Wapń dla dzieci - dlaczego jest ważny w okresie wzrostu

Wapń jest jednym z najważniejszych pierwiastków mineralnych w organizmie dziecka, ponieważ większość jego zasobów znajduje się w kościach i zębach. Uczestniczy w prawidłowej pracy mięśni, przewodnictwie nerwowym, krzepnięciu krwi oraz metabolizmie energetycznym. Jest również potrzebny w procesie podziału i specjalizacji komórek organizmu. Zapotrzebowanie na wapń nie jest takie samo przez całe życie i okresowo może być większe, szczególnie w dzieciństwie i w latach intensywnego wzrastania.

1. Dziecięce zapotrzebowanie na wapń
2. Źródła wapnia dla dzieci
3. Gdzie leży problem?
4. Znacznie witaminy D

Dziecięce zapotrzebowanie na wapń

Wartości referencyjne dla poziomu spożycia wapnia u dzieci rosną wraz z wiekiem. Według Europejskiego Urzędu do Spraw Bezpieczeństwa Żywności (ang. European Food Safety Authority), dzieci w wieku 1-3 lat potrzebują 450 mg wapnia na dobę, starsze do 10 roku życia mogą potrzebować około 800 mg, a młodzież w wieku 11-17 lat nawet 1150 mg na dobę. Normy dla populacji Polski z 2024 roku są w części grup wyższe i podają dla niemowląt (6-11 miesięcy) 260 mg jako poziom wystarczającego spożycia, dla dzieci od 1 do 3 roku życia 700 mg, dla dzieci  w wieku 4-6 lat 1000 mg, w wieku 7-9 lat 1000 mg, a dla chłopców i dziewcząt dojrzewających (10-18 lat) aż 1300 mg na dobę.

Jeden kierunek

To oznacza, że nie wszystkie opracowania są identyczne, ale oba pokazują ten sam kierunek: im bardziej dynamiczny etap rozwoju układu kostnego, tym większe znaczenie ma odpowiednia podaż wapnia. Ma to szczególne znaczenie w latach poprzedzających i obejmujących dojrzewanie, ponieważ właśnie wtedy tempo gromadzenia składników mineralnych w kośćcu jest najwyższe, a wczesna adolescencja jest okresem maksymalnego przyrostu masy kostnej.

Dlaczego to tak ważne?

W literaturze podkreślono, że okres wzrostu, a szczególnie wczesne lata pokwitania, to krytyczny czas dla mineralizacji szybko rosnącego szkieletu, dlatego zbyt niski poziom podaży wapnia w tym okresie może utrudniać osiągnięcie optymalnej mineralizacji kości. W praktyce nie chodzi więc tylko o sam wiek zapisany w tabeli, ale także o etap wzrastania, obecność witaminy D i ogólną jakość diety, czy styl życia. Dlatego u dziecka, które rośnie szybko, unika wielu grup produktów albo ma dietę mało urozmaiconą, ocena podaży wapnia powinna być szczególnie uważna.

Produkty spożywcze będące źródłami wapnia i wybierane przez dzieci najczęściej

Źródła wapnia dla dzieci

Najłatwiejszymi do wykorzystania w diecie dziecka źródłami wapnia są zwykle mleko, jogurt naturalny, kefir, sery i twarogi, ponieważ łączą stosunkowo wysoką zawartość tego pierwiastka z dobrą przyswajalnością i wielkością porcji, którą dziecko realnie może zjeść w ciągu dnia. W przypadku dzieci, które nie spożywają nabiału, ważne są napoje roślinne wzbogacane w wapń, tofu koagulowane solami wapnia, niektóre produkty z soi, sezam w postaci pasty tahini, niektóre rośliny strączkowe oraz wody wysokowapniowe.

Tutaj większego znaczenia nabiera czytanie etykiet, bo zawartość wapnia bywa bardzo różna. Sama obecność wapnia w produkcie nie oznacza jeszcze, że będzie on dobrym źródłem praktycznym, ponieważ liczą się też zwyczajowa wielkość porcji, częstość spożycia i biodostępność.

Gdzie leży problem?

Pokrycie zapotrzebowania mogą utrudniać niechęć do mleka i fermentowanych produktów mlecznych, eliminacja nabiału bez dobrze dobranych zamienników, monotonna dieta, oraz zastępowanie mleka napojami bez dodatku wapnia albo słodzonymi napojami, które wypierają bardziej odżywcze wybory. W badaniach obserwacyjnych zauważono, że unikanie mleka u dzieci wiązało się z niską podażą wapnia, a prace dotyczące wzorców żywienia dodatkowo wskazują, że śniadanie może istotnie zwiększać całodzienną podaż wapnia.

Znacznie witaminy D

Znaczenie ma również witamina D, ponieważ jej niski poziom w organizmie może zaburzać gospodarkę wapniowo-fosforanową. Dodatkowo, wchłanianie wapnia z części produktów roślinnych mogą ograniczać szczawiany (np. w warzywach liściastych) i fityniany (np. w zbożach). Z tych powodów najlepiej sprawdzają się jadłospisy, w którym źródła wapnia pojawiają się regularnie w kilku posiłkach w ciągu dnia, a nie dopiero wtedy, gdy rodzic zauważy, że dziecko przez większość tygodnia praktycznie ich nie je.

Źródła:

• Abrams S. A. (2021). Bone Health in School Age Children: Effects of Nutritional Intake on Outcomes. Frontiers in nutrition, 8, 773425. https://doi.org/10.3389/fnut.2021.773425
• Bourne, J. E., Martin Ginis, K. A., Buchholz, A. C., Schmidtke, S., & Jung, M. E. (2021). Increasing dietary calcium intake of children and their parents: a randomised controlled trial. Public health nutrition, 24(10), 3075–3086. https://doi.org/10.1017/S1368980021001087
• Pan, K., Zhang, C., Yao, X., & Zhu, Z. (2020). Association between dietary calcium intake and BMD in children and adolescents. Endocrine connections, 9(3), 194–200. https://doi.org/10.1530/EC-19-0534