. S. K. I. O., & Panasenko, V. K. L. I. (2020). Composition of fatty acids in Centaurea cyanus (L.). Složení mastných kyselin v Centaurea cyanus (L.). Ceska a Slovenska farmacie : casopis Ceske farmaceuticke spolecnosti a Slovenske farmaceuticke spolecnosti, 69(4), 194–197.
• Sulborska-Różycka, A., Weryszko-Chmielewska, E., Polak, B., Stefańczyk, B., Matysik-Woźniak, A., & Rejdak, R. (2022). Secretory Products in Petals of Centaurea cyanus L. Flowers: A Histochemistry, Ultrastructure, and Phytochemical Study of Volatile Compounds. Molecules (Basel, Switzerland), 27(4), 1371. https://doi.org/10.3390/molecules27041371
• Kuś, P. M., Jerković, I., Tuberoso, C. I., Marijanović, Z., & Congiu, F. (2014). Cornflower (Centaurea cyanus L.) honey quality parameters: chromatographic fingerprints, chemical biomarkers, antioxidant capacity and others. Food chemistry, 142, 12–18. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2013.07.050
• Król, J., Brodziak, A., Ślusarczyk, L., Matwijczuk, A., Chwil, M., & Matraszek-Gawron, R. (2025). Yogurt with cornflower (Centaurea cyanus L.) petals as a source of antioxidant compounds and dietary fiber: Physicochemical and spectroscopic research during storage. Journal of dairy science, 108(3), 2243–2263. https://doi.org/10.3168/jds.2024-25628
• Garbacki, N., Gloaguen, V., Damas, J., Bodart, P., Tits, M., & Angenot, L. (1999). Anti-inflammatory and immunological effects of Centaurea cyanus flower-heads. Journal of ethnopharmacology, 68(1-3), 235–241. https://doi.org/10.1016/s0378-8741(99)00112-9
• Escher, G. B., Santos, J. S., Rosso, N. D., Marques, M. B., Azevedo, L., do Carmo, M. A. V., Daguer, H., Molognoni, L., Prado-Silva, L. D., Sant'Ana, A. S., da Silva, M. C., & Granato, D. (2018). Chemical study, antioxidant, anti-hypertensive, and cytotoxic/cytoprotective activities of Centaurea cyanus L. petals aqueous extract. Food and chemical toxicology : an international journal published for the British Industrial Biological Research Association, 118, 439–453. https://doi.org/10.1016/j.fct.2018.05.046
• Oelschlaegel, S., Pieper, L., Staufenbiel, R., Gruner, M., Zeippert, L., Pieper, B., Koelling-Speer, I., & Speer, K. (2012). Floral markers of cornflower (Centaurea cyanus) honey and its peroxide antibacterial activity for an alternative treatment of digital dermatitis. Journal of agricultural and food chemistry, 60(47), 11811–11820. https://doi.org/10.1021/jf303699t
• Nguyen, N. B., Le, T. T., Kang, S. W., Cha, K. H., Choi, S., Youn, H. Y., Jung, S. H., & Kim, M. (2024). Cornflower Extract and Its Active Components Alleviate Dexamethasone-Induced Muscle Wasting by Targeting Cannabinoid Receptors and Modulating Gut Microbiota. Nutrients, 16(8), 1130. https://doi.org/10.3390/nu16081130