Gorzka pomarańcza – działanie i zastosowanie

Zwykła pomarańcza, czyli słodka, którą najczęściej spotykamy w sklepach, różni się wyraźnie od gorzkiej pomarańczy. Różnią się one pochodzeniem i zastosowaniem. Gorzka pomarańcza i jej ekstrakty były badane u ludzi między innymi pod kątem wpływu na metabolizm, czy masę ciała. Chociaż zdecydowanie rzadziej sięga się po nie w chwili ochoty na owoce, to jednak w kontekście pozyskiwania substancji bioaktywnych i produkcji suplementów diety to właśnie gorzkie pomarańcze wiodą prym.

1. Różnice między pomarańczami
2. Zastosowanie gorzkiej pomarańczy
3. Działanie gorzkiej pomarańczy
4. Stosowanie gorzkiej pomarańczy
5. Dla kogo suplementy z synefryną?

Różnice między pomarańczami

Pomarańcze gorzka i słodka różnią się przede wszystkim w smaku. Pomarańcze słodkie, jak sama nazwa wskazuje, są soczyste, orzeźwiające i chętnie jedzone na surowo. Mają miękką, łatwo oddzielającą się skórkę, a ich miąższ jest pełen soku, dlatego świetnie nadają się do bezpośredniego spożycia, wyciskania soków, czy dodawania do deserów. Gorzka pomarańcza z kolei ma grubą, twardą skórkę i miąższ, którego smak jest intensywnie kwaśno-gorzki, przez co rzadko jada się ją na surowo.

Różnice istnieją nawet pod kątem botanicznym. Pomarańcza słodka to odrębny gatunek Citrus sinensis, a gorzka pomarańcza to Citrus aurantium. Choć obie należą do rodziny rutowatych, mają nieco odmienną genetykę. Ich drzewa też wyglądają inaczej.

Drzewo gorzkiej pomarańczy ma ciemniejsze liście i większe. Pomarańcza słodka wywodzi się z południowych Chin i Indii, a do Europy dotarła stosunkowo późno. Dziś jest jednym z najczęściej uprawianych cytrusów na świecie. Gorzka pomarańcza trafiła na kontynent dużo wcześniej, przywieziona przez Arabów do Hiszpanii i Sycylii, i przez długi czas była jedynym znanym Europejczykom gatunkiem. Do dziś można ją zobaczyć rosnącą w śródziemnomorskich miastach, gdzie jej drzewa zdobią ulice.

Zastosowanie gorzkiej pomarańczy

Wartości odżywcze pomarańczy gorzkiej i słodkiej nieco się różnią. Oba gatunki dostarczają witaminy C, flawonoidów i olejków eterycznych, ale w gorzkiej pomarańczy szczególnie dużo jest gorzkich glikozydów i alkaloidów, takich jak synefryna. To właśnie ona sprawia, że ekstrakty z gorzkiej pomarańczy stosowane są w suplementach diety. Zwykłe pomarańcze nie zawierają takich ilości synefryny, dlatego są zdecydowanie łagodniejsze i lepiej tolerowane.

W kuchni drogi pomarańcz rozchodzą się jeszcze bardziej. Słodka pomarańcza jest owocem deserowym, który trafia do sałatek, ciast, napojów, a nawet dań mięsnych. Gorzka pomarańcza natomiast ceniona jest głównie jako surowiec do przetworów. To z niej powstaje klasyczna marmolada, szczególnie popularna w Anglii, a także aromatyczne likiery takie jak Curacao. Skórka gorzkiej pomarańczy, bogata w olejki, ma intensywny zapach i bywa wykorzystywana w perfumerii oraz w produkcji olejku eterycznego o właściwościach aromaterapeutycznych.

Działanie gorzkiej pomarańczy

Sybefryna

Najczęściej analizowanym składnikiem bioaktywnym w gorzkiej pomarańczy jest synefryna, czyli substancja z grupy alkaloidów (jak np. kofeina) o budowie i działaniu podobnym do neurohormonu adrenaliny (epinefryny). Badano ją m.in. w kontekście redukcji masy ciała. 

Wpływ na metabolizm

Jeśli chodzi o spoczynkową przemianę materii, w kilku niewielkich badaniach obserwowano niewielki wzrost tempa metabolizmu po podaniu ekstraktu z gorzkiej pomarańczy. W innych próbach takiego efektu nie było, jednak warto podkreślić, że parametry bezpieczeństwa pozostawały w granicach normy. Różnice w działaniu mogą wynikać z dawki, stylu życia, a także z tego, czy stosuje się samą synefrynę, czy też z dodatkiem innych bioaktywnych związków roślinnych.

"Synefryna podnosi termogenezę skuteczniej, niż kofeina, jednak wraz z kofeiną uzupełnia się jej działanie. Oba składniki są podstawowym elementem dobrej jakości spalacza i powinny być brane pod uwagę, gdy szukacie czegoś naprawdę mocnego." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Zastosowanie w sporcie

Krótkie eksperymenty z udziałem sportowców pokazały, że jednorazowa dawka synefryny może zmieniać sposób, w jaki organizm korzysta ze źródeł energii podczas wysiłku. Może przesuwać równowagę w stronę większego zużywania tłuszczu przy umiarkowanej intensywności ćwiczeń. Zaobserwowano to głównie u mężczyzn, natomiast w analogicznych próbach z kobietami efekt był znacznie słabszy albo nieobecny.

Aromaterapia

Poza kontekstem odchudzania, czy sportu, gorzka pomarańcza ma też zupełnie inne zastosowanie. Olejek eteryczny, który jest pozyskiwany ze skórki pomarańczy, wykorzystywany jest w aromaterapii, czyli terapii zapachem. W badaniach z pacjentami poddawanymi stresującym zabiegom medycznym, a także w badaniach z kobietami w ciąży, wdychanie zapachu olejku przez kilkanaście minut związane było z obniżeniem poziomu odczuwanego lęku i poprawą subiektywnego samopoczucia. To działanie prawdopodobnie związane jest z oddziaływaniem lotnych składników na układ nerwowy poprzez bodźce węchowe i emocjonalne.

Ogólna charakterystyka gorzkiej pomarańczy

Stosowanie gorzkiej pomarańczy

Najczęściej spotykaną formą gorzkiej pomarańczy w suplementach są standaryzowane ekstrakty ze skórki lub owocu, w których zawartość synefryny określona jest procentowo. Typowe dawki mieszczą się zwykle w zakresie 10-20 mg substancji aktywnej. Zazwyczaj suplementy nie zawierają samej gorzkiej pomarańczy, ale są częścią mieszanek termogenicznych, czyli takich, które mają nasilać produkcję ciepła w organizmie.

Dla kogo suplementy z synefryną?

W produktach takich gorzką pomarańczę łączy się z zieloną herbatą, guaraną, czy kapsaicyną (z ostrych papryczek) oraz kwasem hydroksycytrynowym (z tamaryndowca). Produkty takie mają na celu głównie hamowanie zmęczenia oraz apetytu. Najczęściej kierowane są do osób chcących wspomóc redukcję masy ciała, sportowców szukających sposobów na poprawę spalania tłuszczu podczas treningu, a także użytkowników preparatów przedtreningowych, którzy liczą na dodatkowy efekt pobudzający na przykład po ciężkim dniu pracy.

Źródła:

• Tan, L., Liao, F. F., Long, L. Z., Ma, X. C., Peng, Y. X., Lu, J. M., Qu, H., & Fu, C. G. (2023). Essential oils for treating anxiety: a systematic review of randomized controlled trials and network meta-analysis. Frontiers in public health, 11, 1144404. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1144404
• Gutiérrez-Hellín, J., & Del Coso, J. (2016). Acute p-synephrine ingestion increases fat oxidation rate during exercise. British journal of clinical pharmacology, 82(2), 362–368. https://doi.org/10.1111/bcp.12952
• Gutiérrez-Hellín, J., Ruiz-Moreno, C., & Del Coso, J. (2020). Acute p-synephrine ingestion increases whole-body fat oxidation during 1-h of cycling at Fatmax. European journal of nutrition, 59(7), 3341–3345. https://doi.org/10.1007/s00394-019-02101-6
• Gutiérrez-Hellín, J., Aguilar-Navarro, M., Ruiz-Moreno, C., Muñoz, A., Amaro-Gahete, F. J., Posada-Ayala, M., López-Samanes, Á., Del Coso, J., & Varillas-Delgado, D. (2022). Effect of p-Synephrine on Fat Oxidation Rate during Exercise of Increasing Intensity in Healthy Active Women. Nutrients, 14(20), 4352. https://doi.org/10.3390/nu14204352
• Ratamess, N. A., Bush, J. A., Stohs, S. J., Ellis, N. L., Vought, I. T., O'Grady, E. A., Kuper, J. D., Hasan, S. B., Kang, J., & Faigenbaum, A. D. (2018). Acute cardiovascular effects of bitter orange extract (p-synephrine) consumed alone and in combination with caffeine in human subjects: A placebo-controlled, double-blind study. Phytotherapy research : PTR, 32(1), 94–102. https://doi.org/10.1002/ptr.5953