Wirus RSV - co to jest? Objawy, przyczyny

RSV jest skrótem nazwy pewnego wirusa – respiratory syncytial virus, czyli po polsku - syncytialnego wirusa oddechowego. Chociaż dla większości z nas wirus ten nie jest specjalnie groźny, ponieważ jednak w pewnych okolicznościach może być bardzo niebezpieczny, dlatego warto poznać jego charakter oraz sposoby profilaktyki i leczenia problemów zdrowotnych, generowanych przez RSV.

1. Więcej o wirusie
2. O co tutaj chodzi?
3. Trochę o chorobie 
4. Niektórzy mają gorzej
5. Profilaktyka
6. Leczenie
7. Z apteczki natury
8. Serwatkowa perspektywa
9. Szersza profilaktyka

Więcej o wirusie

RSV należy do rodziny wirusów Paramyxoviridae, z rodzaju Pneumovirus. Jak na wirusowe realia, jego cząsteczki są bardzo duże, a ich rozmiary wynoszą od 150 do 300 nm. Wirusy nie są organizmami stricte; nie organizują się w komórki i nie prowadzą przemian metabolicznych, jedynie się rozmnażając. Możliwość rozmnażania się na materiale biologicznym komórek infekowanego organizmu umożliwia im kwas nukleinowy, chroniony otoczką białkową. Tak jak w organizmach komórkowych występują jednocześnie dwa kwasy nukleinowe – RNA i DNA, tak w wirusach zawsze tylko jeden – RNA lub DNA. No i właśnie RSV należy do tej pierwszej grupy, czyli jest tzw. wirusem RNA.

O co tutaj chodzi?

Dla osób czytających informacje o RSV najczęściej niezrozumiały jest użyty w nazwie tego wirusa przymiotnik „syncytialny”. Należy więc wyjaśnić, iż chodzi tutaj o to, że infekując komórki organizmu, w celu wykorzystania ich do swojej replikacji, RSV przemienia je w tzw. zespólnie, zwane też inaczej komórczakami, tegumentami lub właśnie syncytiami. Natomiast syncytia to ogromne komórki wielojądrzaste, powstające na skutek fuzji wielu pojedynczych komórek jednojądrzastych. Tak dla przykładu – typowymi syncytiami ludzkiego organizmu są nasze włókna mięśniowe.

Trochę o chorobie 

RSV jest patogenem, czyli mikrobem indukującym chorobę, relatywnie rozpowszechnionym w naszym środowisku zewnętrznym. RSV atakuje głównie ludzki układ oddechowy, stąd w jego nazwie drugi przymiotnik – „oddechowy”. W naszym kraju zakażenia RSV występują sezonowo, zwykle od października lub listopada do kwietnia lub maja.  

Rozprzestrzenianie wirusa

Wirus RSV rozprzestrzenia się głównie drogą kropelkową, czyli poprzez drobne kropelki, które rozpraszając się w powietrzu, tworzą aerozol, gdy osoba chora kaszle lub kicha, lub nawet tylko mówi. Osoby znajdujące się w pobliżu chorego ulegają infekcji, wdychając taki aerozol. Rzadziej można narazić się na zakażenie RSV, dotykając powierzchni lub przedmiotu, na którym znajduje się wirus, a następnie dotykając ust, nosa lub oczu.

Objawy zakażenia

RSV jest jednym z ponad 200 wirusów, obok rinowirusów, koronawirusów, adenowirusów i enterowirusów, wywołujących powszechną chorobę sezonową, zwaną potocznie przeziębieniem. Dlatego też objawy zakażenia RSV to typowe objawy przeziębienia, czyli katar, kaszel, ból gardła, gorączka, utrata apetytu oraz ogólne osłabienie i złe samopoczucie. Tak więc infekcja RSV ma zwykle przebieg łagodny i samoograniczający się, niewymagający specjalnego leczenia poza łagodzeniem objawów za pomocą niesteroidowych leków przeciwzapalnych, męczący nas nie dłużej, jak 7-10 dni.

Niektórzy mają gorzej

Jednak ten pozornie niegroźny wirus może stanowić poważne zagrożenie dla niemowląt i osób po 60. roku życia; w pierwszym przypadku brakuje bowiem jeszcze specyficznej odporności organizmu na RSV, natomiast w drugim odporność ta ulega systematycznemu obniżeniu.

Seniorzy i ryzyko powikłań

U osób starszych sytuację pogarszają choroby współistniejące, jeżeli występują, szczególnie choroby układu oddechowego, takie jak astma czy też przewlekła obturacyjna choroba płuc. W tych grupach zakażenie RSV może skutkować znacznie poważniejszym przebiegiem, prowadząc do rozwoju takich groźnych powikłań, jak zapalenie oskrzelików i ciężkie zapalenie płuc, a w konsekwencji do poważnych problemów oddechowych, w tym całkowitej niewydolności oddechowej.

Ryzyko hospitalizacji

U tych pacjentów zakażenie RSV często wymaga hospitalizacji – i jak się okazuje, jest ono jedną z głównych przyczyn przyjęć do szpitali niemowląt, osób starszych, pacjentów z placówek opieki długoterminowej i innych pacjentów wysokiego ryzyka, np. osób z obniżoną odpornością, po przeszczepach, z przewlekłymi chorobami serca, aktualnie leczonych przeciwnowotworowo oraz pacjentów z astmą i obturacyjną chorobą płuc.

Odrobina statystyk

Dla przykładu, w 2019 r. zakażenie dolnych dróg oddechowych związanych z RSV u dzieci poniżej 5-ego roku życia było przyczyną 3.6 miliona hospitalizacji i około 101 400 zgonów na całym świecie. Podobnie, w 2019 roku, przed pandemią COVID-19, odnotowano około 5.2 miliona przypadków zakażenia RSV, 470 000 hospitalizacji i 33 000 zgonów szpitalnych osób w wieku powyżej 60 lat, w krajach wysokorozwiniętych.

Poziom śmiertelności

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje roczną śmiertelność zakażenia RSV na całym świecie, na poziomie ok. 160 000, a bardziej kompleksowe wskaźniki śmiertelności ze wszystkich przyczyn związanych z powikłaniami zakażenia RSV zbliżają się aktualnie do 600 000 przypadków rocznie.

Profilaktyka

Zgodnie z obowiązującymi aktualnie standardami medycznymi, najskuteczniejszą profilaktyką zakażenia RSV mają być szczepienia ochronne, szczególnie zalecane kobietom ciężarnym w celu biernej ochrony niemowląt przed chorobami dolnych dróg oddechowych, osobom w wieku 60 lat i starszym oraz osobom w wieku od 50 do 59 lat ze zwiększonym ryzykiem ciężkiego przebiegu choroby wywoływanej zakażeniem.

Natomiast dodatkowa profilaktyka noworodków i niemowląt, oprócz szczepienia ciężarnych, polega na jednorazowym podaniu im przeciwciał monoklonalnych, skierowanych przeciwko wirusowi RSV.

Leczenie

Z wirusem RSV jest ten problem, że pozostaje on niewrażliwy na niemal wszystkie, stosowane w lecznictwie środki przeciwwirusowe. Skuteczność przeciwwirusową względem RSV zachowuje jedynie jeden lek przeciwwirusowy – rybawiryna. Tak więc w przypadku ciężkiego przebiegu zakażenia RSV chorym ordynowana jest właśnie rybawiryna w postaci wziewnej, w formie nebulizacji.

Natomiast w przypadku leczenia niemowląt podawane są wspomniane wyżej przeciwciała monoklonalne, skierowane przeciwko wirusowi RSV, tak samo jak w profilaktyce zakażenia.

Przysłowiowe „światełko w tunelu” widzimy szczęśliwie w badaniach, które pozwoliły zidentyfikować obiecujące molekuły kandydujące na skuteczne leki, oddziałujące na różne etapy cyklu życiowego wirusa RSV. A że niektóre z tych obiecujących molekuł weszły aktualnie w fazę badań klinicznych, daje to nadzieję , że wkrótce staną się one dostępne praktyce leczniczej.

Z apteczki natury

Chociaż współczesna medycyna akademicka wciąż radzi sobie jeszcze nie najlepiej z RSV, jak przekonują nas chińscy badacze, wysoką skuteczność wykazuje tu wiele leków ziołowych, stosowanych od tysiącleci w medycynie ludowej, w terapii infekcyjnych chorób dróg oddechowych. I chociaż większość takich surowców zielarskich to zupełnie nieznane naszej kulturze rośliny egzotyczne, widzimy również pośród nich takie, które bez trudu znajdziemy w ofertach powszechnie dostępnych ziół leczniczych, owoców deserowych, przypraw kulinarnych czy suplementów diety. I tak, przykładowo, jak wynika z badań…

"Wykorzystanie suplementacji sproszkowanym imbirem wspomaga efekt redukcji poziomu CRP w organizmie. Naukowcy wskazują, że już 1 g suplementu przyczynia się do poprawy funkcjonowania organizmu skutecznie pozwalając wyzbyć się stanów zapalnych." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Imbir lekarski obniża stopień przyłączania się i wnikania wirusa RSV do komórek oraz hamuje proces jego replikacji.

Cynamon cassia, czyli taki najpopularniejszy sklepowy cynamon, zapobiega infekcji nabłonka dróg oddechowych przez RSV poprzez hamowanie przyłączania i wnikania wirusa do komórek, i tworzenia syncytium. Jak orzekli naukowcy, cynamon cassia może być w przyszłości kandydatem do opracowania metod terapeutycznych, skutecznych w leczeniu infekcji RSV.

Fermentowany żeńszeń koreański zapobiega zakażeniom wirusem RSV, poprawia przeżywalnoścć komórek nabłonka płuc u ludzi w przypadku zakażenia, ogranicza komórkowe uszkodzenia oksydacyjne, indukowane wirusem RSV, a także blokuje ekspresję genów czynników prozapalnych, indukowaną przez RSV w komórkach nabłonkowych pęcherzyków płucnych.

Korzeń lukrecji hamuje przyleganie i penetrację komórek przez wirusa RSV i obniża stopień jego replikacji oraz stymuluje komórki błony śluzowej do wydzielania interferonu, który przeciwdziała zakażeniom wirusowym.

Korzeń goryczki obniża stopień replikacji wirusa RSV.

Owoc liczi obniża stopień replikacji wirusa RSV z aktywnością podobną do rybawiryny.

Tarczyca bajkalska wykazuje aktywność przeciwwirusową, skierowaną przeciwko RSV, porównywalną do rybawiryny.

Resweratrol, naturalny aktywny biologicznie składnik pokarmowy, znajdowany głównie w ciemnych winogronach i rodzynkach, znany ze swoich właściwości antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych i przeciwdrobnoustrojowych, okazał się skutecznym środkiem terapeutycznym w leczeniu wirusowych infekcji dróg oddechowych, w tym wywoływanych wirusami grypy, koronawirusami i właśnie wirusem RSV. W niedawno opublikowanym badaniu wykazano, że resweratrol oddziałuje hamująco na wczesne etapy cyklu życiowego RSV, a w szczególności na wiązanie wirusa z komórkami gospodarza.

Serwatkowa perspektywa

Jak obecnie wiadomo w świetle wyników aktualnych badań naukowych, białka serwatkowe, ulubiona odżywka sportowców, wykazują bardzo silną aktywność przeciwwirusową, skierowaną przeciwko różnym wirusom otoczkowym i bezotoczkowym, w tym ludzkiemu cytomegalowirusowi, ludzkiemu wirusowi niedoboru odporności (HIV1), wirusowi zapalenia wątroby typu B i C, wirusowi opryszczki pospolitej typu 1 i 2, hantawirusowi, wirusowi polio, ludzkiemu rotawirusowi, wirusowi brodawczaka ludzkiego, enterowirusowi, wirusowi grypy typu A, w tym jego najdokuczliwszym szczepom – H1N1, A1N1 i H5N1, a także właśnie przeciwko wirusowi RSV.

"Białko serwatkowe nie tylko chroni mięśnie, ale pośrednio ma wpływ na zmniejszenie występowania rozmaitych zaburzeń metabolicznych, w tym cukrzycy. Warto jednak pamiętać, iż osoby w starszym wieku potrzebują więcej protein w porównaniu do młodych." Łukasz Domeradzki - Dietetyk

Najsilniejsze właściwości przeciwwirusowe przypisano w tych badaniach jednej z najaktywniejszych biologicznie frakcji białek serwatkowych – natywnej laktoferynie, a także jej pochodnym peptydowym, takim jak laktoferycyna i laktoferampina. Niemniej w wielu badaniach wykazano, że natywny lizozym, glikomakropeptyd, beta laktoglobulina, alfa laktoalbumina oraz niektóre z ich peptydów, czyli inne frakcje białek serwatkowych, nie ustępują wiele laktoferynie w swojej aktywności przeciwwirusowej.

W badaniach to właśnie laktoferyna hamowała zakaźność i wzrost wirusa RSV poprzez blokowanie jego wnikania do komórek gospodarza. Ponieważ RSV jest najczęstszą przyczyną ostrych infekcji dolnych dróg oddechowych u niemowląt i małych dzieci, dlatego właśnie składniki mleka matki, jak sugerują naukowcy, odgrywają kluczową rolę w działaniu przeciwwirusowym, skierowanym przeciwko RSV.

Szersza profilaktyka

Biorąc więc pod uwagę wszystkie powyższe informacje, warto w sezonie infekcyjnym, szczególnie w przypadku seniorów i astmatyków, poszerzyć zalecaną przez medycynę profilaktykę RSV albo o takie suplementy diety, jak resweratrol czy laktoferyna, albo dietę z udziałem białek serwatkowych, ciemnych odmian winogron, rodzynek, owoców liczi, imbiru, cynamonu czy czarnych cukiereczków lub żelków lukrecjowych.

Autor: Sławomir Ambroziak

Źródła:            

• https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166354224001578
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2851489/
• https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1995820X25000033
• https://www.mdpi.com/1420-3049/29/3/598
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5027054/
• https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0163725820301431
• https://www.longdom.org/open-access/milk-lactoferrin-a-nutraceutical-supplement-against-viruses-1103038.html
• https://www.researchgate.net/publication/236070393_Water_extract_of_Cinnamomum_cassia_Blume_inhibited_human_respiratory_syncytial_virus_by_preventing_viral_attachment_internalization_and_syncytium_formation