Podwyższone trójglicerydy - co to jest? Normy, badanie

Badanie trójglicerydów jest testem laboratoryjnym, przeprowadzanym na próbce krwi żylnej, pobranej od pacjenta z naczynia zlokalizowanego w jego dole łokciowym. Badanie to jest szczególnie miarodajne w diagnostyce dyslipidemii oraz w ocenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i ostrego zapalenia trzustki.

1. Poznajmy trójglicerydy
2. Z jelita do krwi
3. Z wątroby do krwiobiegu
4. Trójglicerydy w normach
5. Więcej o hipertriglicerydemii
6. Pytanie o przyczyny
7. Profilaktyka hipertriglicerydemii  
8. Co na to lekarz?
9. Lekarstwo i witamina
10. Dary morza
11. Spokojna głowa o trójglicerydy

Poznajmy trójglicerydy

Trójglicerydy to po prostu tłuszcz. Lub inaczej: trójglicerydy to zasadnicze cząsteczki substancji, którą mamy na myśli, gdy mówimy o tłuszczu. Nazywamy je trójglicerydami lub triglicerydami dlatego, że każda taka molekuła zbudowana jest z trzech cząsteczek kwasów tłuszczowych, związanych z jedną cząsteczką glicerolu. Trójglicerydy stanowią główny składnik każdego tłuszczu roślinnego oraz tkanki tłuszczowej ludzi i zwierząt, u których pojawiają się również we krwi, prowadząc dwukierunkowy transport tłuszczu – do wątroby i z wątroby, a także do tkanek dla tłuszczu docelowych – głównie do tkanki mięśniowej i tłuszczowej.

Trójglicerydy krwi pochodzą z dwóch zasadniczych źródeł – z jelita cienkiego i wątroby.

Z jelita do krwi

Otóż spożyty tłuszcz jest trawiony w naszym przewodzie pokarmowym do glicerolu i wolnych kwasów tłuszczowych, i w postaci tych mniejszych cząsteczek absorbowany przez enterocyty, czyli komórki jelitowe.

Enterocyty syntetyzują ponownie trójglicerydy z glicerolu i kwasów tłuszczowych, i upakowują je wraz z cholesterolem, fosfolipidami oraz białkami transportowymi w kuliste struktury lipoprotein, nazywane chylomikronami.

Chylomikrony trafiają do krwiobiegu, przemieszczając się naczyniami limfatycznymi i omijając na tym pierwszym etapie wątrobę. Chylomikrony są sposobem organizmu na transport w środowisku wodnym limfy i krwi tłuszczu, który – jak powszechnie wiadomo – w wodzie się nie rozpuszcza.

W pierwszej kolejności trójglicerydy dostarczane są przez chylomikrony do mięśni, które wytwarzają z nich energię niezbędną do pracy, a w następnej do tkanki tłuszczowej, która magazynuje ich nadmiar, niewykorzystany przez tkankę mięśniową. To, co z nich pozostaje, to tzw. remnanty chylomikronów, zawierające resztki trójglicerydów, które dopiero w tej formie trafiają z krążeniem krwi do wątroby.

Z wątroby do krwiobiegu

Jednak nie tylko enterocyty jelit, ale również hepatocyty wątroby są komórkami wyspecjalizowanymi w syntezie trójglicerydów. Jednak w odróżnieniu od enterocytów, hepatocyty produkują trójglicerydy głównie z cukrów prostych – glukozy i fruktozy, preferencyjnie wykorzystując w tym celu ten drugi cukier. Sprawa fruktozy w wątrobie wygląda bowiem w ten sposób, że cukier ten nie jest spalany w jej komórkach, tylko przetwarzany w całości na kwasy tłuszczowe, magazynowane następnie w cząsteczkach trójglicerydów.

"Jak wskazują wyniki meta-analiz - karczoch zawiera cynarynę oraz flawonoidy, które mogą stymulować produkcję żółci i wspierać usuwanie kwasów żółciowych z organizmu. Dzięki temu karczoch może być pomocny w redukcji poziomu cholesterolu całkowitego oraz LDL." Jakub Wiącek Doktorant neurobiologii, wykładowca AWF

Ponieważ jednak wątroba nie jest narządem przystosowanym do magazynowania większej ilości tłuszczu (stłuszczenie wątroby, jak wiemy, może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych), dlatego hepatocyty upakowują trójglicerydy w analogiczne do chylomikronów struktury, nazywane w tym przypadku lipoproteinami o bardzo niskiej gęstości, a w skrócie VLDL (od angielskiego Very Low Density Lipoprotein), które po uwolnieniu do krwi, analogicznie do chylomikronów, transportują tłuszcze głównie do tkanki mięśniowej i tłuszczowej.

Trójglicerydy w normach

Ogólnie trójglicerydy krwi są bardzo pożyteczne, głównie z uwagi na dwa swoje podstawowe zadania życiowe – dowóz do tkanek składników energetycznych oraz rozpuszczalnych w tłuszczach, niezbędnych składników pokarmowych, takich jak witaminy A, D, E i K. Problematyczne okazuje się dopiero nazbyt wysokie ich stężenie we krwi. Jeżeli więc chodzi o wynik badania trójglicerydów, większość laboratoriów analitycznych proponuje takie jego interpretacje:

Normy stężenia trójglicerydów (TG)

Jednocześnie, zgodnie z aktualnymi wytycznymi Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego oraz Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce, kierowanymi do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, stężenia trójglicerydów w przedziale od 150 do 880 mg/dl (1,7-10 mmol/l) definiowane są jako hipertriglicerydemia o nasileniu łagodnym i umiarkowanym, natomiast wartości powyżej 880 mg/dl (>10 mmol/l) jako ciężka hipertriglicerydemia.

Klasyfikacja wg polskich wytycznych

Więcej o hipertriglicerydemii

Hipertriglicerydemia to termin medyczny, określający podwyższony poziom trójglicerydów krwi. Hipertriglicerydemia jest elementem dyslipidemii, czyli stanu zaburzenia lipidów (tłuszczów) krwi. U osób z podwyższonym poziomem trójglicerydów stwierdzany jest wzrost ryzyka rozwoju chorób miażdżycowych, takich jak choroba tętnic obwodowych, choroba niedokrwienna serca, zawał mięśnia sercowego czy udar mózgu, a bardzo wysoki ich poziom może prowadzić do ostrego zapalenia trzustki.

A to z tego powodu, że przy wysokim stężeniu trójglicerydów powstaje więcej zmodyfikowanych oksydacyjnie przez wolne rodniki tlenowe form lipidów utlenionych, aktywujących proces agregacji płytek krwi, w wyniku którego to procesu płytki krwi osadzają się na ścianach naczyń krwionośnych, tworząc rozmaite niedrożności i zatory w układzie krążenia. Najlepiej więc dążyć do utrzymania optymalnego poziomu trójglicerydów krwi, czyli nieco poniżej 150 mg/dl.

Zbyt niski poziom, wbrew pozorom, wcale nie jest korzystny, albowiem z jednej strony może świadczyć o niedożywieniu, z drugiej zaś stanowić przyczynę niedożywienia jakościowego, czyli niedostatecznego zaopatrzenia tkanek naszego organizmu w witaminy rozpuszczalne w tłuszczach.

Pytanie o przyczyny

Pomijając predyspozycje genetyczne, niektóre przewlekłe choroby i niektóre postępowania farmakoterapeutyczne, najczęstszą przyczyną hipertriglicerydemii jest niezdrowy styl życia, związany z brakiem aktywności fizycznej, nieracjonalną dietą oraz nadużywaniem alkoholu, nikotyny i sterydów anabolicznych. Wysoki poziom trójglicerydów towarzyszy zwykle znacznej nadwadze i otyłości. Pracujące mięśnie są bowiem najważniejszym konsumentem trójglicerydów, wychwytującym je z krwiobiegu i obniżającym tym samym ich poziom we krwi.

Jeżeli natomiast chodzi o czynniki dietetyczne, to nie tyle tłuszcze pokarmowe, jakby się wydawało, tylko cukry proste, przekształcane przez wątrobę do trójglicerydów, są głównymi sprawcami hipertriglicerydemii.

Hipertriglicerydemii sprzyja również niedostatek w diecie błonnika, który spowalnia i obniża przyswajanie tłuszczów i cukrów. Natomiast niektóre tłuszcze pokarmowe, a przede wszystkim oliwa, olej rzepakowy, olej lniany i tran, z uwagi na zawartość szczególnych kwasów tłuszczowych – jednonienasyconych i szeregu omega 3, nie tylko nie podwyższają, co nawet paradoksalnie obniżają poziom trójglicerydów krwi.

Faktycznie jedynymi niebezpiecznymi dla prawidłowego poziomu trójglicerydów krwi lipidami, jak wynika z badań, są kwasy tłuszczowe trans, które podnoszą ich poziom, a które dostarczamy do organizmu, spożywając margarynę, dania z frytury, wytrawne przekąski i gotowe wyroby cukiernicze.

Profilaktyka hipertriglicerydemii  

Aby więc nie dopuścić do nadmiernego wzrostu poziomu trójglicerydów, najlepiej zwiększyć dzienną dawkę ruchu i spożycie błonnika, ograniczając jednocześnie spożycie kwasów tłuszczowych trans i cukrów prostych. Pierwszoplanowym czynnikiem pokarmowym, obwinianym za hipertriglicerydemię, jest bowiem fruktoza – główny składnik cukru rafinowanego i syropu glukozowo-fruktozowego, stosowanego szeroko jako zamiennik cukru w kupnych słodyczach i napojach. Nadmierne spożycie fruktozy, jak wynika z badań, podnosi o 40% poziom trójglicerydów krwi.

I chociaż fruktoza jest również charakterystycznym cukrem owocowym, z czego wzięła się zresztą jej nazwa, spożywanie owoców nie sprzyja hipertriglicerydemii, a przeciwnie – jak wynika z badań – obniża poziom trójglicerydów krwi. A to prawdopodobnie z uwagi na obecność w owocach błonnika oraz aktywnych biologicznie składników pokarmowych z grupy polifenoli, a także fakt, że część fruktozy występuje w owocach w formie pożytecznych zdrowotnie estrów fruktozowo-boranowych.

Co na to lekarz?

Jeżeli jednak wynik badania trójglicerydów pokaże bardzo wysokie ich wartości, lekarz może przepisać leki obniżające ich poziom z grupy statyn lub fibratów. Ponieważ jednak terapie z wykorzystaniem tych leków wiążą się z ryzykiem dość niebezpiecznych skutków ubocznych, za bezpieczniejsze środki w leczeniu hipertriglicerydemii uznawane są kwasy omega 3 oraz kwas nikotynowy (niacyna), czyli jedna z postaci witaminy PP, znanej również jako witamina B3.

"Co warto rozważyć? Mogą to być m.in. sterole roślinne obecne w soi, antyoksydanty z czosnku i zielonej herbaty czy ekstrakt z fermentowanego czerwonego ryżu. Pozytywne efekty przynieść może również uregulowanie poziomu witaminy D3 w organizmie oraz wysokie dawki kwasów omega-3." Jakub Wiącek Doktorant neurobiologii, wykładowca AWF

Lekarstwo i witamina

Niacyna, podawana w bardzo wysokich dawkach (1-3 g na dobę), bardzo skutecznie obniża poziom trójglicerydów krwi. Jej działanie w tym kierunku nie ma jednak związku z jej funkcją jako witaminy, a polega na hamowaniu aktywności enzymu katalizującego końcową reakcję syntezy trójglicerydów, przebiegającą w hepatocytach wątroby.

Wprawdzie w tak wysokich dawkach może być stosowana jedynie z przepisu lekarza, niemniej dostępne bez recepty suplementy niacyny, stosowane w dawkach rekomendowanych przez ich producentów, można wykorzystać jako profilaktykę hipertriglicerydemii. Tym bardziej że niacyna – jak dowodzą badania – poprzez zmniejszenie produkcji śródbłonkowych reaktywnych form tlenu, hamuje jednocześnie proces zapalny naczyń krwionośnych, skutkujący rozwojem miażdżycy.

Dary morza

Znajdowane głównie w tłuszczu organizmów morskich, długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe szeregu omega-3, kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA), hamują syntezę trójglicerydów i zwiększają ich rozpad w wątrobie, a także ułatwiają ich wychwyt przez tkanki i tym samym eliminację z krwiobiegu. Jak wykazano więc w licznych badaniach, EPA i DHA, zarówno stosowane osobno, jak też w skojarzeniu, znacząco obniżają stężenie trójglicerydów krwi.

Efekt terapeutyczny sumy EPA i DHA wzrasta wraz z dawką, jednak klinicznie istotne obniżenie stężenia trójglicerydów w surowicy krwi obserwowano dopiero przy dawkach rzędu 2 g EPA+DHA na dobę. Dawkę terapeutyczną EPA+DHA ustalono więc na 2-4 g dziennie, jednak w tej dawce kwasy omega 3 mogą być stosowane jedynie pod kontrolą lekarza. Tutaj jednak tak samo, jak w przypadku niacyny, kwasy omega 3 w dawkach suplementacyjnych można traktować jako profilaktykę hipertriglicerydemii.

Spokojna głowa o trójglicerydy

Tak więc podsumowując wszystkie powyższe informacje, wydaje się, że najskuteczniejsza profilaktyka niebezpiecznej dla zdrowia hipertriglicerydemii powinna się skupiać na aktywności ruchowej oraz diecie z wysokim udziałem błonnika i jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, i znacznym ograniczeniem cukrów prostych i kwasów tłuszczowych trans, uzupełnianej ewentualnie suplementami niacyny i kwasów omega 3. A przestrzegając takiego stylu życia, najprawdopodobniej nigdy nie zaniepokoimy naszego lekarza wynikiem badania trójglicerydów krwi.

Autor: Sławomir Ambroziak

Źródła:                                

• https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0891584906000347
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK618443/
• https://lpi.oregonstate.edu/mic/health-disease/high-triglycerides  
• https://www.acc.org/latest-in-cardiology/journal-scans/2018/10/11/16/16/relationship-between-intake-of-fruit-separately
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3471823/