Hibiskus kwiat - lecznicze właściwości, działanie

Hibiscus sabdariffa, znany również jako ketmia szczawiowa, to roślina ceniona zarówno za walory smakowe, jak i potencjalne właściwości prozdrowotne. Jej intensywnie czerwone barwniki stosowane są nie tylko przy robieniu naparów do picia, ale też jako cenne źródło naturalnych przeciwutleniaczy. Napar z hibiskusa tradycyjnie serwowany jest podczas uroczystości weselnych, symbolizuje radość i dobrobyt, a także jest popularny podczas miesiąca Ramadanu, gdzie często spożywany jest na zakończenie postu.

1. Wygląd hibiskusa
2. Występowanie hibiskusa
3. Właściwości smakowe hibiskusa
4. Herbaty, napary i desery
5. Właściwości prozdrowotne i działanie hibiskusa

Wygląd hibiskusa

Hibiscus sabdariffa to roślina zielna lub półkrzew należący do rodziny ślazowatych (Malvaceae), charakteryzujący się wyrazistym, tropikalnym wyglądem i intensywnym zabarwieniem części nadziemnych. Roślina osiąga zwykle wysokość od 1,5 do 2,5 metra i ma silnie rozgałęzioną łodygę pokrytą drobnymi włoskami, o czerwonawym lub purpurowym zabarwieniu, szczególnie intensywnym w okolicach szypułek i działek kielicha. Liście są dłoniaste, głęboko powcinane, z wyraźnym unerwieniem i ząbkowanym brzegiem.

Kwiaty są duże, pojedyncze, pięciopłatkowe, barwy żółtawej do jasnokremowej, z charakterystycznym ciemnoczerwonym środkiem. Wyróżniają się talerzykowatymi kielichami, które po przekwitnięciu przekształcają się w mięsiste, grube i mięsiste działki kielicha. To właśnie one są najczęściej wykorzystywane w celach kulinarnych i leczniczych, po wysuszeniu lub ekstrakcji.

Występowanie hibiskusa

Hibiskus występuje naturalnie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, przede wszystkim w Afryce Północnej i Subsaharyjskiej, Azji Południowo-Wschodniej, Indiach oraz Ameryce Środkowej i Południowej, a także jest szeroko uprawiany w krajach takich jak Sudan, Egipt, Meksyk, Tajlandia czy Indie, skąd pochodzi wiele surowców dostępnych na rynku międzynarodowym. Dzięki swoim walorom użytkowym i stosunkowo małym wymaganiom uprawowym stał się popularny również w uprawach przemysłowych i ogrodnictwie tropikalnym, a jego różne odmiany są wykorzystywane zarówno do produkcji branży spożywczej, jak i w przemyśle farmaceutycznym oraz kosmetycznym.

Właściwości smakowe hibiskusa

Hibiskus, zwłaszcza jego mięsiste, zasuszone działki kielicha, charakteryzuje się wyrazistym, kwaskowatym smakiem, który często porównuje się do żurawiny lub czerwonych porzeczek, z delikatnie owocowym i lekko cierpkim posmakiem. Ta naturalna kwasowość wynika głównie z obecności organicznych kwasów, takich jak kwas cytrynowy, jabłkowy i winowy, które nadają naparom orzeźwiający charakter.

Smak hibiskusa jest intensywny, a jednocześnie dobrze komponuje się z innymi składnikami, co czyni go popularnym dodatkiem do mieszanek herbacianych, zarówno w wersjach ziołowych, jak i owocowych. W naparach hibiskus często łączy się z suszonymi owocami, skórką cytrusów, miętą, cynamonem, imbirem lub trawą cytrynową, co łagodzi jego naturalną kwasowość i nadaje napojowi bardziej złożony, owocowo-korzenny aromat.

Herbaty, napary i desery

Do herbat wykorzystywany jest najczęściej w postaci suszonych działek kielicha, z których przygotowuje się napar poprzez zalanie wrzątkiem i parzenie przez około 10–15 minut. Napój taki można pić zarówno na ciepło, jak i na zimno, często z dodatkiem miodu, cukru, soku z limonki lub mięty, zwłaszcza w wersjach tradycyjnych, np. w Egipcie, Sudanie, czy Meksyku, gdzie znany jest jako karkade lub agua de Jamaica. Poza zastosowaniem w naparach hibiskus jest również wykorzystywany jako naturalny barwnik spożywczy dzięki intensywnej czerwono-bordowej barwie antocyjanin, które nadają kolor nie tylko napojom, ale też galaretkom, dżemom, lodom, wypiekom i deserom mlecznym.

Ogólna charakterystyka hibiskusa

Właściwości prozdrowotne i działanie hibiskusa

Badania kliniczne nad działaniem hibiskusa wśród ludzi wykazały zróżnicowane, choć niekiedy obiecujące efekty w kontekście wspierania leczenia cukrzycy, zaburzeń lipidowych i nadciśnienia tętniczego, przy czym dowody te mają istotne ograniczenia, takie jak mała liczba uczestników, różnorodność metodologiczna i krótki czas trwania interwencji.

W przeglądzie z analizą uśrednionych wyników z sześciu badań klinicznych kontrolowanych przez zastosowanie placebo i obejmujących 339 osób z nadwagą lub otyłością nie wykazano istotnego wpływu suplementacji ekstraktem z hibiskusa lub jego herbatą na redukcję masy ciała, wskaźnika masy ciała (BMI), obwodu talii czy stosunku talii do bioder, przy czym nie odnotowano również efektów niepożądanych, co może świadczyć o względnym bezpieczeństwie stosowania.

Na cholesterol 

W zakresie działania przeciwcukrzycowego metaanaliza danych z badań z udziałem osób z zaburzoną gospodarką węglowodanową wykazała istotne statystycznie obniżenie stężenia glukozy na czczo oraz cholesterolu frakcji LDL (lipoproteiny o niskiej gęstości), jednak bez znaczących zmian w poziomie cholesterolu całkowitego, frakcji HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości) i triglicerydów, co sugeruje wybiórcze, lecz potencjalnie korzystne działanie hibiskusa na wybrane parametry metaboliczne u osób z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym.

Kolejna metaanaliza dziewięciu badań obejmujących 503 osoby z zespołem metabolicznym i pokrewnymi zaburzeniami wskazała na umiarkowaną, lecz istotną redukcję cholesterolu całkowitego i LDL, bez wpływu na poziom triglicerydów, a także brak istotnych działań niepożądanych.

Nadciśnienie 

Przegląd trzynastu eksperymentów z udziałem 1205 pacjentów z nadciśnieniem wykazał, że hibiskus znacząco obniża ciśnienie skurczowe i rozkurczowe u osób z łagodnym do umiarkowanego nadciśnieniem tętniczym, choć nie był skuteczny u pacjentów z nadciśnieniem współwystępującym z zespołem metabolicznym, ani nie przewyższał skutecznością leków hipotensyjnych (obniżających ciśnienie), ani innych preparatów ziołowych.

Podobne wyniki przyniosła kolejna analiza siedmiu badań z udziałem 362 osób dorosłych, w której wykazano istotne obniżenie ciśnienia tętniczego oraz poziomu glukozy na czczo po spożyciu hibiskusa, przy braku wyraźnych efektów w odniesieniu do lipidogramu, choć zaznaczono trend w kierunku redukcji LDL.

Źródła:

• Olasehinde TA, Ekundayo TC, Okaiyeto K, Olaniran AO. Hibiscus sabdariffa (Roselle) calyx: a systematic and meta-analytic review of memory-enhancing, anti-neuroinflammatory and antioxidative activities. Inflammopharmacology. 2023;31(1):231-240. doi:10.1007/s10787-022-01101-z
• Dilokthornsakul P, Rattanachaisit N, Thimkorn P, Pongpattanawut S, Dilokthornsakul W, Dhippayom T. Clinical effects of Hibiscus sabdariffa Linn. on obesity treatment: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Complement Ther Med. 2024;84:103063. doi:10.1016/j.ctim.2024.103063
• Bule M, Albelbeisi AH, Nikfar S, Amini M, Abdollahi M. The antidiabetic and antilipidemic effects of Hibiscus sabdariffa: A systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Food Res Int. 2020;130:108980. doi:10.1016/j.foodres.2020.108980
• Zhang B, Yue R, Wang Y, et al. Effect of Hibiscus sabdariffa (Roselle) supplementation in regulating blood lipids among patients with metabolic syndrome and related disorders: A systematic review and meta-analysis. Phytother Res. 2020;34(5):1083-1095. doi:10.1002/ptr.6592
• Abdelmonem M, Ebada MA, Diab S, et al. Efficacy of Hibiscus sabdariffa on Reducing Blood Pressure in Patients With Mild-to-Moderate Hypertension: A Systematic Review and Meta-Analysis of Published Randomized Controlled Trials. J Cardiovasc Pharmacol. 2022;79(1):e64-e74. doi:10.1097/FJC.0000000000001161
• Najafpour Boushehri S, Karimbeiki R, Ghasempour S, et al. The efficacy of sour tea (Hibiscus sabdariffa L.) on selected cardiovascular disease risk factors: A systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Phytother Res. 2020;34(2):329-339. doi:10.1002/ptr.6541