IBD – co to takiego, jakie są przyczyny i objawy

Wiele chorób przewodu pokarmowego rozwija się stopniowo i przez długi czas daje objawy podobne do innych zaburzeń żołądkowo-jelitowych. U części osób pierwsze dolegliwości są mało charakterystyczne, dlatego początkowo bywają wiązane z dietą, stresem, infekcją lub przejściowymi problemami trawiennymi. Zdarza się także, że objawy przez pewien czas mają zmienne nasilenie, co dodatkowo utrudnia szybkie rozpoznanie przyczyny. Do tego typu zaburzeń zaliczają się nieswoiste choroby zapalne jelit, określane skrótem IBD.

1. Charakterystyka IBD
2. Przyczyny IBD
3. Objawy IBD
4. Wykrywanie IBD

Charakterystyka IBD

IBD to skrót od angielskiego określenia Inflammatory Bowel Disease, czyli nieswoistych chorób zapalnych jelit. Jest to grupa przewlekłych chorób, w których w obrębie przewodu pokarmowego utrzymuje się stan zapalny. Do najważniejszych należą choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

Choć obie choroby należą do tej samej grupy, różnią się miejscem występowania zmian oraz ich charakterem. W chorobie Leśniowskiego-Crohna stan zapalny może pojawiać się w różnych odcinkach przewodu pokarmowego, od jamy ustnej aż do końcowych części jelit. We wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego zmiany dotyczą przede wszystkim jelita grubego i odbytnicy.

Różne warianty IBD

Przyczyny IBD

IBD nie jest chorobą wywoływaną przez jedną przyczynę. Jednym z ważnych czynników są predyspozycje genetyczne. Zauważono, że ryzyko zachorowania może być większe wśród osób, w których rodzinie wcześniej występowały podobne problemy jelitowe. Znaczenie ma również sposób działania układu odpornościowego. U części osób reaguje on nieprawidłowo na zawartość jelita i na mikroorganizmy, które normalnie stanowią naturalny element mikrobioty. W efekcie powstaje przewlekły stan zapalny, który nie wygasa prawidłowo i z czasem może uszkadzać ścianę jelita.

W części przypadków znaczenie przypisuje się także zmianom w składzie mikrobioty jelitowej (np. wywoływanym antybiotykoterapią). Gdy równowaga między różnymi grupami drobnoustrojów zostaje zaburzona, śluzówka jelita może być bardziej podatna na podtrzymywanie reakcji zapalnej.

"Naukowcy twierdzą, że bakterie probiotyczne żyjące w jelitach, wytwarzają metabolity mające wpływ na budowę kości. Odpowiadają między innymi za przebudowę kostną, ich mineralizację, gęstość i odporność na odkształcenia." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Wśród możliwych przyczyn i czynników sprzyjających wymienia się także wpływ środowiska. Znaczenie mogą mieć przebyte zakażenia przewodu pokarmowego, palenie tytoniu, długotrwały stres, czy zaburzenia snu. Zwraca się również uwagę na sposób odżywiania. Dieta uboga w błonnik pokarmowy, a jednocześnie bogata w żywność wysoko przetworzoną, może wiązać się z mniej korzystnym środowiskiem jelitowym.

Objawy IBD

Do najczęstszych objawów IBD należą bóle brzucha, przewlekła biegunka oraz nagła potrzeba wypróżnienia. Zdarza się, że choroba przez dłuższy czas daje objawy o umiarkowanym nasileniu, a następnie dochodzi do wyraźnego zaostrzenia. U części osób w stolcu pojawia się krew lub śluz, co zwykle wymaga pilnej diagnostyki. Wiele osób obserwuje także spadek apetytu, utratę masy ciała, osłabienie i gorszą tolerancję codziennego wysiłku.

U części chorych pojawiają się bóle stawów, zmiany skórne, afty w jamie ustnej albo stany zapalne oczu. Może występować także niedokrwistość związana z utratą krwi, gorszym wchłanianiem składników odżywczych lub utrzymującym się stanem zapalnym. U niektórych osób głównym problemem przez długi czas nie jest nawet sama biegunka, lecz przewlekłe zmęczenie, osłabienie, gorsze samopoczucie i nawracające bóle brzucha.

"Jedz jak najwięcej żywności naturalnej, sięgaj po produkty fermentowane, pij dużo wody, a jeśli trzeba, to zastosuj suplementy z probiotykami. To ważne, aby zadbać o swój mikrobiom, ponieważ wpływa on na wiele istotnych aspektów zdrowotnych w Twoim organizmie." Łukasz Domeracki - Dietetyk

Wykrywanie IBD

Diagnostyka IBD opiera się na połączeniu wywiadu, badań laboratoryjnych oraz badań pozwalających ocenić jelita od środka. Lekarz bierze pod uwagę czas trwania objawów, ich nasilenie, obecność krwi w stolcu, spadek masy ciała, gorączkę oraz występowanie podobnych chorób w rodzinie. W badaniach krwi ocenia się między innymi cechy stanu zapalnego, poziom hemoglobiny oraz wybrane parametry związane z odżywieniem organizmu.

Pomocne jest również badanie stolca, zwłaszcza wtedy, gdy trzeba odróżnić przewlekły stan zapalny od innych przyczyn dolegliwości. Bardzo ważnym elementem diagnostyki pozostaje kolonoskopia, czyli badanie endoskopowe jelita grubego. Pozwala ona obejrzeć błonę śluzową jelita, ocenić obecność zmian zapalnych, owrzodzeń lub krwawienia oraz pobrać fragmenty tkanki do dalszej analizy.

Źródła:

• McDowell C, Farooq U, Haseeb M. Inflammatory Bowel Disease. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; August 4, 2023.
• Li L, Cheng R, Wu Y, Lin H, Gan H, Zhang H. Diagnosis and management of inflammatory bowel disease. J Evid Based Med. 2024;17(2):409-433. doi:10.1111/jebm.12626
• Hong SM, Baek DH. Diagnostic Procedures for Inflammatory Bowel Disease: Laboratory, Endoscopy, Pathology, Imaging, and Beyond. Diagnostics (Basel). 2024;14(13):1384. Published 2024 Jun 28. doi:10.3390/diagnostics14131384