Podwyższone AST – co to jest? Normy, badanie

Badanie AST, wykonywane na podstawie próbki krwi żylnej, pobranej od pacjenta, jest jednym z rutynowych badań w diagnostyce oraz ocenie i różnicowaniu chorób wątroby. Ponieważ jednak specyficzność AST dla wątroby jest mniejsza niż specyficzność enzymu ALT, dlatego zwykle oba te badania zlecane są jednocześnie, a lekarz ustala diagnozę na podstawie stosunku jednego do drugiego enzymu, czyli tzw. wskaźnika de Ritisa.

1. Co warto wiedzieć o AST?
2. Dlaczego i kiedy wzrasta AST?
3. AST i ALT w normach
4. Jak ominąć gabinet lekarski?
5. Więcej o NAFLD
6. Przyczyny NAFLD
7. Po pierwsze – nie szkodzić
8. Najskuteczniejsze lekarstwo
9. Jak pomóc…?
10. A co z suplementami?

Co warto wiedzieć o AST?

Aminotransferaza asparaginianowa (AST) jest enzymem wewnątrzkomórkowym, występującym w postaci mitochondrialnej i cytoplazmatycznej, w wielu tkankach naszego organizmu oraz w erytrocytach i leukocytach krwi. Największą aktywnością AST charakteryzują się komórki wątroby oraz mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego, a w mniejszych stężeniach enzym ten występuje również w trzustce, nerkach, śledzionie, płucach i mózgu.

AST należy do transferaz przenoszących grupy aminowe z aminokwasów na α-ketokwasy, w związku z czym jest bardzo ważnym enzymem w przemianach aminokwasów pochodzących z białek. Ze względu na fizjologicznie niskie stężenie kwasu L-asparaginowego we krwi, aminotransferaza asparaginianowa jest jedynym enzymem dostarczającym ten aminokwas jako substrat do wielu procesów metabolicznych, takich jak cykl mocznikowy oraz synteza nukleotydów purynowych i pirymidynowych w wątrobie, synteza L-argininy w nerkach oraz cykl nukleotydów purynowych w mózgu i mięśniach szkieletowych.

AST uczestniczy także w powstawaniu kwasu D-asparaginowego, regulującego na wielu poziomach procesy metaboliczne, przebiegające w naszym organizmie. Ponadto AST wchodzi w skład tzw. czółenka jabłczanowo-asparaginianowego, produkującego ATP m.in. w mięśniu sercowym, bierze udział w procesach produkcji glukozy w wątrobie i nerkach, produkcji glicerolu w tkance tłuszczowej oraz syntezie neuroprzekaźników w mózgu.

Dlaczego i kiedy wzrasta AST?

W przypadku komórek wątroby nawet niewielkie zmiany zapalne, wpływające na przepuszczalność błon komórkowych, powodują uwolnienie  do przestrzeni pozakomórkowej aktywnego enzymu AST, co prowadzi do wyraźnego wzrostu jego poziomu w surowicy krwi. Tak więc aktywności AST we krwi znacznie wzrasta w stanach zapalnych uszkodzeń wątroby, choć ze względu na zakres występowania tego enzymu w komórkach różnych tkanek, podobny wzrost aktywności towarzyszy także uszkodzeniom innych organów i narządów.

Najczęściej jednak nieprawidłowo wysoki wynik AST świadczy o przebiegu niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD), albowiem jest to najpowszechniejsza w ludzkiej populacji choroba wątroby, związana z rozwojem stanu zapalnego w obszarze jej tkanki.

AST i ALT w normach

Uznawany za prawidłowy wynik AST nie powinien przekraczać 40 IU/l (jednostek międzynarodowych na litr), tak samo jak prawidłowy wynik ALT.

Podobnie jak AST, aminotransferaza alaninowa  (ALT) jest enzymem z grupy aminotransferaz, charakterystycznym dla środowiska wewnątrzkomórkowego, uczestniczącym w przemianach aminokwasów, kontrolującym przede wszystkim proces glukoneogenezy, przekształcający w wątrobie pochodzące z białek aminokwasy w energetyczną glukozę. 

Równoległy wzrost poziomu AST i ALT  

Równoległy wzrost poziomu AST i ALT w osoczu krwi wskazuje na zapalne uszkodzenie komórek wątrobowych (hepatocytów), które w największej liczbie przypadków jest efektem stłuszczenia wątroby i przebiegu tzw. niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD), albowiem – jak już wiemy – jest to najpowszechniejsza w ludzkiej populacji choroba wątroby, związana z rozwojem stanu zapalnego w obszarze jej tkanki.

"Według przeglądu badań z czerwca 2023 roku powikłania związane z otyłością takie jak niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) i cukrzyca typu 2 (T2D), zwiększają ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego." Jakub Wiącek - Neurobiolog i Dietetyk

Wprawdzie u osób zdrowych, w prawidłowych warunkach fizjologicznych, poziom AST może być nieznacznie wyższy niż ALT, to jednak stosunek AST/ALT nie świadczy o żadnym problemie zdrowotnym, jeżeli obie wielkości utrzymują się w granicach zakresów normy.

Ostre, wirusowe zapalenie wątroby

W ostrym, wirusowym zapaleniu wątroby, aktywność ALT jest zwykle większa niż AST, albowiem ALT utrzymuje swoją aktywność w surowicy krwi trzy razy dłużej w porównaniu do AST, a co za tym idzie – poziom ALT po uszkodzeniu komórek wątrobowych spada wolniej niż poziom AST.

W problemach poalkoholowych, uszkodzeniach polekowych, nowotworach złośliwych i marskości wątroby, stosunek AST/ALT jest zwykle większy niż 1, natomiast w ostrej chorobie alkoholowej, rozległym uszkodzeniu mięśni (tzw. rabdomiolizie) oraz w niektórych chorobach trzustki i nerek, przekracza najczęściej 2.

Jak ominąć gabinet lekarski?

Chociaż z zasady wyniki badania AST interpretuje lekarz zlecający nam je w celach diagnostycznych, jak również lekarz decyduje o dalszym postępowaniu leczniczym, niemniej sami możemy od zaraz podjąć pewne kroki, zmierzające do sytuacji, w której zlecenie badania AST nigdy nie będzie potrzebne. Chodzi tutaj o zmiany w stylu życia, skupione na aktywności ruchowej, diecie i ewentualnie suplementacji, które uchronią nas przed rozwojem NAFLD jako najczęstszą przyczyną nieprawidłowego wyniku badania AST.

Więcej o NAFLD

W obrazie histopatologicznym niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) objawia się nieprawidłowym nagromadzeniem tłuszczu w wątrobie przy nieobecności innych znanych przyczyn stłuszczenia wątroby, takich jak wysokie spożycie alkoholu, wirusowe zapalenie wątroby lub terapie z wykorzystaniem niektórych leków. Termin NAFLD obejmuje szersze spektrum zaburzeń czynności wątroby, od prostego niealkoholowego stłuszczenia wątroby (NAFL), do niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH), gdzie wszystkie te problemy znajdują swoją pierwotną przyczynę w nadmiernym nagromadzeniu tłuszczu.

I chociaż początkowo nadmiar tłuszczu w wątrobie nie zakłóca jej czynności życiowych, z czasem proste stłuszczenie rozwija się najczęściej do niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby, czyli takiej postaci, w której stłuszczeniu towarzyszy zwłóknienie i stan zapalny, a która może dalej prowadzić do kolejnych, ciężkich powikłań – marskość i raka wątroby.

Przyczyny NAFLD

Rozwój NAFLD jest silnie związany ze współistnieniem insulinooporności, cukrzycy typu 2 i tzw. zespołu metabolicznego, definiowanego jako jednoczesne występowanie co najmniej trzech z pięciu następujących przypadłości: otyłości brzusznej, wysokiego ciśnienia tętniczego, wysokiego poziom cukru we krwi, wysokiego stężenia trójglicerydów krwi i niskiego poziomu frakcji dobrego cholesterolu (HDL).

Ogólnie główną przyczyną rozwoju NAFLD jest nazbyt kaloryczne żywienie przy nieprawidłowym składzie diety, z wysokim udziałem tłuszczu i cukru, a niskim błonnika pokarmowego.

Po pierwsze – nie szkodzić

Niedostatek błonnika w diecie prowadzi do tzw. dysbiozy, czyli zaburzenia mikrobioty jelitowej, które sprzyja odkładaniu się tłuszczu w wątrobie.

Jednak pierwszoplanowym czynnikiem pokarmowym, obwiniany za stłuszczenie wątroby, jest fruktoza – główny składnik cukru rafinowanego i syropu glukozowo-fruktozowego, stosowanego szeroko jako zamiennik cukru w kupnych słodyczach i napojach. I chociaż fruktoza jest również charakterystycznym cukrem owocowym, z czego wzięła się zresztą jej nazwa, spożywanie owoców nie sprzyja stłuszczeniu wątroby, a przeciwnie – jak wynika z badań – obniża jego ryzyko a nawet leczy stłuszczeniowe choroby wątroby, z uwagi na obecność w owocach błonnika i aktywnych biologicznie składników pokarmowych o aktywności antyoksydacyjnej i przeciwzapalnej.

Tak więc, aby zminimalizować ryzyko rozwoju NAFLD, a tym samym konieczności badania AST, należy przede wszystkim ograniczyć spożycie cukru rafinowanego i wyeliminować z diety syrop glukozowo-fruktozowy, utrzymując jednocześnie optymalny poziom spożycia błonnika. Czyli w praktyce słodzić niewiele, najlepiej nierafinowanym czarnym cukrem, melasą (buraczaną, trzcinową, karobową, klonową, owocową) lub miodem, które zawierają prozdrowotne związki podobne do tych z owoców, stronić od kupnych słodkich napojów i gotowych wyrobów cukierniczych, pamiętając jednocześnie o wzbogacaniu każdego posiłku odpowiednią porcją owoców i/lub warzyw.

Najskuteczniejsze lekarstwo

Jak wskazują doświadczenia kliniczne specjalistów, najskuteczniejszym sposobem leczenia NAFLD jest redukcja tłuszczowej masy ciała. Otóż okazuje się, że utrata wagi w przedziale pomiędzy 10 a 40% całkowicie odwraca skutki niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH), zapobiegając rozwojowi marskości tego narządu. Dla uniknięcia konieczności badania AST warto więc utrzymywać normie tłuszczową masę ciała, czyli dużo się ruszać i nie przesadzać z kalorycznością diety.

"Glutation może być wykorzystywany w procesach detoksykacji wątroby, pomagając w usuwaniu szkodliwych substancji, takich jak metale ciężkie, toksyny środowiskowe i produkty przemiany materii, które mogą być szkodliwe dla komórek. W badaniach nad chorobami wątroby, poziomy glutationu mogą świadczyć o stopniu uszkodzenia wątroby lub o zdolności wątroby do regeneracji i odporności na działanie toksyn." Jakub Wiącek - Neurobiolog i Dietetyk

Jak pomóc…?

Jednocześnie naukowcy przebadali dużą liczbę składników ziołowych i pokarmowych, obdarzonych zdolnością – jak wskazują wyniki tych badań – ochrony wątroby przed nagromadzeniem tłuszczu, pośród których znajdujemy przykładowo:

• sylimarynę z ostropestu plamistego
• katechiny z zielonej herbaty
• kurkuminę – żółty barwnik popularnej, orientalnej przyprawy kulinarnej – kurkumy
• berberynę występującą w największych ilościach w owocach berberysu
• wielonienasycone kwasy tłuszczowe szeregu omega 3 pochodzące z tłuszczu ryb
• koenzym Q10 występujący naturalnie głównie w podrobach, mięsie i rybach
• L-karnitynę występująca naturalnie głównie w produktach mięsnych
• taurynę – szczególny aminokwas siarkowy, występujący naturalnie głównie w owocach morza, rybach i mięsie
• kreatynę występująca naturalnie głównie w bulionach oraz produktach rybnych i mięsnych

Jak więc widać, dieta chroniąca wątrobę przed stłuszczeniem, a nas przed pobraniem krwi w celu oznaczenia AST, obok owoców i warzyw, powinna dostarczać również pewnych ilości dobrego gatunkowo mięsa i ryb, a także potraw dosmakowanych odpowiednimi przyprawami, albowiem oprócz wymienionej wyżej kurkumy, stłuszczeniu wątroby – jak dowodzą badania – przeciwdziałają również imbir, cynamon, rozmaryn, bazylia, tymianek i oregano.

A co z suplementami?

Wszystkie wymienione wyżej, sprzyjające wątrobie, aktywne biologicznie składniki pokarmowe znajdziemy również na rynku w postaci suplementów diety.

Wprawdzie zdrowa dieta to podstawa, to tak na dobrą sprawę, gdyby próbować dostarczać samą dietą wszystkich, korzystnych zdrowotnie składników pokarmowych, nie wystarczyłoby miejsca żołądku. No i właśnie w takiej sytuacji najlepszego rozwiązania dostarczają suplementy diety.

Autor: Sławomir Ambroziak

Źródła:                   

• https://phmd.hirszfeld.pl/aminotransferaza-asparaginianowa-kluczowy-enzym-w-metabolizmie-ogolnoustrojowym-czlowieka/
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559278/  
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11224539/ 
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11396909/
• https://www.mdpi.com/2079-9721/6/3/80 
• https://www.sfd.pl/art/Choroby/Niealkoholowa_st%C5%82uszczeniowa_choroba_w%C4%85troby_NAFL-a5495.html