Dysbakterioza jelitowa – co to takiego Przyczyny, objawy

Dysbakterioza jelitowa to zaburzenie składu i aktywności drobnoustrojów zasiedlających przewód pokarmowy (mikrobioty). Oznacza to, że w jelitach zmieniają się proporcje między bakteriami uznawanymi za korzystne a tymi, których nadmierny rozrost może sprzyjać dolegliwościom. Coraz częściej mówi się o tym problemie, ponieważ sposób odżywiania, stres, leki i styl życia wyraźnie wpływają na mikrobiotę jelitową. Znaczenie ma też to, że zaburzenia tego typu wiąże się również z odpornością i samopoczuciem psychicznym.

1. Przyczyny dysbakteriozy
2. Objawy dysbakteriozy

Przyczyny dysbakteriozy

Dieta i alkohol

Do najczęstszych przyczyn dysbakteriozy jelitowej należą dieta, niektóre leki oraz styl życia. W przypadku diety duże znaczenie ma zbyt mała ilość warzyw, owoców, nasion roślin strączkowych i pełnych zbóż, ponieważ to właśnie te produkty dostarczają składników stanowiących pożywkę dla korzystnych bakterii. Negatywnie działa także nadmiar alkoholu, duża ilość cukrów prostych, monotonne menu i częste sięganie po fast food.

Antybiotyki i inne leki

Antybiotyki są jednym z najlepiej znanych czynników zaburzających mikrobiotę, ponieważ oprócz bakterii chorobotwórczych usuwają także część bakterii naturalnie bytujących w jelitach, a odbudowa ich składu może trwać tygodnie lub miesiące. Znaczenie mają również inne leki, zwłaszcza inhibitory pompy protonowej stosowane przy zgadze, niesteroidowe leki przeciwzapalne, środki przeczyszczające używane przewlekle oraz niektóre preparaty wpływające na motorykę przewodu pokarmowego. Ryzyko może nasilać się po infekcjach żołądkowo-jelitowych, zatruciach pokarmowych, długotrwałych biegunkach, restrykcyjnych dietach redukcyjnych i długich okresach nieregularnego jedzenia.

Choroby przewodu pokarmowego

Nasileniu zaburzeń sprzyjają też przewlekłe choroby przewodu pokarmowego, w tym zespół jelita drażliwego, nieswoiste choroby zapalne jelit, celiakia, zaburzenia wydzielania żółci i enzymów trawiennych oraz przerost bakteryjny jelita cienkiego.

Inne czynniki

Wśród osób z otyłością, insulinoopornością i cukrzycą typu 2 również częściej obserwuje się niekorzystne zmiany w mikrobiocie. Znaczenie ma ponadto palenie tytoniu oraz brak aktywności fizycznej. W praktyce zwykle nie działa jeden czynnik, lecz kilka jednocześnie, przez co zaburzenia utrwalają się i dają bardziej nasilone objawy.

Przykłady korzystnych dla zdrowia i potencjalnie zagrażających zdrowiu bakterii w jelitach

Objawy dysbakteriozy

Problemy jelitowe

Objawy dysbakteriozy jelitowej nie są całkowicie swoiste, dlatego mogą przypominać wiele innych problemów ze strony przewodu pokarmowego. Najczęściej pojawiają się wzdęcia, nadmierne gazy, uczucie przelewania w jelitach, bóle brzucha, uczucie pełności po posiłku, zaparcia, biegunki albo naprzemienne występowanie obu tych problemów.

Nietolerancje pokarmowe i pogorszenie samopoczucia

U części osób występuje też gorsza tolerancja niektórych produktów, zwłaszcza mleka, cebuli, czosnku, roślin strączkowych, pszenicy lub bardzo tłustych potraw, choć sama nietolerancja nie potwierdza jeszcze dysbakteriozy. Możliwe są także objawy mniej oczywiste, takie jak przewlekłe zmęczenie, pogorszenie samopoczucia, uczucie ciężkości po jedzeniu, nieprzyjemny zapach stolca, częstsze infekcje i wahania rytmu wypróżnień.

Diagnostyka

Diagnostyka powinna zaczynać się od dokładnego wywiadu: trzeba ocenić sposób żywienia, wcześniejsze antybiotykoterapie, choroby przewlekłe, przyjmowane leki, podróże, infekcje jelitowe oraz czas trwania objawów. Bardzo ważna jest też charakterystyka stolca, obecność krwi, śluzu, spadku masy ciała, gorączki i dolegliwości nocnych, ponieważ takie cechy wymagają szerszej diagnostyki w kierunku chorób organicznych.

"Naukowcy twierdzą, że bakterie probiotyczne odpowiadają między innymi za przebudowę kostną, ich mineralizację, gęstość i odporność na odkształcenia. Porównali oni również mikrobiom osób dotkniętych osteoporozą oraz osób ze zdrowym szkieletem i zauważyli między nimi znaczące różnice. Bakterie probiotyczne nie tylko wspomagają budowę kości poprzez produkcję specyficznych metabolitów, ale również odpowiadają za wchłanianie wapnia." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Nie rozpoznaje się dysbakteriozy na podstawie pojedynczego objawu ani po samym komercyjnym badaniu mikrobioty. Analiza mikrobioty kału może opisywać skład bakterii, ale nie stanowi samodzielnego narzędzia do stawiania rozpoznania i nie zawsze przekłada się na konkretne decyzje kliniczne.

Badania uzupełniające

Badania uzupełniające obejmują morfologię krwi, wskaźniki stanu zapalnego, badania w kierunku celiakii, ocenę kału na krew utajoną, czasem kalprotektynę kałową oraz badania wykluczające zakażenia. W przypadku podejrzenia przerostu bakteryjnego jelita cienkiego pomocne bywają testy oddechowe z laktulozą lub glukozą, choć ich interpretacja wymaga ostrożności.

Źródła:

• Carías Domínguez, A. M., de Jesús Rosa Salazar, D., Stefanolo, J. P., Cruz Serrano, M. C., Casas, I. C., & Zuluaga Peña, J. R. (2025). Intestinal Dysbiosis: Exploring Definition, Associated Symptoms, and Perspectives for a Comprehensive Understanding - a Scoping Review. Probiotics and antimicrobial proteins, 17(1), 440–449. https://doi.org/10.1007/s12602-024-10353-w
• Alagiakrishnan, K., Morgadinho, J., & Halverson, T. (2024). Approach to the diagnosis and management of dysbiosis. Frontiers in nutrition, 11, 1330903. https://doi.org/10.3389/fnut.2024.1330903
• Barko, P. C., McMichael, M. A., Swanson, K. S., & Williams, D. A. (2018). The Gastrointestinal Microbiome: A Review. Journal of veterinary internal medicine, 32(1), 9–25. https://doi.org/10.1111/jvim.14875