IMO zespół rozrostu metanogenów w jelicie cienkim - objawy, przyczyny

Wykrywanie zaburzeń dotyczących przewodu pokarmowego bywa trudne, ponieważ wiele z nich daje niespecyficzne objawy i może przypominać inne problemy zdrowotne. Jednym z takich przykładów jest zespół rozrostu metanogenów w jelicie cienkim, określany skrótem IMO (Intestinal Methanogen Overgrowth). W przeciwieństwie do klasycznych zaburzeń bakteryjnych w jelicie cienkim problem ten wiąże się z nadmierną obecnością mikroorganizmów wytwarzających metan. Objawy tego mogą być przewlekłe i zmienne.

1. Objawy IMO
2. Przyczyny IMO

Objawy IMO

Objawy zespołu rozrostu metanogenów w jelicie cienkim bywają różnorodne i dotyczą codziennego funkcjonowania przewodu pokarmowego. Jednym z najczęściej zgłaszanych problemów są przewlekłe wzdęcia. U wielu osób brzuch staje się wyraźnie napięty lub powiększony w ciągu dnia, szczególnie po posiłkach. Charakterystyczne bywa również uczucie ciężkości w jamie brzusznej oraz wolniejsze trawienie pokarmu. W części przypadków pojawia się także uczucie pełności nawet po niewielkim posiłku.

Dość typowym objawem jest skłonność do zaparć. W przeciwieństwie do niektórych innych zaburzeń jelitowych biegunka pojawia się rzadziej. Wypróżnienia mogą być nieregularne, a przerwy między nimi wydłużone. Część osób zauważa także twardą konsystencję stolca oraz uczucie niepełnego wypróżnienia.

Wśród objawów pojawia się również nadmierne gromadzenie gazów w przewodzie pokarmowym. Może to powodować uczucie przelewania w brzuchu lub częste oddawanie gazów. U niektórych osób dochodzi także do bólu brzucha o umiarkowanym nasileniu, który bywa zmienny w ciągu dnia. Dolegliwości te często nasilają się po posiłkach zawierających większe ilości węglowodanów fermentujących (np. z owoców).

Część pacjentów zgłasza także objawy niebezpośrednio związane z jelitami. Wśród nich pojawia się uczucie zmęczenia, obniżenie poziomu energii w ciągu dnia lub trudności z koncentracją. Standardową metodą wykrywania zespołu rozrostu metanogenów w jelicie cienkim jest wodorowo-metanowy test oddechowy polegający na pomiarze stężenia gazów w wydychanym powietrzu po podaniu określonego substratu, najczęściej laktulozy lub glukozy.

Przykładowe bakterie produkujące metan (metanogeny)

Przyczyny IMO

Przyczyny zespołu rozrostu metanogenów w jelicie cienkim są złożone i zwykle wynikają z kilku nakładających się czynników. Jednym z najczęściej wskazywanych mechanizmów jest spowolnienie motoryki jelit, czyli wolniejszy ruch treści pokarmowej w przewodzie pokarmowym. W takich warunkach mikroorganizmy mają więcej czasu na namnażanie się w miejscach, w których ich liczba powinna być niewielka. Dotyczy to zwłaszcza jelita cienkiego, które u zdrowych osób zawiera znacznie mniej mikroorganizmów, niż jelito grube.

Infekcje 

Znaczenie mogą mieć także wcześniejsze infekcje przewodu pokarmowego. Po przebyciu zakażeń bakteryjnych (na przykład Campylobacter jejuni, Salmonella enterica, Escherichia coli) lub wirusowych (między innymi norowirusów, rotawirusów lub adenowirusów jelitowych) część osób doświadcza długotrwałych zmian w funkcjonowaniu jelit. Zmiany te mogą obejmować zarówno motorykę przewodu pokarmowego, jak i skład mikroorganizmów zasiedlających jelita.

"Przy zaparciach dieta musi obfitować w błonnik rozpuszczalny (siemię lniane, owies) tworzący żelową bazę oraz aminokwasy z kolagenu (wywary kostne), które są fizycznym budulcem mucyny. Niezbędnym elementem jest włączenie źródeł maślanu, takich jak masło i sery dojrzewające, oraz skrobi opornej (wystudzone ziemniaki, ryż), która po sfermentowaniu w jelitach stymuluje komórki do wydzielania ochronnego śluzu." Łukasz Domeracki - Dietetyk

Inne zaburzenia i choroby

Kolejnym czynnikiem przyczynowym w IMO mogą być zaburzenia w budowie lub funkcjonowaniu przewodu pokarmowego. Dotyczy to między innymi sytuacji po operacjach jamy brzusznej, obecności zrostów lub zmian w anatomii jelit. Takie warunki mogą powodować wolniejszy przepływ treści pokarmowej lub tworzenie miejsc, w których łatwiej dochodzi do namnażania mikroorganizmów. Istotne mogą być także niektóre choroby przewlekłe. Wśród nich wymienia się między innymi zaburzenia metaboliczne, na przykład cukrzycę, choroby neurologiczne, takie jak choroba Parkinsona, oraz niektóre schorzenia autoimmunologiczne, między innymi twardzinę układową lub choroby autoimmunologiczne tarczycy.

Styl życia

W praktyce klinicznej zwraca się także uwagę na czynniki związane z codziennym stylem życia. Długotrwałe stosowanie niektórych leków, zwłaszcza leków zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego, części antybiotyków, leków przeciwbólowych oraz niektórych preparatów spowalniających perystaltykę, może zaburzać naturalne warunki panujące w przewodzie pokarmowym. Ważne są też zmiany w sposobie odżywiania, między innymi dieta uboga w błonnik pokarmowy, nieregularne jedzenie, duża ilość żywności wysoko przetworzonej, czy alkoholu.

Źródła: 

• Kim G, Deepinder F, Morales W, et al. Methanobrevibacter smithii is the predominant methanogen in patients with constipation-predominant IBS and methane on breath. Dig Dis Sci. 2012;57(12):3213-3218. doi:10.1007/s10620-012-2197-1
• Mafra D, Ribeiro M, Fonseca L, et al. Archaea from the gut microbiota of humans: Could be linked to chronic diseases?. Anaerobe. 2022;77:102629. doi:10.1016/j.anaerobe.2022.102629
• Madigan KE, Bundy R, Weinberg RB. Distinctive Clinical Correlates of Small Intestinal Bacterial Overgrowth with Methanogens. Clin Gastroenterol Hepatol. 2022;20(7):1598-1605.e2. doi:10.1016/j.cgh.2021.09.035