Kiedy brać selen rano czy wieczorem?

Selen to pierwiastek, którego zapotrzebowanie wyraża się w tak małych ilościach, że łatwo przeoczyć jego znaczenie. Jego obecność w pożywieniu zaczyna się w glebie, bo to właśnie od jej składu zależy, ile selenu trafi najpierw do roślin, a potem do zwierząt, które te rośliny jedzą. W niektórych rejonach świata produkty spożywcze są zdecydowanie bogatsze w selen, a w innych uboższe, co może wpływać na zdrowie całych populacji. Kiedy zaobserwuje się u siebie pierwsze objawy niedoboru selenu, warto wiedzieć, kiedy i jak go stosować.

1. Działanie selenu w układzie odpornościowym
2. Suplementacja selenem a odporność
3. Działanie selenu w tarczycy
4. Suplementacja selenem a tarczyca
5. Pora stosowania selenu

Działanie selenu w układzie odpornościowym

Najważniejszym obszarem działania selenu jest wspieranie ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym, czyli stanem, w którym w organizmie gromadzi się zbyt dużo cząsteczek mogących zaburzać pracę tkanek (wolne rodniki). W prawidłowych warunkach są one szybko neutralizowane przez naturalny system antyoksydacyjny, jednak gdy jego działanie jest osłabione lub tempo powstawania takich cząsteczek rośnie, równowaga zostaje naruszona.

Selen uczestniczy w tworzeniu ważnych enzymów, w tym peroksydazy glutationowej, które pomagają przywracać równowagę i chronić komórki przed niekorzystnymi zmianami. Stabilne działanie tego systemu jest potrzebne zarówno w codziennym funkcjonowaniu, jak i w sytuacjach zwiększonego obciążenia organizmu.

Suplementacja selenem a odporność

U osób z niedoborem selenu po suplementacji obserwowano poprawę działania limfocytów (białych krwinek) i komórek NK (natural killer, czyli komórek odpowiedzialnych za szybkie niszczenie zakażonych lub uszkodzonych komórek).

W przeglądach wyników badań z udziałem ludzi odnotowano wzrost aktywności enzymów chroniących komórki przed stresem oksydacyjnym, takich jak GPx (glutathione peroxidase, czyli peroksydaza glutationowa), oraz spadek markerów uszkodzeń wywołanych wolnymi rodnikami. Działanie to jest istotne m.in. u osób obciążonych przewlekłym stresem, chorobami lub niepełnowartościową dietą.

Działanie selenu w tarczycy

Drugim kluczowym obszarem, w którym selen odgrywa istotną rolę, jest praca tarczycy. Gruczoł ten odpowiada za produkcję hormonów regulujących tempo przemian metabolicznych, poziom energii, ciepłotę ciała, czy wiele procesów związanych z układem nerwowym.

Selen bierze udział w przekształcaniu hormonów tarczycowych do ich aktywnej formy oraz pomaga chronić tarczycę przed stresem oksydacyjnym. Umożliwia to utrzymanie bardziej stabilnego poziomu hormonów i sprawniejszej pracy tarczycy. Jest to szczególnie ważne u osób z chorobami autoimmunologicznymi tarczycy, ponieważ selen może wpływać na to, jak układ odpornościowy reaguje na ten narząd.

Suplementacja selenem a tarczyca

Po wynikach badań klinicznych coraz wyraźniej widać, że suplementacja selenem może być naprawdę pomocna u osób, które mają jego niski poziom. W chorobach tarczycy o podłożu autoimmunologicznym opisano, że podawanie selenu może wspierać zrównoważoną pracę układu odpornościowego, co w wielu badaniach łączyło się ze spadkiem przeciwciał anty-TPO (anty-thyroid peroxidase, czyli przeciwciała przeciw peroksydazie tarczycowej) i lepszym samopoczuciem pacjentów. 

Nowsze analizy sugerują także poprawę wartości TSH (thyroid-stimulating hormone, czyli hormon tyreotropowy), jeśli tarczyca nie jest jeszcze ustabilizowana leczeniem. Takie zmiany często wskazują, że tarczyca dzięki suplementacji selenem może funkcjonować w bardziej stabilny i przewidywalny sposób.

Szacunkowa zawartość selenu w wybranych produktach spożywczych 

Pora stosowania selenu

Najwygodniejszym i najlepiej przebadanym sposobem suplementacji selenu jest stosowanie go w formie selenometioniny, ponieważ organizm wchłania ją najłatwiej i utrzymuje jej poziom stabilniej niż w innych postaciach. W większości badań klinicznych stosowano dawki w przedziale 100 - 200 µg dziennie, co zwykle wystarcza do wyrównania niedoborów, a jednocześnie pozostaje bezpieczne przy dłuższym stosowaniu. Selen można przyjmować o dowolnej porze dnia, ale wiele osób wybiera poranek. Najważniejsze jest to, aby zażywać go z posiłkiem, co poprawia wchłanianie. Nie ma przeciwwskazań do stosowania wieczorem. 

Źródła:

• Huwiler, V. V., Maissen-Abgottspon, S., Stanga, Z., Mühlebach, S., Trepp, R., Bally, L., & Bano, A. (2024). Selenium Supplementation in Patients with Hashimoto Thyroiditis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Thyroid : official journal of the American Thyroid Association, 34(3), 295–313. https://doi.org/10.1089/thy.2023.0556
• Kiremidjian-Schumacher, L., Roy, M., Wishe, H. I., Cohen, M. W., & Stotzky, G. (1994). Supplementation with selenium and human immune cell functions. II. Effect on cytotoxic lymphocytes and natural killer cells. Biological trace element research, 41(1-2), 115–127. https://doi.org/10.1007/BF02917222
• Huang, Z., Rose, A. H., & Hoffmann, P. R. (2012). The role of selenium in inflammation and immunity: from molecular mechanisms to therapeutic opportunities. Antioxidants & redox signaling, 16(7), 705–743. https://doi.org/10.1089/ars.2011.4145