Helicobacter pylori - objawy, przyczyny

Helicobacter pylori to jedna z najczęściej występujących bakterii chorobotwórczych u człowieka. Zakażenie może przez lata nie dawać żadnych objawów, a mimo to prowadzić do przewlekłego zapalenia żołądka i poważnych chorób. Podstawą leczenia pozostaje terapia antybiotykowa, jednak coraz częściej podkreśla się również znaczenie stylu życia i diety. Odpowiednie nawyki żywieniowe mogą wspierać leczenie i ograniczać ryzyko powikłań, zwłaszcza gdy prowadzone są systematycznie.

1. Przyczyny zakażenia Helicobacter pylori
2. Objawy zakażenia Helicobacter pylori
3. Najważniejszy czynnik ryzyka raka żołądka oraz chłoniaka
4. Diagnostyka zakażenia Helicobacter pylori
5. Dieta w zakażeniu H. pylori
6. Konsekwencje zakażenia H. pylori
7. Suplementacja na Helicobacter pylori

Przyczyny zakażenia Helicobacter pylori

Przyczyny zakażenia Helicobacter pylori wynikają z wyjątkowych zdolności tej bakterii do przetrwania w środowisku, które z natury powinno być dla niej zabójcze. Żołądek człowieka jest miejscem prawie jałowym (w porównaniu do innych części przewodu pokarmowego) ze względu na bardzo kwaśne pH, a mimo to H. pylori potrafi się tam osiedlać.

Bakteria ma kształt spiralny i wyposażona jest w rzęski, dzięki którym porusza się w śluzie pokrywającym ścianę żołądka. Wytwarza też enzym ureazę, który rozkłada mocznik do amoniaku i dwutlenku węgla, co prowadzi do miejscowego zobojętnienia kwasu i stworzenia warunków pozwalających jej na przeżycie. W takich warunkach bakteria łatwo kolonizuje błonę śluzową żołądka, a także początkowy odcinek jelita cienkiego, czyli dwunastnicę, gdzie wywołuje przewlekły stan zapalny.

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim drogą pokarmową, czyli przez spożywanie zanieczyszczonej wody i żywności, a także poprzez kontakt ze śliną osoby zakażonej, dlatego infekcja często szerzy się w obrębie rodzin. Rozprzestrzenianiu sprzyjają złe warunki sanitarne, wspólne korzystanie z naczyń, czy niedostateczna higiena rąk. Z tego powodu bakteria występuje znacznie częściej w krajach rozwijających się. Szacuje się, że prawie połowa światowej populacji może być nosicielem.

Objawy zakażenia Helicobacter pylori

Zakażenie Helicobacter pylori może przez wiele lat przebiegać bezobjawowo, ale u części osób prowadzi do różnych problemów zdrowotnych. Najczęściej wywołuje przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka, które może objawiać się bólem w nadbrzuszu, uczuciem pełności po posiłkach, nudnościami, czy odbijaniem. U części osób rozwijają się wrzody żołądka lub dwunastnicy, a to wiąże się z silniejszym bólem, czasem z krwawieniami z przewodu pokarmowego i spadkiem masy ciała.

Najważniejszy czynnik ryzyka raka żołądka oraz chłoniaka

Naukowcy zwracają uwagę, że bakteria może także zaburzać wchłanianie żelaza i powodować niedokrwistość, szczególnie gdy infekcja trwa długo. Obecność H. pylori została uznana za najważniejszy czynnik ryzyka raka żołądka oraz chłoniaka MALT (typowego dla żołądkowej tkanki chłonnej), dlatego podkreśla się znaczenie jej wczesnego wykrywania i leczenia. Choć nie u wszystkich zakażonych rozwijają się poważne choroby, obecność tej bakterii zawsze niesie potencjalne zagrożenie dla zdrowia i wymaga kontroli medycznej.

Diagnostyka zakażenia Helicobacter pylori

Wykrycie zakażenia Helicobacter pylori jest możliwe kilkoma metodami, zarówno nieinwazyjnymi, jak i tymi wymagającymi pobrania materiału z żołądka. Do najczęściej stosowanych badań należy test oddechowy z użyciem mocznika znakowanego izotopem węgla, który pozwala stwierdzić obecność enzymu ureazy wytwarzanego przez bakterię. W praktyce używa się też testów z krwi wykrywających przeciwciała, chociaż one mogą wskazywać zarówno na aktywne, jak i dawne zakażenie.

Bardziej wiarygodny jest test z próbki kału, który wykrywa antygeny H. pylori i potwierdza trwającą infekcję. W niektórych przypadkach lekarz kieruje pacjenta na gastroskopię, podczas której pobiera fragment błony śluzowej żołądka do badania histopatologicznego, posiewu bakteriologicznego lub testu ureazowego.

"Strączki, takie jak soczewica, fasola czy ciecierzyca, również należą do grupy produktów o wysokim potencjale fermentacyjnym, co oznacza, że mogą być problematyczne przy wrażliwych jelitach. Warto pamiętać, że im bardziej rozdrobnione i ugotowane warzywo, tym mniejsze obciążenie dla żołądka." Łukasz Domeracki - mgr Technologii Żywności

Dieta w zakażeniu H. pylori

Przy zakażeniu Helicobacter pylori zaleca się spożywać warzywa kapustowate, takie jak brokuły czy kapusta, które zawierają sulforafan i w badaniach ich spożycie wiązano z ograniczeniem kolonizacji bakterii i ochroną śluzówki. Korzystne są także owoce jagodowe, zwłaszcza żurawina, której sok utrudnia przyczepianie się bakterii i poprawia wskaźniki stresu oksydacyjnego.

Ważne miejsce zajmują lekkostrawne źródła białka, jak ryby i drób, ponieważ są dobrze tolerowane, wiążą część kwasu żołądkowego i dostarczają żelaza, którego niedobory często towarzyszą infekcji. Unikać należy nadmiaru soli, żywności peklowanej, wędzonej i wysoko przetworzonej, słodzonych napojów, alkoholu oraz przetworzonego mięsa. Dodatkowo zwraca się uwagę na dietę niskoniklową, ponieważ produkty bogate w nikiel, takie jak liściaste warzywa, rośliny strączkowe, orzechy, kakao, pełne ziarna zbóż, cytrusy, czy konserwowe ryby, mogą obniżać skuteczność leczenia.

Konsekwencje zakażenia H. pylori

Suplementacja na Helicobacter pylori

Probiotyki

Suplementacja w zakażeniu Helicobacter pylori jest coraz częściej analizowana, ponieważ sama terapia antybiotykowa nie zawsze daje pełny efekt i wiąże się z działaniami niepożądanymi. W badaniach klinicznych zaobserwowano, że probiotyki takie jak Lactobacillus i Bifidobacterium zwiększają skuteczność leczenia i zmniejszają objawy uboczne, w tym biegunkę, nudności i bóle brzucha, a także przyspieszają odbudowę naturalnej mikrobioty, która zostaje zaburzona zarówno przez zakażenie, jak i antybiotyki.

Drożdże i laktoferyna

Dobre wyniki odnotowano również przy suplementacji Saccharomyces boulardii, czyli drożdży o właściwościach probiotycznych, które poprawiały odsetek eradykacji i zmniejszały częstość biegunek oraz wzdęć. Coraz większe znaczenie przypisuje się laktoferynie, czyli białku obecnemu m.in. w mleku, które ma działanie przeciwdrobnoustrojowe, ogranicza wzrost bakterii, a dodatkowo wiąże żelazo.

"Badania wykazały, że spożywanie laktoferyny na poziomie 200-300 mg dziennie niesie wiele pożytku dla naszego zdrowia, m.in. chroni przed niedoborem żelaza i rozwojem niedokrwistości, obniża masę tkanki tłuszczowej i reguluje apetyt, obniża poziom glukozy we krwi i zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę, hamuje rozwój stanu zapalnego i moduluje pracę układu odpornościowego." Sławomir Ambroziak - Farmakolog

Witaminy i zioła

W badaniach opisano także częste niedobory witaminy B12, kwasu foliowego oraz witamin C i D u osób zakażonych. Ich uzupełnianie może poprawiać wskaźniki markerowe z krwi i wspierać regenerację błony śluzowej oraz pośrednio zwiększać skuteczność terapii. W medycynie chińskiej stosuje się złożone mieszanki ziołowe, między innymi wywary zawierające żeń-szeń, które w połączeniu z terapią klasyczną powiązane zostały ze wzrostem odsetek wyleczeń i zmniejszeniem ryzyka nawrotów, choć jakość dowodów naukowych w tym obszarze oceniana jest jako umiarkowana lub niska.

Źródła:

• Li, M., & Xie, Y. (2025). Efficacy and safety of Saccharomyces boulardii as an adjuvant therapy for the eradication of Helicobacter pylori: a meta-analysis. Frontiers in cellular and infection microbiology, 15, 1441185. https://doi.org/10.3389/fcimb.2025.1441185
• Albush, A., Yassine, F., Abbas, H., Hanna, A., Saba, E., & Bilen, M. (2025). The impact of Helicobacter pylori infection and eradication therapies on gut microbiota: a systematic review of microbial dysbiosis and its implications in gastric carcinogenesis. Frontiers in cellular and infection microbiology, 15, 1592977. https://doi.org/10.3389/fcimb.2025.1592977
• Li, H., Li, J., & Lai, M. (2025). Efficacy analysis of folic acid in chronic atrophic gastritis with Helicobacter pylori infection: a systematic review and meta-analysis. BMC gastroenterology, 25(1), 69. https://doi.org/10.1186/s12876-025-03644-1
• Mishra, V., Dash, D., Panda, A. K., & Pathak, S. K. (2024). Efficacy of Lactobacillus spp. Supplementation in Helicobacter pylori Eradication: A Systematic Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials With Trial Sequential Analysis. Helicobacter, 29(6), e70006. https://doi.org/10.1111/hel.70006
• Yang, Z., Zhou, Y., Han, Z., He, K., Zhang, Y., Wu, D., & Chen, H. (2024). The effects of probiotics supplementation on Helicobacter pylori standard treatment: an umbrella review of systematic reviews with meta-analyses. Scientific reports, 14(1), 10069. https://doi.org/10.1038/s41598-024-59399-4
• Yang, J., Yang, H., Dai, Y., Jiang, Y., Long, Y., Zeng, J., & Ma, X. (2022). Evidence construction of Chinese herbal formulae for the treatment of H. pylori positive peptic ulcer: A Bayesian network Meta-analysis. Phytomedicine : international journal of phytotherapy and phytopharmacology, 105, 154327. https://doi.org/10.1016/j.phymed.2022.154327
• Cai, X., Li, X., Jin, Y., Zhang, M., Xu, Y., Liang, C., Weng, Y., Yu, W., & Li, X. (2022). Vitamins and Helicobacter pylori: An Updated Comprehensive Meta-Analysis and Systematic Review. Frontiers in nutrition, 8, 781333. https://doi.org/10.3389/fnut.2021.781333
• Zou, J., Dong, J., & Yu, X. F. (2009). Meta-analysis: the effect of supplementation with lactoferrin on eradication rates and adverse events during Helicobacter pylori eradication therapy. Helicobacter, 14(2), 119–127. https://doi.org/10.1111/j.1523-5378.2009.00666.x
• Nikbazm, R., Rahimi, Z., Moradi, Y., Alipour, M., & Shidfar, F. (2022). The effect of cranberry supplementation on Helicobacter pylori eradication in H. pylori positive subjects: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. The British journal of nutrition, 128(6), 1090–1099. https://doi.org/10.1017/S0007114521004256