Okres przeziębień i grypy sprzyja pytaniom o to, jak wspierać organizm w codziennym funkcjonowaniu. Wiele osób szuka prostych i dostępnych sposobów, które mogą pomóc przejść ten czas z mniejszą liczbą dolegliwości. Naturalne składniki, codzienne nawyki i rozsądne podejście do zdrowia odgrywają tu ważną rolę. Warto przyjrzeć się zarówno tradycyjnym rozwiązaniom, jak i praktycznym metodom, które można wprowadzić bez większego wysiłku. Jednym z przykładów jest czosnek.

1. Charakterystyka czosnku
2. Pochodzenie czosnku
3. Działanie czosnku na przeziębienie
4. Zastosowanie czosnku
5. Wsparcie działania czosnku
6. Styl życia a przeziębienie i grypa

Charakterystyka czosnku

Czosnek należy do rodziny amarylkowatych i jest bliskim krewnym cebuli, pora oraz szczypiorku, choć wyróżnia się intensywnym aromatem i charakterystyczną, warstwową główką złożoną z pojedynczych ząbków otoczonych cienką, papierową łuską, która może mieć kolor od białego po lekko fioletowy. W uprawie najczęściej spotyka się czosnek pospolity, ale istnieją także odmiany o większych ząbkach, delikatniejszym smaku lub wyraźniejszym zabarwieniu, dzięki czemu różnią się nie tylko aromatem, lecz także zastosowaniem w kuchni.

Pochodzenie czosnku

Czosnek wywodzi się z Azji Środkowej, gdzie od tysięcy lat rośnie w cieplejszym, bardziej suchym klimacie, jednak z czasem został rozpowszechniony na niemal wszystkich kontynentach i dziś uprawia się go zarówno w krajach śródziemnomorskich, jak i w Europie Środkowej, Ameryce Północnej, czy na Bliskim Wschodzie. Dzięki temu stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych roślin przyprawowych na świecie, a jego wygląd i smak są na tyle charakterystyczne, że trudno go pomylić z jakimkolwiek innym warzywem.

Działanie czosnku na przeziębienie

Czosnek od dawna uchodzi za produkt, który może pomagać w okresie zwiększonej zachorowalności na przeziębienia i wiele osób traktuje go jako codzienny element diety wspierający naturalną odporność. Określenie czosnku „naturalnym antybiotykiem” bywa uproszczeniem, ale nie wzięło się znikąd, bo czosnek rzeczywiście wykazuje wyraźne właściwości przeciwdrobnoustrojowe i wspiera mechanizmy odpornościowe, choć robi to łagodniej niż klasyczne leki.

Jego związki siarkowe (w tym allicyna) utrudniają rozwój bakterii i wirusów na błonach śluzowych, a dodatkowo wykazują potencjał ochronny i przeciwzapalny dla tkanek. Pomagają utrzymać sprawniejsze działanie systemów ochronnych składających się z limfocytów oraz komórek NK (natural killers), czyli białych krwinek wyspecjalizowanych w neutralizowaniu drobnoustrojów.

Związki siarkowe z czosnku działają stosunkowo szybko. Wspomagają pierwszą odpowiedź organizmu, dzięki czemu wirusy mają mniej czasu na rozwinięcie pełnych objawów. W badaniach z udziałem ludzi zaobserwowano, że regularne spożywanie czosnku może prowadzić do łagodniejszego przebiegu infekcji. U części osób codzienne dodawanie świeżego czosnku do posiłków przez jesień i zimę skutkuje mniejszą liczbą „słabszych dni”, czyli okresów z katarem, drapaniem w gardle czy uczuciem rozbicia. Działa to szczególnie wtedy, gdy stosuje się go regularnie.

"W kontekście poprawy odporności szalenie istotna jest dbałość o stan naszej flory jelitowej. Nie tylko unikanie przetworzonej żywności, regularna konsumpcja kiszonek, jogurtów i kefirów, ale też suplementacja probiotykami." Agata Bugorska - Dietetyk

Zastosowanie czosnku

Czosnek odgrywa podwójną rolę, bo w kuchni traktuje się go przede wszystkim jako aromatyczną przyprawę, natomiast w zastosowaniach prozdrowotnych liczy się jego skład chemiczny i sposób, w jaki organizm reaguje na aktywne związki siarkowe. W gotowaniu wykorzystuje się go w wielu formach: świeże ząbki dodaje się do sosów, marynat, mięs lub warzyw, a po podsmażeniu nadaje potrawom słodkawy smak.

Surowy czosnek jest znacznie ostrzejszy i wyrazisty. W wielu kuchniach popularny jest także czarny czosnek, czyli czosnek długo fermentowany w kontrolowanej temperaturze, który ma słodkawy, balsamiczny smak i sprawdza się zarówno w daniach wytrawnych, jak i w celach funkcjonalnych ze względu na wysoką zawartość niektórych witamin. W niektórych krajach jada się również czosnek pieczony, bardzo kremowy i wyrazisty.

W kontekście prozdrowotnym kluczowe jest jednak to, że najwięcej aktywnych substancji pojawia się dopiero po rozgnieceniu lub posiekaniu ząbka, bo właśnie wtedy powstaje allicyna, która odpowiada za wiele efektów wspierających odporność. W suplementacji najlepiej wybierać preparaty standaryzowane na zawartość allicyny (charakteryzujące się stałym składem chemicznym)  lub jej prekursorów (substancji przekształcanych w allicynę). Najczęściej stosuje się kapsułki dostarczające około 1-3 mg stabilnej allicyny (około 1%) lub 300-600 mg sproszkowanego czosnku w kapsułce. Przyjmowanie odbywa się raz lub dwa razy dziennie.

Ogólna charakterystyka czosnku

Wsparcie działania czosnku

Uzupełnieniem prozdrowotnego działania czosnku może być zastosowanie tranu lub oleju z wątroby rekina, które dostarczają kwasy omega-3 o działaniu przeciwzapalnym oraz witaminę D3, która reguluje procesy odpornościowe, nerwowe i hormonalne. Wsparcie dla górnych dróg oddechowych oferuje też miód, który zawiera substancje przeciwdrobnoustrojowe i łagodzi stan zapalny gardła.

Co więcej, pozytywny wpływ na ochronę przed przeziębieniami wykazuje dieta zbilansowana pod kątem zawartości białka, błonnika i witaminy C oraz cynku. Białko bezpośrednio wpływa na produkcję komórek odpornościowych, błonnik pobudza mikrobiotę jelitową, która stanowi barierę fizyczną i biochemiczną przed patogenami, natomiast witamina C i cynk wpływają na aktywność komórek odpornościowych.

"W badaniach naukowych wykazano, że allicyna zawarta w czosnku ma właściwości stymulujące białe krwinki, dzięki czemu wspomaga walkę ze stanem chorobowym." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta i Trener

Styl życia a przeziębienie i grypa

Unikanie przeziębień i grypy w dużej mierze opiera się na prostych nawykach, które zmniejszają kontakt z wirusami i wspierają naturalne mechanizmy obronne organizmu poza samą dietą. Najważniejsza jest higiena rąk, bo to właśnie dłonie najczęściej przenoszą wirusy z klamek, telefonów czy poręczy na twarz, a regularne mycie wodą z mydłem znacząco ogranicza ryzyko zakażenia. Duże znaczenie ma także świadome unikanie dotykania okolic nosa, ust i oczu, bo błony śluzowe są najbardziej podatnym miejscem wnikania wirusów.

W okresach zwiększonej zachorowalności warto zadbać o odpowiednią wentylację pomieszczeń, krótkie wietrzenie kilka razy dziennie oraz utrzymywanie umiarkowanej wilgotności powietrza, ponieważ przesuszone śluzówki są bardziej podatne na infekcje. Pomaga także regularna aktywność fizyczna o umiarkowanej intensywności oraz odpowiednia ilość snu.

Źródła:

• Lissiman, E., Bhasale, A. L., & Cohen, M. (2014). Garlic for the common cold. The Cochrane database of systematic reviews, 2014(11), CD006206. https://doi.org/10.1002/14651858.CD006206.pub4
• Josling P. (2001). Preventing the common cold with a garlic supplement: a double-blind, placebo-controlled survey. Advances in therapy, 18(4), 189–193. https://doi.org/10.1007/BF02850113
• Nantz, M. P., Rowe, C. A., Muller, C. E., Creasy, R. A., Stanilka, J. M., & Percival, S. S. (2012). Supplementation with aged garlic extract improves both NK and γδ-T cell function and reduces the severity of cold and flu symptoms: a randomized, double-blind, placebo-controlled nutrition intervention. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 31(3), 337–344. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2011.11.019