Melatonina - wpływ hormonu snu na metabolizm

Melatonina jest kojarzona głównie ze snem, ale jest też cząsteczką regulacyjną obecną w wielu tkankach i powiązaną z regulacją rytmu dobowego działania całego organizmu. Ponieważ rytm dobowy wpływa na metabolizm glukozy, reakcje naczyń i procesy zapalne, zaczęto sprawdzać, czy suplementacja melatoniną może modyfikować wybrane wskaźniki ryzyka sercowo-metabolicznego. Badania kliniczne w tym obszarze są zróżnicowane pod względem dawek, czasu stosowania i badanych populacji.

1. Charakterystyka melatoniny
2. Czynniki zaburzające działanie melatoniny
3. Potencjał ochronny melatoniny w kontekście chorób cywilizacyjnych

Charakterystyka melatoniny

Melatonina to naturalnie wytwarzany neurohormon i jednocześnie związek o działaniu sygnałowym, będący pochodną tryptofanu (aminokwasu budującego białka w organizmie). Najbardziej znanym miejscem produkcji melatoniny jest szyszynka w mózgu, która wydziela ją głównie wieczorem i w nocy, kiedy do oczu dociera mniej światła. Jednocześnie melatoninę wytwarzają także inne tkanki, między innymi siatkówka oka oraz przewód pokarmowy, a w tych miejscach działa bardziej lokalnie, aniżeli jako hormon krążący we krwi.

Synchronizacja rytmu dobowego

Podstawową i najbardziej znaną funkcją melatoniny jest przekazywanie organizmowi informacji o porze dnia, dzięki czemu może synchronizować rytmy dobowe aktywności różnych narządów. Melatonina wiąże się ze swoistymi receptorami (określanymi jako MT1 i MT2), które są rozpowszechnione w wielu tkankach, a przez to może wpływać na funkcje komórek i enzymów.

Inne działanie 

Poza działaniem receptorowym melatonina może też bezpośrednio neutralizować reaktywne formy tlenu (czyli cząsteczki mogące uszkadzać komórki) oraz wspierać własne mechanizmy antyoksydacyjne organizmu.

Czynniki zaburzające działanie melatoniny

Gospodarka melatoninowa najczęściej rozstraja się przez światło wieczorem i w nocy. Jasne oświetlenie w domu, ekrany używane późno oraz światło uliczne w sypialni mogą osłabiać lub opóźniać nocny wzrost poziomu melatoniny, co zwykle utrudnia zasypianie i sprzyja wybudzeniom. Podobny efekt daje nieregularny rytm dobowy, czyli zmienne pory snu, praca zmianowa i jet lag. Problemem bywa też zbyt mało światła w ciągu dnia, szczególnie rano.

"Okazuje się, że melatonina może posłużyć, jako element profilaktyczny walki z osteoporozą oraz  wspomagać redukcję tłuszczu. Jej działanie wpływa na zmianę kompozycji sylwetki, pomaga pozbyć się nadmiaru tkanki tłuszczowej i wspomaga budowanie masy mięśniowej." Tomasz Maciołek - Fizjoterapeuta

Znaczenie mają również czynniki stylu życia. Alkohol i nikotyna, a także duże dawki kofeiny w drugiej części dnia często wiążą się z gorszą jakością snu. Późne, obfite posiłki oraz jedzenie w nocy mogą przesuwać rytmy metaboliczne i utrudniać wyciszenie przed snem. Intensywny wysiłek późnym wieczorem też może mieć znaczenie. Trening o wysokiej intensywności wykonywany krótko przed snem bywa związany z większym pobudzeniem i wyższą temperaturą ciała oraz utrudnionym zasypianiem.

U części osób wpływ na zaburzenia melatoninowe mają leki stosowane przewlekle. Z wiekiem nocny sygnał melatoninowy często słabnie, a problemy okulistyczne, takie jak zaćma, mogą dodatkowo zmniejszać dopływ bodźca świetlnego potrzebnego do prawidłowej regulacji rytmu dobowego.

Właściwości melatoniny

Potencjał ochronny melatoniny w kontekście chorób cywilizacyjnych

W najnowszym przeglądzie badań z udziałem ludzi zebrano 63 prace opublikowane do października 2025 roku i sprawdzono, jak suplementacja melatoniną wpływała na zmiany poziomów wskaźników ryzyka sercowo-metabolicznego. W uśrednionych wynikach zauważono niewielkie zmniejszenie obwodu bioder o około 1,2 cm oraz spadek skurczowego ciśnienia tętniczego o około 2,3 mmHg.

W zakresie gospodarki cukrowej opisano spadek glukozy na czczo o około 11,6 mg/dl, a w lipidogramie zaobserwowano obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego o około 7,0 mg/dl oraz frakcji LDL (lipoprotein o niskiej gęstości) o około 6,3 mg/dl, przy jednoczesnym wzroście poziomu frakcji HDL (lipoprotein o wysokiej gęstości) o około 2,0 mg/dl.

"Zazwyczaj efekty są widoczne już przy dawkach około 0,1 mg. Takie dawki sprawiają, że już zasypia się zdecydowanie lepiej. Dlatego dobrze jest zacząć od małej dawki i zwiększać ją, gdy to jest naprawdę potrzebne." Łukasz Domeracki - Dietetyk

W przypadku markerów zapalnych i stresu oksydacyjnego zaobserwowano obniżenie poziomu CRP (białka C-reaktywnego) o około 0,59 mg/l, TNF-α (czynnika martwicy nowotworów alfa) o około 1,61 pg/ml, IL-6 (interleukiny 6) o około 6,43 pg/ml oraz MDA (dialdehydu malonowego) o około 1,54 µmol/l. Jednocześnie wykazano wzrost całkowitej zdolności antyoksydacyjnej w surowicy o około 0,15 mmol/l. Wyniki te jednoznacznie wskazują na potencjał ochronny melatoniny w kontekście chorób cywilizacyjnych.

Źródła:

Mohammadi, S., Ashtary-Larky, D., Erfanian-Salim, M., Alaghemand, N., Yousefi, M., Sanjari Pirayvatlou, P., Mirkarimi, M., Mavi, S. A., Alavi, I., Ettehad, Y., Mehrbod, M., Asbaghi, O., Suzuki, K., & Reiter, R. J. (2025). Comprehensive Effects of Melatonin Supplementation on Cardiometabolic Risk Factors: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis. Nutrients, 18(1), 134. https://doi.org/10.3390/nu18010134