Podwyższone GGTP - co to jest? Normy, badanie

Badanie GGTP, wykonywane na podstawie próbki krwi żylnej, pobranej od pacjenta, jest jednym z rutynowych badań w diagnostyce chorób wątroby. Badanie to jest zlecane przez lekarza najczęściej w przypadku podejrzenia kamicy żółciowej. A to z tego powodu, że stężenie GGTP w surowicy krwi bywa od trzech do sześciu razy wyższe w chorobach dróg żółciowych, w porównaniu z chorobami miąższu wątrobowego.

1. Kilka słów o GGTP
2. Dlaczego poziom GGTP wzrasta?
3. GGTP w normie
4. Co pomaga?
5. Czego unikać?
6. Co jeść, co pić?
7. Suplementy
8. Z dala od igły

Kilka słów o GGTP

GGTP to skrót pełnej nazwy enzymu – gamma-glutamylotranspeptydazy. GGTP jest enzymem uczestniczącym przede wszystkim w aktywności glutationu, niezbędnym w procesach jego produkcji, obrotu i utrzymania równowagi życiowej.

Natomiast glutation jest najważniejszym, endogennym (wewnętrznym) antyoksydantem, odgrywającym główną rolę w ochronie naszych tkanek przed szkodliwą aktywnością wolnych rodników tlenowych, a tym samym ma kluczowe znaczenie dla utrzymania sprawności systemów antyoksydacyjnych, nazywanych ogólnie barierą antyoksydacyjną. Glutation to zbudowany z trzech aminokwasów peptyd występujący w komórkach wszystkich tkanek w stosunkowo wysokich stężeniach, podobnych do stężeń glukozy, potasu i cholesterolu.

Dlaczego poziom GGTP wzrasta?

Kamica żółciowa

Z kolei kamica żółciowa jest najczęstszą przyczyną tzw. cholestazy. Kamicę żółciową charakteryzuje bowiem obecności w pęcherzyku żółciowym złogów tworzących się z substancji chemicznych, naturalnie znajdowanych w żółci, takich jak cholesterol, barwniki żółciowe, jony wapniowe i białka. Mianem cholestazy określany jest stan zastoju żółci w drogach żółciowych i wątrobie.

Zaleganie żółci

Żółć jest wydzieliną wątroby, transportowaną przewodami żółciowymi do dwunastnicy. Substancja ta odgrywa bardzo ważną rolę w organizmie; jest w pierwszej kolejności niezbędna do trawienia tłuszczów i wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Gdy jednak zalega w wątrobie, wchodzące w jej skład kwasy żółciowe oddziałują toksycznie na komórki wątrobowe, prowadząc do ich uszkodzenia.

Stres oksydacyjny

Ważnym mechanizmem toksycznego działania skumulowanych kwasów żółciowych na komórki wątrobowe jest stres oksydacyjny. Jak bowiem wykazano w badaniach, w przypadku zastoju żółci dochodzi do drastycznego wzrostu poziomu markerów stresu oksydacyjnego wątroby. A ponieważ w obronie przed toksycznością wolnych rodników tlenowych jest intensywnie zużywany glutation, wątroba zwiększa produkcję GGTP niezbędnej do recyklingu glutationu. I właśnie dlatego stężenie GGTP wzrasta najczęściej w surowicy krwi, w związku ze stanem cholestazy jako efektem przebiegu kamicy żółciowej.

GGTP w normie

Z uwagi na wyżej przedstawione fakty, wprawdzie poziom GGTP może wzrastać w przypadku innych problemów wątrobowych a nawet chorób niezwiązanych z tym narządem, enzym ten posiada największe znaczenie diagnostyczne jako marker kamicy żółciowej. Mówiąc inaczej: nieprawidłowy wynik badania GGTP informuje nas z największym prawdopodobieństwem, że mamy do czynienia właśnie z tą chorobą.

Chociaż wartości referencyjne GGTP mogą się różnić w zależności od laboratorium z uwagi na stosowaną metodykę, zazwyczaj podawane są w jednostkach międzynarodowych na litr (U/l) i (w zgodzie z wytycznymi Międzynarodowej Federacji Chemii Klinicznej i Medycyny Laboratoryjnej [IFCC]) wynoszą:

• kobiety 37-39 U/l
• mężczyźni 53-58 U/l 

Co pomaga?

Wynik badania GGTP powinien zinterpretować jedynie lekarz zlecający nam tę procedurę diagnostyczną. Oczywiście tylko też lekarz może zadecydować o dalszym postępowaniu terapeutycznym, w przypadku nieprawidłowego wyniku badania GGTP. Niemniej sami możemy podjąć działania sprzyjające utrzymaniu normatywnego stężenia enzymu w surowicy krwi, dzięki którym zlecenie badania GGTP może nie być nigdy potrzebne. Działania te skupiałby się przede wszystkim na zdrowym żywieniu i ewentualnie, w drugiej kolejności, na odpowiedniej suplementacji.

Czego unikać?

Jak pamiętamy, najczęstszą przyczyną nieprawidłowego wyniku badania GGTP jest kamica żółciowa. Natomiast istnieją dowody naukowe na to, że ryzyko rozwoju kamicy żółciowej zwiększane jest przez niektóre czynniki dietetyczne. Tak więc czynniki dietetyczne, które mogą zwiększać zdaniem naukowców ryzyko rozwoju kamicy żółciowej, to cholesterol, nasycone kwasy tłuszczowe, kwasy tłuszczowe trans, cukier rafinowany oraz warzywa strączkowe.

Aby ograniczyć spożycie cholesterolu i nasyconych kwasów tłuszczowych, należałoby wyeliminować z diety produkty pochodzenia zwierzęcego, co byłoby chyba nazbyt drastycznym posunięciem. Warto więc mieć świadomość, że największe zagrożenie kamicą żółciową tworzą kwasy tłuszczowe trans oraz cukier rafinowany. Aby więc uniknąć w przyszłości problemów zdrowotnych, związanych z kamieniami żółciowymi, w pierwszej kolejności należy ograniczyć spożycie dań z frytury, wytrawnych przekąsek i gotowych wyrobów cukierniczych, które są głównymi źródłami kwasów tłuszczowych trans, a także słodkich napojów, które są głównymi źródłami cukru rafinowanego.

Co jeść, co pić?

Z kolei czynniki dietetyczne, które zapobiegają rozwojowi kamieni żółciowych, obejmują zdaniem naukowców wielonienasycone kwasy tłuszczowe, jednonienasycone kwasy tłuszczowe, błonnik pokarmowy oraz napoje kofeinowe, takie jak kawa, herbata i kakao. Wielonienasycone i jednonienasycone kwasy tłuszczowej znajdziemy w tłuszczach roślinnych, rybach i orzechach, a błonnik pokarmowy w warzywach, owocach i produktach pełnoziarnistych.

W praktyce klinicznej pojawiły się także dowody na to, że niektóre terpenoidy posiadają zdolność rozpuszczania kamieni żółciowych. A że zdolnością tą charakteryzuje się również m.in. mentol, główny związek aromatyczny mięty pieprzowej, dlatego cennym napitkiem w diecie korzystnej dla dróg żółciowych będzie herbatka miętowa.

Suplementy

Natomiast suplementy diety, które mogą pomóc w zapobieganiu kamieniom żółciowym, to zdaniem naukowców:

• witamina C
• lecytyna sojowa
• żelazo  

Witamina C

Jak czytamy we wnioskach autorów badań dotyczących witaminy C: „Regularna suplementacja witaminą C, a w mniejszym stopniu zwiększona aktywność fizyczna i poziom cholesterolu całkowitego, są związane ze zmniejszoną częstością występowania kamieni żółciowych. Regularna suplementacja witaminą C może mieć działanie ochronne przed rozwojem kamieni żółciowych.”

Lecytyna

W przypadku lecytyny chodzi o to, że jest ona składnikiem żółci, zapewniającym jej płynną postać. Dlatego też, jak wynika z badań, niski poziom spożycia lecytyny, a co za tym idzie – jej niskie stężenie w żółci, może w bardzo wysokim stopniu przyczyniać się do tworzenia kamieni żółciowych.

Żelazo

Jeżeli natomiast chodzi o żelazo, autorzy badań tej problematyki kończą swoją pracę takimi wnioskami: „Zaobserwowano ujemną zależność pomiędzy stężeniem żelaza w surowicy a występowaniem kamieni żółciowych. Grupa z najwyższym tercylem stężenia żelaza w surowicy miała o 23.7% niższe ryzyko wystąpienia kamieni żółciowych w porównaniu z najniższym tercylem. Częstość występowania kamieni żółciowych była odwrotnie skorelowana ze spożyciem żelaza. Podwyższone stężenie żelaza w surowicy wiązało się ze zmniejszoną częstością występowania kamieni żółciowych.”

Z dala od igły

Należy ufać, że dzięki wyżej przedstawionym zaleceniom dietetycznym i suplementacyjnym specjalistów, nigdy się nie spotkamy w ambulatorium na pobraniu krwi, w celu oznaczenia poziomu GGTP w jej surowicy.

Autor: Sławomir Ambroziak

Źródła:    

• https://www.medicover.pl/badania/ggtp/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19803550/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11165564/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2763865/
• https://bmcnutr.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40795-024-00947-6