Zioła na jelita – zioła poprawiające pracę jelit

Na funkcjonowanie jelit wpływa wiele czynników, a ich zaburzenia mogą mieć charakter zarówno przejściowy, jak i przewlekły, często pozostając bez konkretnej diagnozy. Zaburzenia w pracy jelit i składzie mikrobioty (mikroorganizmów w jelitach) są coraz częściej wiązane z rozwojem nie tylko chorób przewodu pokarmowego jak zespół jelita drażliwego, czy nieswoiste zapalenia jelit, ale również z cukrzycą, miażdżycą, czy depresją. Zioła stosowane w celu wspomagania pracy jelit mogą je wspierać przez kilka mechanizmów.

1. Budowa i rola jelit
2. Przyczyny problemów z jelitami
3. Zioła na pracę jelit
4. Zioła a mikrobiota jelitowa

Budowa i rola jelit

Jelita to część układu pokarmowego, która odpowiada za trawienie jedzenia, wchłanianie składników odżywczych i usuwanie tego, czego organizm już nie potrzebuje. Znajdują się w brzuchu i mają formę długiej, elastycznej i pozwijanej rury. Dzielą się na dwie główne części - jelito cienkie i jelito grube. W jelicie cienkim zachodzi większość trawienia i wchłaniania witamin, pierwiastków mineralnych, białek, tłuszczów i cukrów.

Jelito grube zajmuje się głównie wchłanianiem wody i formowaniem stolca. W obu częściach jelit żyją bakterie, które pomagają utrzymać równowagę fizjologiczną i biochemiczną w organizmie. Wspierają trawienie, odporność i zdrowie całego przewodu pokarmowego. Jelita poruszają się dzięki pracy mięśni, co pozwala przesuwać treść pokarmową dalej.

Przyczyny problemów z jelitami

Kwestia diety

Jednym z najczęstszych czynników zakłócających prawidłową pracę przewodu pokarmowego jest nieprawidłowa dieta, zwłaszcza nadmierne spożycie przetworzonych produktów bogatych w tłuszcze trans (batony i cukierki), cukry proste (napoje gazowane), czy ubogie w błonnik pokarmowy (produkty mączne). Dieta tego typu może wpływać na skład mikrobioty jelitowej, promując rozwój bakterii potencjalnie szkodliwych, które mogą zaburzać procesy rozkładu pokarmu i sprzyjać lokalnym stanom zapalnym w tkankach.

Przewlekły stres oraz nawyki

Równie istotnym czynnikiem jest przewlekły stres psychiczny, który oddziałuje na układ nerwowy, zmieniając motorykę (pracę mięśni) jelit i wrażliwość trzewną (przewodzenie bólu w okolicach brzucha). Zaburzenia snu, nieregularny rytm dobowy i brak aktywności fizycznej mogą dodatkowo nasilać te dysfunkcje. Nieprawidłowe nawyki toaletowe, tłumienie potrzeby defekacji oraz siedzący tryb życia również mogą prowadzić do przewlekłych zaparć i rozregulowania rytmu wypróżnień.

Stosowane leki i infekcje 

U niektórych osób wpływ mają również stosowane leki. Antybiotyki, niesteroidowe leki przeciwzapalne (przeciwbólowe), opioidy, czy niektóre leki przeciwdepresyjne mogą oddziaływać zarówno na bakterie w jelitach, jak i na pracę mięśni gładkich jelit. Inną przyczyną mogą być wcześniejsze infekcje przewodu pokarmowego, po których dochodzi do zaburzenia bariery jelitowej i przewlekłych zmian w składzie mikrobioty.

"Producenci dodają konserwanty do przetworzonej żywności, aby przedłużyć jej trwałość. Bez nich żywność szybciej się zepsuje. Chociaż są one ważne dla bezpieczeństwa żywności i ograniczenia ilości odpadów, dodatki te mogą mieć niezamierzone konsekwencje dla mikrobiomu jelitowego poprzez zmniejszenie różnorodności bakterii." Agata Bugorska - Szkoleniowiec IFAA

Czynniki hormonalne

Nie bez znaczenia pozostają też czynniki hormonalne. Na przykład wahania estrogenów i progesteronu mogą wpływać na perystaltykę (ruchy robaczkowe jelit), co obserwuje się m.in. w cyklu menstruacyjnym. Zaburzenia pracy jelit mogą być także wtórne do innych schorzeń, takich jak niedoczynność tarczycy, cukrzyca, celiakia, czy nietolerancje pokarmowe.

Zioła na pracę jelit

Mięta pieprzowa

Jednym z najlepiej przebadanych preparatów na poprawę pracy jelit jest olejek z mięty pieprzowej, który w badaniach z udziałem osób z zespołem jelita drażliwego był najczęściej kojarzony ze zmniejszeniem bólu brzucha, wzdęć i zaburzeń rytmu wypróżnień. Działanie to przypisuje się obecności mentolu, który wpływa na mięśnie gładkie jelit, działając rozkurczowo. Związek ten hamuje napływ wapnia do komórek mięśniowych, co ogranicza ich nadmierne skurcze.

Preparaty złożone

Inne preparaty ziołowe, głównie kompleksy wieloskładnikowe, również wykazują potencjalne działanie wspierające motorykę przewodu pokarmowego i redukujące objawy dyskomfortu. Przykładowe mieszanki mogą zawierać takie składniki jak arcydzięgiel, koper włoski, rumianek, lukrecję, goryczkę, ostropest czy imbir (w zależności od tradycji - europejskiej, chińskiej lub ajurwedyjskiej).

Mechanizmy ich działania są zróżnicowane i obejmują zarówno bezpośrednie oddziaływanie na mięśnie gładkie jelit, jak i wpływ na układ nerwowy przewodu pokarmowego. Choć wiele z tych efektów wydaje się obiecujących, należy pamiętać, że jakość dowodów w części badań bywa ograniczona, a skuteczność poszczególnych preparatów może być zróżnicowana w zależności od składu, dawki, czasu stosowania oraz indywidualnej reaktywności pacjenta.

Wpływ zaburzeń przewodu pokarmowego na pracę jelit

Zioła a mikrobiota jelitowa

Błonnik pokarmowy

Mówiąc o zdrowych i dobrze pracujących jelitach nie sposób nie wspomnieć o mikrobiocie jelitowej. Roślinne substancje wspierające zdrową mikrobiotę jelitową to przede wszystkim błonnik pokarmowy (w tym pektyny, beta-glukany, inulina i fruktooligosacharydy), który stanowi główne źródło energii dla bakterii zasiedlających organizm człowieka i mogą sprzyjać wzrostowi korzystnych szczepów, takich jak Bifidobacterium, czy Lactobacillus.

Warzywa, owoce i kiszonki

Regularne spożywanie warzyw, owoców, pełnych ziaren, roślin strączkowych oraz fermentowanych produktów roślinnych (np. kimchi, ogórki kiszone) może wpływać na zwiększenie różnorodności mikrobiologicznej, co jest jednym z kluczowych wskaźników zdrowia mikrobioty.

"Naukowcy twierdzą, że bakterie probiotyczne żyjące w jelitach, wytwarzają metabolity mające wpływ na budowę kości. Odpowiadają między innymi za przebudowę kostną, ich mineralizację, gęstość i odporność na odkształcenia." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Preparaty roślinne wspierające jelita 

Oprócz klasycznych prebiotyków coraz większą uwagę zwraca się na związki bioaktywne obecne w roślinach, takie jak polifenole, flawonoidy i garbniki, które również wykazują działanie modulujące skład mikrobioty. Przykładowo, katechiny z zielonej herbaty, resweratrol z winogron, kurkumina z kurkumy czy kwercetyna z cebuli mogą wspierać wzrost pożytecznych bakterii, hamując jednocześnie namnażanie patogenów.

Maślan sodu

Znaczenie tych procesów dla funkcji jelitowych jest wielowymiarowe: zdrowa mikrobiota bierze udział w produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (takich jak maślan), które odżywiają komórki nabłonka jelitowego, wspierają integralność bariery jelitowej i wykazują działanie przeciwzapalne. Dobrze zbilansowana mikroflora może również wzmacniać lokalną i ogólnoustrojową odporność, wpływać na motorykę jelit, ograniczać kolonizację patogenów oraz uczestniczyć w aktywności enzymów trawiennych i witamin z grupy B.

Źródła:

• Alipour, R., Marzabadi, L. R., Arjmand, B., Ayati, M. H., & Namazi, N. (2022). The effects of medicinal herbs on gut microbiota and metabolic factors in obesity models: A systematic review. Diabetes & metabolic syndrome, 16(9), 102586. https://doi.org/10.1016/j.dsx.2022.102586
• Dahl, S. M., Rolfe, V., Walton, G. E., & Gibson, G. R. (2023). Gut microbial modulation by culinary herbs and spices. Food chemistry, 409, 135286. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2022.135286
• Tan, N., Gwee, K. A., Tack, J., Zhang, M., Li, Y., Chen, M., & Xiao, Y. (2020). Herbal medicine in the treatment of functional gastrointestinal disorders: A systematic review with meta-analysis. Journal of gastroenterology and hepatology, 35(4), 544–556. https://doi.org/10.1111/jgh.14905
• Chiarioni, G., Popa, S. L., Ismaiel, A., Pop, C., Dumitrascu, D. I., Brata, V. D., Duse, T. A., Incze, V., & Surdea-Blaga, T. (2023). Herbal Remedies for Constipation-Predominant Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 15(19), 4216. https://doi.org/10.3390/nu15194216