Żółć w żołądku – objawy, dieta i domowe sposoby

Obecność żółci w żołądku jest skutkiem refluksu żółciowego, polegającego na jej cofaniu się z dwunastnicy do żołądka, albowiem produkowana przez wątrobę i magazynowana przez woreczek żółciowy, żółć jest wydzielana bezpośrednio do dwunastnicy, czyli pierwszego odcinka jelita cienkiego, z pominięciem żołądka. Wprawdzie refluks żółciowy, nazywany wymiennie refluksem dwunastniczo-żołądkowym, jest naturalnym zjawiskiem fizjologicznym, czasami przybiera postać patologiczną, skutkując nieprzyjemnymi problemami zdrowotnymi.

1. Co trzeba wiedzieć o żółci?
2. Źródło problemu
3. Rodzi się patologia
4. Objawy
5. Kto jest narażony?
6. Leczenie
7. Sposobem babuni
8. Dieta
9. Pokarmy o szczególnym znaczeniu
10. Dmuchać na zimne

Co trzeba wiedzieć o żółci?

Żółć jest wydzieliną wątroby, produkowaną przez jej komórki, czyli hepatocyty, magazynowaną i zagęszczaną w usytuowanym poniżej wątroby woreczku żółciowym. Głównymi składnikami żółci, odpowiedzialnymi za jej funkcje życiowe, są kwasy żółciowe, sole żółciowe i fosfolipidy. Otóż związki te emulgują tłuszcz, co umożliwia jego trawienie i przyswajanie jego składników, głównie kwasów tłuszczowych oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Ale tłuszczami są również błony komórkowe – i tu właśnie pojawia się problem z żółcią.

Źródło problemu

Tak więc składniki żółci mogą emulgować, czyli rozpraszać w środowisku wodnym, nie tylko tłuszcz jako składnik pokarmowy, ale także tłuszcz jako strukturę błony komórkowej, co powoduje, że żółć jest potencjalną toksyną względem komórek błon śluzowych, wyściełających każdy odcinek przewodu pokarmowego.

Ponieważ żółć jest wydzielana, jak wiemy, bezpośrednio do dwunastnicy, narząd ten został wyposażony w specjalne gruczoły, znane jako gruczoły Brunnera, wydzielające równie specjalny śluz, skutecznie chroniący zarówno błony komórek dwunastnicy, jak też dalszych odcinków pasażu jelitowego, przed emulgacyjnym działaniem składników żółci.

Jednak takiej ochrony, niestety, ani nie posiada żołądek, ani przełyk, do którego również w warunkach patologicznych może przenikać żółć, na skutek tzw. refluksu żołądkowo-przełykowego. Śluz żołądkowy wyspecjalizowany jest bowiem w ochronie komórek błony śluzowej przed toksycznością kwasu solnego, natomiast śluz przełykowy pełni zasadniczo jedynie funkcję nawilżającą i poślizgową, ułatwiającą pasaż pożywienia.

Rodzi się patologia

Chociaż znaczenie życiowe fizjologicznego refluksu żółciowego nie zostało ostatecznie wyjaśnione, wiadomo, że nie jest on groźny dla śluzówki żołądka, albowiem w jego efekcie żółć szybko powraca do dwunastnicy, na skutek naturalnego pasażu spożytego pożywienia. Natomiast patologiczny refluks pojawia się wtedy, kiedy żółć zalega w żołądku długo i skład samej żółci staje się nieprawidłowy. Jak bowiem dowodzą badania i obserwacje kliniczne, problemy zdrowotne, związane z refluksem żółciowym, najczęściej są skutkiem gastroparezy, czyli zalegania pokarmu w żołądku, a także dominacji w składzie żółci soli żółciowych, czyli składników o najsilniejszych właściwościach emulgacyjnych.

Objawy

W opisanych powyżej sytuacjach żółć oddziałuje toksycznie na komórki błony śluzowej żołądka i, jeżeli mamy dodatkowo do czynienia z refluksem żołądkowo-przełykowym, przełyku, co prowadzi do rozwoju zapalenia, owrzodzenia i metapalazji (zmiany składu komórkowego), i objawia się kilkoma charakterystycznymi dolegliwościami, takimi jak:

• zgaga po posiłku lub przyjęciu pozycji leżącej
• uczucie pełności
• wzdęcia i ucisk w nadbrzuszu
• ból w nadbrzuszu pojawiający się 30-60 minut po posiłku
• palący ból brzucha, często pojawiający się w nocy
• zarzucanie treści żołądka do gardła i jamy ustnej
• mdłości i żółtozielone wymioty
• kaszel i chrypka

Kto jest narażony?

Wprawdzie na patologiczny refluks żółciowy narażają nas najbardziej interwencje chirurgiczne w obrębie układu trawiennego, nie są one najpowszechniejszym źródłem tego problemu. Patologiczny refluks żółciowy jest najczęściej konsekwencją niezdrowego stylu życia, gdzie na pierwszy plan wysuwają się: niska aktywność fizyczna i nieprawidłowa dieta.

Brak ruchu i wysokokaloryczna dieta prowadzą bowiem w pierwszej kolejności do rozwoju otyłości brzusznej, która zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej, nadweręża zwieracze przewodu pokarmowego i usposabia do cofania się treści pokarmowej z jelita do żołądka i z żołądka do przełyku. Podobnie działają posiłki obfite objętościowo. Co więcej, osobom otyłym przepisywane są ostatnio najczęściej leki odchudzające, hamujące opróżnianie żołądka, takie jak Ozempic, a zaleganie pożywienia w żołądku, jak pamiętamy, jest głównym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi patologicznego refluksu żółciowego.

"Wiele badań wykazało, że spożywanie alkoholu może zwiększać ryzyko zgagi i refluksu. Dzieje się tak, ponieważ nadmierne spożycie alkoholu może bezpośrednio uszkadzać wyściółkę śluzową przełyku i żołądka." Łukasz Domeracki - Dietetyk

W drugiej kolejności dieta z dużym udziałem słodyczy i napojów słodzonych cukrem prowadzi do rozwoju cukrzycy. Natomiast cukrzyca jest głównym schorzeniem predysponującym do rozwoju patologicznego refluksu żółciowego, jako że jej przebieg zaburza motorykę żołądka. Ponadto niektóre stosowane w jej przebiegu leki przeciwcukrzycowe to te same, co stosowane w leczeniu otyłości, których dodatkowym efektem działania jest hamowanie opróżniania żołądka.

No i w końcu czynnikiem jednoznacznie predysponującym do rozwoju tego schorzenia jest dieta oparta na obfitych, ciężkostrawnych posiłkach bogatych w tłuszcz, albowiem – im więcej tłuszczu zawiera treść pokarmowa – tym więcej woreczek żółciowy uwalnia do układu trawiennego żółci, niezbędnej do jego stawienia. Ponadto, im więcej tłuszczu zawiera treść pokarmowa – tym więcej w składzie żółci najsilniejszych emulgatorów, upłynniających nie tylko tłuszcze pokarmowe, ale też błony komórkowe.

Leczenie

W terapii refluksu żółciowego i po badaniach i dokładnej analizie przypadku lekarz może zaordynować takie środki farmakologiczne, jak:

• leki prokinetyczne, przyspieszające opróżnianie żołądka i pasaż jelitowy poprzez mechanizmy neurohumoralne
• sekwestranty kwasów żółciowych, czyli specyficzne żywice, wiążące kwasy żółciowe i pozbawiające je toksycznej aktywności
• alginiany, czyli izolowane z glonów morskich polisacharydy z grupy soli kwasu alginowego, które tworząc pienisty żel, oddzielają treść pokarmową od śluzówki i uniemożliwiają jej cofanie się w górę przewodu pokarmowego
• sukralfat, czyli lek z grupy środków osłaniających, którego działanie polega na tworzeniu ochronnej warstwy w miejscu uszkodzenia, co zabezpiecza śluzówkę przed dalszym, szkodliwym działaniem soli kwasów żółciowych, wspomagając jej regenerację
• kwas ursodeoksycholowy, czyli nietoksyczny kwas żółciowy, stanowiący w warunkach fizjologicznych jedynie niewielką część składu żółci, obniżający toksyczność soli wszystkich innych kwasów żółciowych

Sposobem babuni

Również medycyna ludowa i ziołolecznictwo oferują kilka sposobów na refluks żółciowy, które należy omówić z lekarzem prowadzącym, który może zdecydować i ich wdrożeniu. I tak, w starych ludowych sposobach widzimy przede wszystkim:

• Mięta pieprzowa – często wybierana przy uczuciu ciężkości, przelewaniach i wzdęciach. U osób ze skłonnością do refluksu bywa jednak tak, że mięta nasila pieczenie w przełyku, dlatego najlepiej zaczynać od małej porcji i sprawdzić tolerancję.
• Imbir – wiele osób sięga po niego, gdy do dyskomfortu dochodzą nudności. Zwykle lepiej sprawdzają się niewielkie ilości, bo zbyt intensywny imbir może podrażniać wrażliwy żołądek.
• Rumianek – klasyczny, łagodny napar, po który sięga się wtedy, gdy przewód pokarmowy jest drażliwy i chcesz coś delikatnego do picia po posiłku.
• Koper włoski – tradycyjnie używany przy wzdęciach i uczuciu pełności, najczęściej w formie naparu. Jeśli masz skłonność do cofania treści, wprowadzaj go ostrożnie i oceniaj, czy nie nasila objawów.
• Mleczko pszczele – bywa stosowane jako element domowych praktyk, ale trzeba pamiętać o ryzyku reakcji alergicznych u osób wrażliwych na produkty pszczele.
• Siemię lniane – po zalaniu wodą tworzy gęstą, śluzową konsystencję; część osób wykorzystuje je jako łagodny dodatek, gdy przełyk i żołądek są wrażliwe. Warto zadbać o odpowiednią ilość płynów, a jeśli przyjmujesz leki, zachować odstęp (np. 1–2 godziny), żeby nie utrudniać ich wchłaniania.

Dieta

Jak w przypadku wszystkich chorób przewodu pokarmowego, również proces terapeutyczny refluksu żółciowego obejmuje specjalne zalecenia dietetyczne, a przede wszystkim:

• unikanie tłustych potraw, gdyż te zwiększają wydzielanie żółci
• częstsze spożywanie mniejszych posiłków
• umiarkowane spożycie błonnika, który z jednej strony wiąże żółć, ograniczając jej toksyczność, z drugiej opóźnia jednak opróżnianie żołądka
• unikanie alkoholu oraz ograniczenie spożycia kawy i napojów gazowanych, gdyż te rozluźniają zwieracze przewodu pokarmowego, sprzyjając cofaniu się żółci do górnych odcinków przewodu pokarmowego
• zwiększenie spożycia wody, szczególnie podczas posiłków, co rozcieńcza żółć, ograniczając jej toksyczność, i ułatwia jej eliminację z żołądka do dwunastnicy

Pokarmy o szczególnym znaczeniu

W świetle wyników najnowszych badań, przy problemie z żółcią w żołądku należałoby zwrócić szczególną uwagę na udział w diecie produktów fermentowanych oraz żurawiny i kurkumy. Jak bowiem wynika z tych badań, takie składniki tych produktów, jak bakterie fermentacji mlekowej, oligomeryczne proantocyjanidyny oraz żółty barwnik roślinny kurkumina, wykazują zdolność wspomagania utrzymania prawidłowego stanu uszkodzonej żółcią błony śluzowej przewodu pokarmowego.

Dmuchać na zimne

Najprościej oczywiście unikać problemów zdrowotnych, niż później je leczyć. A że problemów z żółcią w żołądku powinno nam pomóc uniknąć kilka prostych zasad, związanych ze stylem naszego codziennego życia, dlatego powinniśmy pamiętać, aby:

• wdrożyć codzienną dawkę aktywności fizycznej, która nie tylko poprawia zdolności ruchowe, ale również motorykę przewodu pokarmowego
• uważać, aby kaloryczność naszej diety nie przekraczała naszego dobowego zapotrzebowania energetycznego
• unikać przejadania się do całkowitego wypełnienia żołądka
• ograniczyć spożycie pokarmów i napojów słodzonych cukrem
• unikać ciężkostrawnych, tłustych potraw, szczególnie dań z frytury i gotowych wyrobów cukierniczych
• włączyć do codziennej diety kiszonki warzywne, fermentowane produkty mleczne, kurkumę i żurawinę

A wdrożenie tych kilku prostych zasad powinno nam pomóc w przejęciu całkowitej kontroli nad naszą żółcią.  

Autor: Sławomir Ambroziak

Źródła:                  

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3745208/
• https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-ukladu-pokarmowego,refluks-zolciowy---niejednoznaczne-objawy--diagnostyka-i-leczenie,artykul,94976412.html
• https://insight.jci.org/articles/view/168112
• https://www.mdpi.com/2076-3921/12/7/1314
• https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jcmm.15640
• https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1401941111