Uczulenie na zimno – przyczyny i objawy

„Uczulenie na zimno” najczęściej opisuje sytuację, w której po ekspozycji na niską temperaturę pojawiają się swędzące bąble i zaczerwienienie, czasem obrzęk warg lub powiek. Taki obraz najczęściej odpowiada pokrzywce z zimna, zaliczanej do przewlekłych pokrzywek wywoływanych bodźcem fizycznym. W diagnostyce stosuje się próbę prowokacji zimnem, najczęściej test z kostką lodu lub standaryzowany test temperaturowy. Rozpoznanie opiera się na połączeniu wywiadu oraz oceną, czy objawy ustępują po ogrzaniu.

1. Przyczyny i objawy uczulenia na zimno
2. Z czym jest mylone?
3. Prewencja uczulenia na zimno
4. Leczenie uczulenia na zimno
5. Dieta przy uczuleniu na zimno
6. Substancje odżywcze wspierające skórę

Przyczyny i objawy uczulenia na zimno

Kluczowe objawy wynikają z aktywacji specyficznych komórek odpornościowych (mastocytów; komórek tucznych) w skórze, które przyczyniają się do powstawania bąbli, świądu i obrzęków. Ryzyko reakcji uogólnionej, o zasięgu wykraczającym poza skórę, występuje zwłaszcza przy nagłym schłodzeniu całego ciała w wodzie (morsowanie, zimne prysznice) lub na silnym wietrze. U osób z przebytymi objawami alergicznymi po zimnie warto traktować pływanie jako sytuację podwyższonego ryzyka i planować je tak, aby w razie reakcji pomoc była natychmiast dostępna. U niektórych osób objawy mogą pojawiać się nawet po zimnych napojach lub lodach.

Z czym jest mylone?

Istnieją też sytuacje, które bywają mylone z uczuleniem na zimno, ale mają inne tło, na przykład odmrozinowe zmiany skórne, objaw Raynauda (napadowe zblednięcie i sinienie palców), czy choroby związane z białkami wytrącającymi się w niskiej temperaturze, jak krioglobuliny. Osobną grupą są rzadkie zaburzenia wrodzone, w których uogólnione wychłodzenie może wywoływać wysypkę i objawy zapalne na tle autoimmunologicznym, a nie klasycznie alergicznym.

Prewencja uczulenia na zimno

Przeciwdziałanie pokrzywce z zimna opiera się głównie na ograniczaniu ekspozycji na bodziec, zmniejszaniu ryzyka reakcji uogólnionej oraz na lekach, które hamują skutki uwalniania histaminy w skórze. Zwykle zaleca się warstwowe ubranie, osłanianie odkrytych części ciała, możliwie szybkie osuszanie i ogrzanie skóry po kontakcie z zimnem oraz unikanie samotnego pływania w chłodnych akwenach.

"Jeśli uczuciu zimna towarzyszą takie objawy, jak zmęczenie, utrata włosów, przybieranie na wadze lub utrata wagi, to może to powinno to wzbudzić niepokój. Takie objawy mogą sygnalizować szereg ukrytych problemów medycznych, od anemii po niedoczynność tarczycy." Agata Bugorska - Dietetyk

W typowej pokrzywce z zimna nie ma jednego standardowego badania krwi, które potwierdzałoby rozpoznanie i ułatwiło przeciwdziałanie objawom. Badania krwi mogą być zlecane pomocniczo, głównie po to, aby wykluczyć rzadkie przyczyny wtórne lub stany dające podobne objawy, takie jak krioglobulinemia.

Leczenie uczulenia na zimno

Środki leczniczego pierwszego wyboru to z reguły niesedatywne (nieuspokajające) leki przeciwhistaminowe H1, czyli preparaty, które blokują działanie histaminy odpowiedzialnej za świąd, bąble i obrzęk. W przeglądach badań zaobserwowano, że leki te działają lepiej, niż placebo, a u części pacjentów lepszą kontrolę objawów dawało zwiększanie dawki ponad standardową. Gdy objawy nawracają mimo regularnego przyjmowania leku, lekarz może rozważyć stopniowe zwiększenie dawki w ramach schematów stosowanych w przewlekłych pokrzywkach indukowanych.

U pacjentów, u których mimo takiego postępowania nadal dochodzi do istotnych reakcji, w badaniach z udziałem opisano skuteczność omalizumabu, leku biologicznego stosowanego w opornych postaciach pokrzywek, także w pokrzywce z zimna.

Dieta przy uczuleniu na zimno

W publikacjach dotyczących przewlekłej pokrzywki najczęściej opisywano dwa podejścia żywieniowe, które mogą mieć znaczenie u części pacjentów: dietę o obniżonej podaży histaminy oraz dietę hipoalergiczną. Dieta niskohistaminowa opiera się na założeniu, że u niektórych osób całkowite obciążenie histaminą może sprzyjać łatwiejszemu pojawianiu się bąbli i świądu, nawet bez typowej alergii pokarmowej.

Co ograniczyć?

Dlatego w diecie tej przez ograniczony czas zmniejsza się udział produktów, w których histaminy bywa więcej lub które są uboższę w histaminę, ale spożywane na co dzień (sery dojrzewające, wędliny dojrzewające i długo peklowane, ryby konserwowe i długo przechowywane, produkty fermentowane i kiszone, np. kiszona kapusta, sos sojowy, ocet, kombucha, a także alkohol, szczególnie wino i piwo).

W badaniach interwencyjnych u części dorosłych z przewlekłą pokrzywką po kilku tygodniach takiej diety zauważono zmniejszenie nasilenia objawów, ale odpowiedź była zmienna osobniczo. Dodatkowo, nie u każdego pacjenta uzyskano wyraźną poprawę.

Dieta hipoalergiczna

Dieta hipoalergiczna stanowi nieco odmienną modyfikację sposobu żywienia. Wyklucza ona tak zwane pseudoalergeny, czyli składniki żywności i dodatki, które u części osób mogą nasilać pokrzywkę mechanizmem innym, niż klasyczna alergia IgE (związana z immunoglobuliną E). W tej diecie ogranicza się przede wszystkim wybrane dodatki i związki częściej podejrzewane o nieswoiste zaostrzenia (barwniki, np. tartrazyna E102, konserwanty, np. benzoesany E210-E213, siarczyny E220-E228, wzmacniacze smaku, np. glutaminian sodu E621, a także część gotowych produktów z mieszankami aromatów i dodatków), a następnie, jeśli objawy słabną, wykonuje się stopniowe wprowadzanie produktów lub kontrolowane prowokacje. W jednym z badań z zastosowaniem diety hipoalergicznej u zauważalnej części pacjentów z pokrzywką wykazano zmniejszenie objawów w ciągu około 2 tygodni. 

Przykładowe diety stosowane w różnego rodzaju pokrzywkach i uczuleniach

Substancje odżywcze wspierające skórę

Można domyślać się, że część składników odżywczych może wspierać skórę jako barierę i tkankę reagującą zapalnie, co pośrednio mogłoby wpływać na podatność na podrażnienia i przebieg objawów. Kolagen dostarcza aminokwasów wykorzystywanych w przebudowie macierzy skóry, a witamina C jest potrzebna do prawidłowej syntezy kolagenu i działania ochronnego komórek. Biotyna (witamina B7) i cynk uczestniczą w procesach różnicowania komórek naskórka, gojenia i utrzymania integralności bariery, a przy niedoborach obserwowano gorszą kondycję skóry.

"Utrzymanie równowagi elektrolitowej jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania organizmu – zarówno w trakcie codziennych obowiązków, jak i podczas intensywnej aktywności fizycznej." Łukasz Domeracki - Dietetyk

Kwasy tłuszczowe GLA mogą wspierać tworzenie lipidów naskórkowych i nawilżenie, a EPA i DHA są prekursorami mediatorów sprzyjających wygaszaniu stanu zapalnego, co teoretycznie mogłoby łagodzić reaktywność zapalną skóry. Z punktu widzenia działania bariery skórnej nie można zapominać też o dbaniu o nawodnienie i elektrolity.

Źródła:

Prosty, C., Gabrielli, S., Le, M., Ensina, L. F., Zhang, X., Netchiporouk, E., & Ben-Shoshan, M. (2022). Prevalence, Management, and Anaphylaxis Risk of Cold Urticaria: A Systematic Review and Meta-Analysis. The journal of allergy and clinical immunology. In practice, 10(2), 586–596.e4. https://doi.org/10.1016/j.jaip.2021.10.012

Kulthanan, K., Hunnangkul, S., Tuchinda, P., Chularojanamontri, L., Weerasubpong, P., Subchookul, C., & Maurer, M. (2019). Treatments of cold urticaria: A systematic review. The Journal of allergy and clinical immunology, 143(4), 1311–1331. https://doi.org/10.1016/j.jaci.2019.02.005